III SA/Kr 1886/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o przyznanie prawa pomocy, w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego, postanawia: I. umorzyć postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 12 października 2014 r. Z. Ś. (dalej: skarżący) wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Skarżący złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego adwokata. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz trójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z pomocy społecznej, przy czym wysokość dochodów w rubryce 10 formularza została określona na 0 zł z adnotacją "odmowa przyznania zasiłków przez MOPS". W skład majątku skarżącego wchodzi lokal mieszkalny o powierzchni 41 m². Wnioskodawca nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Jako uzasadnienie wniosku skarżący podał "nakaz wydania rygoru art. 108 kpa". Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie dla niego adwokata. Na skutek sprzeciwu skarżącego, postanowieniem z dnia 24 marca 2015 r. Sąd umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie dla niego adwokata – z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Naczelny Sąd Administracyjny na skutek zażalenia skarżącego, postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt I OZ 557/15 uchylił ww. postanowienie Sądu pierwszej instancji. NSA wskazał, że w sprawie nie zachodzi oczywista bezzasadność skargi, a rzeczą Sądu pierwszej instancji jest rozpoznanie wniosku skarżącego w zakresie przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponownie rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w wykonaniu zarządzenia z dnia 1 lipca 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem swoim i członków swojej rodziny, przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny, złożenie oświadczenia o braku uzyskiwania dochodów z prac dorywczych – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący w odpowiedzi na to wezwanie w piśmie z dnia 12 lipca 2015 r. nie przedstawił żadnej z ww. informacji, a zaprezentował jedynie twierdzenia i fragmenty aktów normatywnych, niezwiązane z procedurą przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy może dotyczyć zatem wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II OZ 725/13; LEX nr 1437287). Co równie istotne, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie Sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15; LEX nr 1640593). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący domagał się ustanowienia prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego adwokata. Skarżący jednak nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego. Jedyną informacją podaną przez skarżącego, a istotną dla niniejszego rozstrzygnięcia jest ta, zgodnie z którą skarżący posiada mieszkanie o pow. 41 m2 oraz że instytucje pomocy społecznej odmówiły przyznania skarżącemu zasiłków. Dlatego też Sąd w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego o przedstawienie dodatkowych informacji (i dokumentów), które pozwoliłyby Sądowi ocenić, czy skarżącemu przysługuje przyznanie prawa pomocy. Przepis ten stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący jednak nawet na wezwanie Sądu nie przedstawił żadnych informacji ani dokumentów w tym zakresie. Zatem Sąd rozpoznający wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został pozbawiony możliwości oceny zdolności finansowych skarżącego związanych z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego. To zaś oznacza, że skarżący nie wykazał że nie jest w stanie ponieść pełnych (czy nawet jakichkolwiek) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego Sąd oddalił wniosek o ustanowienie adwokata, stosownie do art. 246 § 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Ponadto Sąd umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 239 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. Przedmiotem skargi Z. Ś. jest bowiem kontrola legalności decyzji wydanej w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zgodnie natomiast z przytoczonym przepisem, strona skarżąca z mocy samego prawa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w takiej sprawie. Wydanie orzeczenia w przedmiocie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych jest zatem zbędne. Mając powyższe na uwadze, postanowiono, jak w sentencji.