III SA/Kr 200/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka NSA Grażyna Danielec Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi R. J. – K. działającej w imieniu własnym oraz małoletnich dzieci: P. J. i R. K. na decyzję Wojewody z dnia 25 sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. G. Kancelaria Adwokacka [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną decyzją z dnia 25 sierpnia 2009 r., znak: [...], Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I Instancji w części dotyczącej wymeldowania R. J. – K. z miejsca pobytu stałego przy ul. B w A, oraz uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej wymeldowania małoletnich dzieci P. J. i R. K. z miejsca pobytu stałego z powyższego adresu i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Organ I instancji – Burmistrz Miasta A - decyzją z dnia [...] 2009 r., znak: [...], działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu R. J. – K. wraz z małoletnimi dziećmi P. J. i R. K. z pobytu stałego przy ul. B w A. W jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że niniejsza sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez organ na skutek uchylenia wcześniejszej decyzji Burmistrza Miasta A z dnia [...] 2008 r. orzekającej o odmowie wymeldowania R. J. – K. wraz z małoletnimi dziećmi z miejsca pobytu stałego pod wskazanym adresem. Na skutek złożonego odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] 2008 r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Stosując się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu decyzji Wojewody, organ I instancji przeprowadził stosowne postępowanie, w tym rozprawę administracyjną z udziałem świadków. Z zeznań świadków opisanych w decyzji wynika zgodnie, że R. J. – K. nie przebywa w przedmiotowym lokalu od około 7 roku życia, kiedy przeniosła się do swojej ciotki do K. Na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 4 grudnia 2008 r. R. J. – K. oświadczyła do protokołu, że miejsce stałego zameldowania w A przy ul. B opuściła w 2006 r. Jednak z jej dalszych wyjaśnień wynika, że opuszczenie stałego zameldowania miało miejsce dużo wcześniej. W wieku 7 lat została umieszczona w rodzinie zastępczej u siostry matki i zamieszkała w K do uzyskania pełnoletności. W 1993 r. skarżąca ponownie zamieszkała w A, skąd w 1994 r. wyjechała do pracy do Włoch. W 1998 r. wracając do Polski nie zamieszkała ponownie przedmiotowym lokalu, lecz w lokalu teściów przy ul. P w T. Od 2001 r. wraz ze starszym synem nieprzerwanie zamieszkuje w S, tam też od urodzenia przebywa jej młodszy syn. Dwukrotnie przeprowadzona przez Komendę Powiatową Policji kontrola dyscypliny meldunkowej potwierdziła, że R. J. – K. wraz z małoletnimi dziećmi nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania w A, przy ul. B. Organ wskazał, że po utracie mocy obowiązującej art. 9 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w wyniku ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. Sygn. K. 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716 ), przedstawienie potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie, nie stanowi już przesłanki zameldowania osoby na pobyt stały lub czasowy trwający ponad trzy miesiące. Intencja wymeldowania z pobytu stałego polega jedynie na rejestracji faktycznego miejsca pobytu osoby pod tym adresem i w żaden sposób nie wiąże się z uprawnieniem tej osoby do lokalu, w którym jest zameldowana. Jedyną, zatem przesłanką wydania przez organ gminy decyzji w sprawie wymeldowania, przewidzianej przepisem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez osobę, której dotyczy żądanie wymeldowania. Oceniając cały zebrany materiał dowodowy organ stwierdził, że co prawda R. J. – K. nie z własnej woli opuściła miejsce stałego zameldowania w A przy ul. B, jednak po uzyskaniu pełnoletności jej pobyty w miejscu stałego zameldowania były sporadyczne i krótkotrwałe. Do dnia wydania decyzji R. J. – K. nie podejmowała żadnych kroków prawnych mających na celu powrót wraz z dziećmi do miejsca stałego zameldowania. Dla R. J. - K. oraz jej małoletnich dzieci P. J. i R. K. miejscem tym na pewno nie jest mieszkanie przy ul. B w A. Odwołanie od tej decyzji złożyła R. J. – K. podnosząc, że artykuł, na którym oparł swoja decyzję organ I instancji jest nieadekwatny do istniejącej sytuacji, ponieważ zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu uniemożliwia jej najemczyni oraz jej rodzina. Skarżąca podniosła, że zamki w drzwiach zostały wymienione, jej rzeczy osobiste wyrzucone, a do jej pokoju sprowadził się brat. Wskazała, że organ sam stwierdził w decyzji, że nie opuściła miejsce stałego zameldowania nie z własnej woli. