III SA/Kr 1952/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 października 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/588/2024, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną przez M. S., zwanego dalej skarżącym decyzją z dnia 9 października 2024 r., znak: SKO.SR/4111/588/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) w zw. z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572,), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka z dnia 13 sierpnia 2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę – K. S. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 3 stycznia 2024 r., znak: ZŚRWIFA.5211.S2182.2022.000065.2024, Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę. Decyzją z dnia 22 lutego 2024 r., znak: SKO.SR/4111/90/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 13 sierpnia 2024 r., znak: ZŚRWIFA.5211.S2182.2022.000244.2024, Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka ponownie odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że oparciu o przeprowadzony w dniu 7 marca 2024 r. wywiad środowiskowy ustalił zakres sprawowanej opieki oraz sytuację rodzinną i zawodową skarżącego. Ustalono, mianowicie, że skarżący jest synem wymagającej opieki. Jak podał, nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką. Z kolei jego rodzeństwo nie jest w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu i zaopiekować się matką. Pracował zawodowo do dnia 20 października 2023 r., a obecnie nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy, ze względu na konieczność sprawowania długotrwałej opieki nad matką. Organ ustalił nadto, że matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z tego powodu zaliczona została przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wieliczce do znacznego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 28 maja 2019 r.). Ww. ma zdiagnozowaną schizofrenię paranoidalną, cukrzycę insulinozależną, hyperlipidemię mieszaną i samoistne nadciśnienie. Na podstawie weryfikacji systemu informatycznego ZUS organ ustalił również, że skarżący od dnia 1 listopada 2020 r. jest rencistą (tytuł ubezpieczenia 2500) i przysługuje mu od: 2009-09-01 do 2023-07-31 - renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz od 2023-08-01 do 2026-07-31- renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że osoba chcąca otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi zawiesić prawo do świadczenia emerytalno-rentowego. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie zawiesił prawa do świadczenia rentowego. W dniu 21 maja 2024 r. skarżący złożył oświadczenie: "zostałem poinformowany o możliwości zawieszenia renty i nie zawieszam prawa do renty". Następnie organ pierwszej instancji odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w którym Trybunał orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Jednak, jak podał organ, jest on w pierwszej kolejności zobligowany stosować przepisy obowiązującego prawa w oparciu o ich literalną wykładnię. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący zarzucając organowi pierwszej instancji niewłaściwą wykładnię i zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Wobec tego, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Kolegium podkreśliło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż opieka ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest za faktyczną rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, a nie z innych przyczyn. Powyższa przesłanka jest zatem zasadniczą, podstawową okolicznością - oprócz faktu sprawowania opieki - warunkującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku, z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia. Kolegium ustaliło, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki. Skarżący mieszka wspólnie z niepełnosprawna matką. Jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 maja 2019 r., znak [...] (w aktach sprawy - 107) matka skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 20 października 2010 r. Z kolei niepełnosprawność istnieje od 26-ego roku życia. Skarżący sprawuje opiekę nad matką, natomiast zakres opieki szczegółowo opisano w protokole wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 marca 2024 r. (w aktach sprawy - k. 24-25) oraz z oświadczenia skarżącego z dnia 11 marca 2024 r. (w aktach sprawy - k. 26-27). Kolegium zauważyło, ze w sprawie nie zachodzi przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia. Niemniej jednak z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zdaniem Kolegium przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy nie powinna być uwzględniona w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z ww. orzeczeniem, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. Niezależnie od powyższego Kolegium zauważyło, że skarżący zgodnie orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 21 sierpnia 2023 r., nr akt [...] jest częściowo niezdolny do pracy do dnia 31 lipca 2026 r. (data powstania częściowej niezdolności do pracy - od wyczerpania dotychczasowych świadczeń) oraz, że zgodnie z zaświadczeniem ZUS z dnia 10 maja 2024 r., nr [...] przysługuje mu od dnia 1 sierpnia 2023 r. do dnia 31 lipca 2026 r. renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Co prawda organ pierwszej instancji ustalił istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad matką, a Kolegium tego nie zakwestionowało, niemniej jednak zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie należało uwzględnić również treść przepisu art. 17 ust. 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium jedną z przyczyn odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest zaistnienie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy, tj. faktu, iż skarżący posiada ustalone prawo do renty. Zgodnie z orzecznictwem sądowym przed dniem 31 grudnia 2023 r., gdy jedyną przeszkodą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury, bądź renty wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia do emerytury (renty), możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych (zawieszenie prawa do emerytury/renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy). Organ wyjaśnił, ze zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty. Treść art. 24 ust. 2 ustawy należy odczytywać więc tak, że stronie może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało jej konkurencyjne świadczenie. Przysługiwanie stronie prawa do konkurencyjnego świadczenia wyklucza bowiem możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Taka interpretacja znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Stąd też nawet jeżeli skarżący doprowadziłby do zawieszenia wypłaty renty, to mógłby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 1 stycznia 2024 r. co - wobec treści ww. art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym - powoduje, iż na gruncie aktualnie obowiązującego prawa skarżący nie ma możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z aktualnym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych: "świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 oraz z 2022 r., poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo- terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osoba w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W świetle aktualnego brzmienia art. 17 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane z uwagi na jej wiek osoby wymagającej opieki - przekroczony 18 rok życia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącego, zawartym w skardze (k. 3 akt sądowych) i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich kwalifikowane wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji. Trafne były uwagi kolegium co do niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i zastosowania tego przepisu przez organ pierwszej instancji. Pomimo tego, w ocenie jednak Sądu Kolegium mogło utrzymać w mocy decyzję pierwszoinstancyjna. Organ ten podjął bowiem właściwe i zgodne z prawem rozstrzygnięcie. Materialnoprawną podstawą kontrolowanych decyzji stanowiły bowiem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., a to wobec treści, jak trafnie wskazało Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym), zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia przez niego pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą przy tym być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy p świadczeniach rodzinnych świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Mając na względzie treść co dopiero przytoczonego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium stanęło na stanowisku, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne i spełniająca warunki do przyznania tego świadczenia nie może jednocześnie pobierać renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; dopiero zawieszenia pobierania renty spowodowałoby, że strona mogłaby potencjalnie spełniać przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zarówno Kolegium w zaskarżonej decyzji, jak i strona skarżąca w złożonej skardze odwołały się w powyższym zakresie do wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (OTK-A 2019/36), w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, odraczając utratę jego mocy obowiązującej, co miało nastąpić po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok został ogłoszony 8 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), co oznacza, że we wskazanym wyżej zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił moc z dniem 9 stycznia 2020 r., pozostając w mocy w pozostałym zakresie. Podkreślić należy, że powyższy wyrok jest wyrokiem zakresowym. Tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego (zob. T. Woś, Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Studia Iuridica Lublinensia, 2016, nr 3, s. 990). Wyrok Trybunału, sygn. akt SK 2/17 dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją, w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów (tak: NSA w wyroku z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 247/22, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrok Trybunału, sygn. akt SK 2/17 usuwa zatem z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez TK w uzasadnieniu omawianego wyroku. Trybunał stwierdził, bowiem że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest jednak rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Za sprzeczną z zasadą równości Trybunał uznał jedynie sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK byłaby ingerencja ustawodawcy, której jednak brak. Wobec tego stan prawny wywołany wskazanym wyrokiem Trybunału podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego. Przyznać należy, że po wydaniu wskazanego wyroku początkowo w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażano stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty lub emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranego świadczenia (zob. wyroki NSA: z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19, czy z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19). Obecnie w judykaturze dominuje stanowisko, zgodnie z którym osoba uprawniona powinna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (zob. wyroki NSA: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20, czy z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20). Mając powyższe na uwadze podkreślić jeszcze należy, że nie można domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokość różnicy pomiędzy otrzymywanym świadczeniem w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy a świadczeniem pielęgnacyjnym. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest bowiem rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby rozwiązać sytuację kolizji uprawnień do świadczeń, np. poprzez obniżenie wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w formie wyrównawczej, tj. w wysokości stanowiącej różnicę między ustawową wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością renty netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) naruszałoby treść art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w formie wyrównawczej powodowałaby ponadto istotne trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia kompensowanego bieżącą wysokością uzyskiwanej renty, np. w sytuacji otrzymania tzw. trzynastej renty, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne, nie wspominając już o ewentualności waloryzacji wysokości renty i w konsekwencji konieczności dokonywania kolejnych modyfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W doktrynie wskazuje się, że przyjęcie takiego rozwiązania