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż opuszczenie przez skarżącą dotychczasowego miejsca pobytu stałego, tj. lokalu nr [...] przy ul. B w A, nastąpiło w sposób, o jakim mowa w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ stwierdził, że niedochodzenie swoich praw przed właściwymi organami, jak i okres, jaki upłynął od opuszczenie przedmiotowego lokalu wskazuje, że R. J.- K. opuściła lokal nr [...] przy ul. B w A trwale i dobrowolnie, koncentrując swoje sprawy życiowe w innym miejscu, gdzie mieszka wraz z rodziną. W tej sytuacji pozostawienie zameldowania na pobyt stały pod dotychczasowym adresem byłoby niezgodne z prawem. Organ odwoławczy stwierdził jednakże, że decyzja organu I instancji powinna zostać uchylona w części dotyczącej wymeldowania małoletnich dzieci skarżącej. Organ I instancji rozpoznając ponownie sprawę w tym zakresie winien stosownie do przepisu art. 89 § 1 k.p.a. przeprowadzić rozprawę administracyjną przy udziale stron postępowania: J. P. i R. J. – K. lub ich pełnomocników i ustalić, czy w chwili rejestracji pobytu małoletniego P. J. w dniu 25 września 1998 r. oraz małoletniego R. K. w dniu 6 lutego 2006 r. przebywali oni jako niemowlęta w lokalu nr [...] przy ul. B w A, skoro zostało udowodnione, że ich matka w lokalu tym nie przebywała od 1994 r., kiedy to wyjechała do Włoch, a po powrocie z zagranicy już do lokalu tego nie powróciła, lecz mieszkała pod innymi adresami. Skargę na decyzję Wojewody z 25 sierpnia 2009 r., znak: [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła R. J. – K. podnosząc, że wcale nie zrezygnowała z zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, jednakże nie próbowała tam zamieszkać z obawy o bezpieczeństwo swoje i swoich dzieci. Skarżąca zarzuciła naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez uznanie, że przy stosowaniu tej normy bierze się pod uwagę jedynie fakt opuszczenia lokalu i niewymeldowania się, a kwestia dobrowolności lub stanu przymusu opuszczenia lokalu ma znaczenie drugorzędne. Zarzuciła ponadto naruszenia art. 7, art. 10, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji obu instancji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności bez ustalenia, w jakich okolicznościach opuściła lokal i czy rzeczywiście w innym miejscu znajduje się jej centrum życiowe. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazała, że jeśli uniemożliwiono osobie dostęp do lokalu, np. poprzez wymianę zamków w drzwiach, tak miało to miejsce w jej przypadku, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Pokreśliła, że do opuszczenia przedmiotowego lokalu zmusiły ją okoliczności od niej niezależne, oddanie jej do rodziny zastępczej, a później niemożność powrotu do domu rodzinnego na skutek działań matki i rodzeństwa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami obowiązującego prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Instytucja wymeldowania, jak i zameldowania ma charakter wyłącznie rejestracyjny, oderwany od istnienia lub nie istnienia podstaw prawnych do przebywania w lokalu z zamiarem stałego pobytu, w świetle skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r., sygn. K 20/01 (OTK – 1 2002/3/34), stwierdzającego niezgodność z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ gminy wydając decyzję o wymeldowaniu nie bada, zatem kwestii uprawnień strony do lokalu. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Opuszczenie lokalu, w którym dana osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przesłanki te (dobrowolność i trwałość opuszczenia, zamiar zamieszkania w innym miejscu i tam skoncentrowanie swych spraw) winny być stwierdzone na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić, nie jest tu, zatem wystarczające subiektywne formułowanie woli przez osobę zainteresowaną. Podkreślić należy, że każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem miejsca stałego pobytu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu (tak NSA w Warszawie w wyroku z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1060/09; LEX nr 597116). W rozpatrywanej sprawie ma to szczególny wymiar. Zgodzić się jednakże należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że zaszły przesłanki do wymeldowania skarżącej z miejsca stałego