problemu skutkuje wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego (tak: S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia, glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, Samorząd Terytorialny 2020 r., nr 7-8, s. 180 i nast.). Mając to wszystko na uwadze podnieść należy, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy skarżący złożył wniosek, jak wynika z akta administracyjnych - 24 listopada 2023 r. Z ustaleń Kolegium wynika też, że skarżący, sprawujący opiekę nad niepełnosprawną matką, zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 21 sierpnia 2023 r. nr [...] jest częściowo niezdolny do pracy do dnia 31 lipca 2026 r. (k. 104 akt administracyjnych) oraz zgodnie z zaświadczeniem ZUS z dnia 10 maja 2024 r. nr [...] przysługuje mu od dnia 1 sierpnia 2023 r. renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy (k. 21 akt administracyjnych). Biorąc pod uwagę podniesiony zarzut w skardze, że organy uznały pobieranie przez skarżącego renty za negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazać należy, że wyrok TK z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione do świadczeń zarówno świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek taki wynika z treści uzasadnienia omawianego orzeczenia Trybunału, taka też interpretacja tego wyroku została przyjęta w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 21 października 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 739/21, od którego skargę kasacyjną NSA oddalił wyrokiem z 22 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 247/22). Jakkolwiek prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało uzależnione od sytuacji majątkowej rodziny, czy osoby wnioskującej o świadczenie to należy odróżnić dochody uzyskiwane z praw majątkowych i kapitału od dochodów wypłacanych ze środków publicznych. Jak zauważył TK w wyroku SK 2/17 (pkt 3.1 uzasadnienia), świadczenie pielęgnacyjne jest właśnie formą redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Należy więc ponownie powtórzyć, że TK rozstrzygnął, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał zauważył, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, zwracając jednocześnie uwagę, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Za sprzeczną z zasadą równości TK uznał jedynie sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Trybunał uznał, że zakwestionowany przepis jest wadliwy nie z uwagi na fakt, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy powinna pobierać oba świadczenia - rentę i świadczenie pielęgnacyjne, lecz uznał, że osoba taka nie powinna być pozbawiona prawa do uzyskania świadczenia w wyższej wysokości, zaznaczając przy tym brak możliwości rozwiązania problemu przez wypłatę uprawnionemu świadczenia uzupełniającego. Stwierdzenie niekonstytucyjności wskazanego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powoduje skutku w postaci możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie z różnych systemów - ubezpieczenia społecznego oraz pomocy społecznej. W ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.), który stanowi, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r., poz. 90 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2). Mając zatem na uwadze wskazane co dopiero regulacje oraz ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stosując wykładnię systemową, funkcjonalną i celowościową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdzić należy, że sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji, gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 958/20). Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zatem zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 31 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 999/20). Sąd zgadza się więc w tym zakresie z argumentacją skargi, tyle tylko, a co kluczowe dla kwestii legalności kontrolowanych decyzji, że z dniem z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym. Ustawa ta fundamentalnie zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Zgodnie z przepisami przejściowymi tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r. (jak w rozpoznawanej sprawie), należy go rozpoznać z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r. W ocenie Sądu, dla "powstania prawa", o którym mowa w przywołanym wyżej przepisie, kluczowe jest uzyskanie przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne – do wskazanej w przepisie daty – decyzji ZUS zawieszającej (wstrzymującej) wypłatę w tym wypadku renty. Wydanie przez ZUS takiej decyzji do końca 2023 r., przy uwzględnieniu normatywnych reguł w zakresie terminów wstrzymywania wypłaty świadczeń (por. art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Dz. U. 2023 r., poz. 1251) byłoby wystarczające dla skutecznego powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. uchylenia normatywnej przeszkody przyznania świadczenia. W tej jednak sprawie nie byłoby i tak to możliwe, jak zasadnie podniosło Kolegium w końcowym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, z uwagi i na treść art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale i art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym. Trafnie więc argumentuje Kolegium, że: "stąd też nawet jeżeli skarżący doprowadziłby do zawieszenia wypłaty renty, to mógłby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 1 stycznia 2024 r. co - wobec treści ww. art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym - powoduje, iż na gruncie aktualnie obowiązującego prawa skarżący nie ma możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.". Biorąc pod uwagę okoliczności stanu faktycznego tej sprawy Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela powyższe stanowisko Kolegium zwłaszcza, że skarżący, działając przy tym przez profesjonalnego pełnomocnika, nie przedłożył takiej decyzji ZUS wstrzymującej wypłatę skarżącemu renty. Podjęte przez organy orzekające w niniejszej sprawie w obydwu instancjach rozstrzygnięcia nie narusza zatem prawa materialnego, zarzucanego w skardze art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia. Sąd, zdając sobie sprawę z trudnej sytuacji skarżącego, nie mógł jednak zając innego stanowiska. Skarga nie mogła wobec tego wywrzeć zamierzonego skutku. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.