pobytu. W sytuacji, gdy osoba małoletnia opuściła dotychczasowe miejsce pobytu wskutek umieszczenia jej w rodzinie zastępczej (będące następstwem orzeczenia sądu rodzinnego), należy uznać za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem spornego lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Twierdzenie skarżącej, że nie z własnej woli opuściła miejsce stałego pobytu w młodości nie jest trafne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, bowiem, a Sąd pogląd ten podziela, że zamiar opuszczenia lokalu przez osoby nie posiadające pełnej zdolności do czynności prawnych należy oceniać głównie poprzez ocenę zachowania ich przedstawicieli ustawowych, ewentualnie osób sprawujących nad nimi faktycznie opiekę. Osoby te są zobowiązane do meldunku za osoby nie posiadające pełnej zdolności do czynności prawnych (art. 9a ustawy.; por. NSA w Warszawie w wyroku z 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 174/08, LEX nr 516065). Bezspornym jest też, że skarżąca do uzyskania pełnoletności przebywała w K, gdzie tam też pracowała, a po uzyskaniu pełnoletności i ponownym zamieszkaniu w spornym lokalu, wyjechała do pracy do Włoch. Po powrocie z tego kraju do Polski, już nie zamieszkała pod tym adresem, lecz po wyjściu za mąż mieszkała u teściów w T, a następnie po uzyskaniu rozwodu i ponownym zamążpójściu zamieszkała pod innym adresem (w S). Analiza akt administracyjnych nie pozostawia też wątpliwości, że skarżąca nie podejmowała we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do powrotu do spornego lokalu. Nie podejmowanie takich środków przez osobę, nawet w sytuacji, gdy została ona usunięta przez dysponenta lokalu wskutek bezprawnych działań, w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, uznać należy za przejaw woli opuszczenia miejsca stałego pobytu. Podobnie, jak i podejmowanie środków prawnych, lecz nieskutecznie. Nie podejmowanie, zatem przez skarżącą po tak długim okresie czasu od opuszczenia miejsca stałego pobytu kroków prawnych musi mieć znaczenie w niniejszej sprawie i świadczy, zdaniem Sądu, o zamiarze skarżącej wyboru innego niż sporny lokal centrum życiowego, skoro przebywała ona po zamążpójściu w T, a potem w S. Owszem przebywanie w innym niż sporny lokal nie świadczy jeszcze o zamiarze jego trwałego opuszczenia, lecz muszą temu towarzyszyć okoliczności związane z utrudnianiem dostępu do spornego lokalu. Sąd zdaje sobie sprawę z istniejącej wówczas specyficznej relacji pomiędzy skarżącą a mieszkającą w spornym lokalu jej matką i bratem, lecz podjęcie czynności dopiero, gdy wydano w 2007 r. wyrok eksmisyjny wobec matki skarżącej nie może nie być zauważone. Nawet, jeżeli by uznać, podjęte po tak długim okresie czasu, działania skarżącej, aby do eksmisji tej nie doszło, a następnie czynności zmierzające do wstąpienia w stosunek najmu spornego lokalu, będącego lokalem komunalnym, za czynności zmierzające do powrotu skarżącej do tego lokalu, to nie przyniosły one pozytywnego dla skarżącej rezultatu. Trafnie, więc przyjął organ II instancji, że spełniła się przesłanka nie tylko dobrowolnego, ale i trwałego opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego pobytu. Bezsprzecznie sporny lokal nie był, bowiem centrum życiowym skarżącej, gdyż. nocowała, spożywała posiłki, posiadała rzeczy osobiste niezbędne do egzystencji w innym niż sporny lokal miejscu i zerwane zostały z tym lokalem wszelkie więzy. Twierdzenia skarżącej, że doszło do wymiany zamków i przymuszenia jej do upuszczenia, nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym, który w ocenie Sądu, został zgromadzony w sposób wystarczający dla podjęcia wobec skarżącej rozstrzygnięcia. Sąd uznaje natomiast za trafne stanowisko organu odwoławczego, co do konieczności wyjaśnienia w odrębnym postępowaniu kwestii przebywania małoletnich dzieci skarżącej – P. J. i R. K. Istotne jest, bowiem, jak to podnosi organ odwoławczy, gdzie przebywali: P. w chwili rejestracji – w dniu 25 września 1998 r., a R. - w dniu 6 lutego 2006 r. zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy zgłoszenie urodzenia dziecka zastępuje zameldowanie. Datą zameldowania dziecka jest zaś data sporządzenia aktu urodzenia. W przypadku, więc ustalenia błędnego wpisu, organ administracji zobowiązany będzie do podjęcia działań w oparciu o art. 47 ust. 2 ustawy, by doprowadzić do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w punktach II i III sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).