III SA/Kr 2019/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Molczyk po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 października 2014 r. nr [ ] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: I. zwolnić skarżącą J. K. od kosztów sądowych; II. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. Pismem z dnia 18 listopada 2014 r. J. K. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 października 2014 r. nr [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Skarżąca złożyła następnie wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu skarżąca (ur. 1949 r.) podała, że jest właścicielką mieszkania o pow. 38,74 m2, nie posiada zgromadzonych zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Informując o swoich dochodach skarżąca wskazała, że uzyskuje 882 zł i 55 USD tytułem świadczeń emerytalnych, a ponadto dodatki (mieszkaniowy, energetyczny i pielęgnacyjny) w kwotach odpowiednio 159,53 zł, 11,36 zł oraz 153 zł. Skarżąca przedłożyła ponadto zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej potwierdzające, że korzysta z pomocy społecznej w formie specjalnych zasiłków celowych. W aktach sprawy zalegają ponadto dokumenty, z których wynika, że skarżąca cierpi na chorobę psychiczną, a jej stan emocjonalny powoduje, że nie powinna być narażona na kontakt z wymiarem sprawiedliwości. Zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy przekazał wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy do rozpoznania przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 2), a w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Sąd zauważa przy tym, że z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 610/14, LEX nr 1465282). W ocenie Sądu, skarżąca przedłożyła wystarczające informacje dla oceny jej stanu majątkowego. Skarżąca posiada co prawda mieszkanie własnościowe, jednak jego parametry oraz fakt, że będąc osobą samotną zaspokaja w nim swoje potrzeby mieszkaniowe sprawia, że nie sposób oczekiwać, by czyniła tę nieruchomość przedmiotem zabezpieczenia ewentualnych kredytów zaciąganych na poczet opłat sądowych. Skarżąca jest ponadto osobą schorowaną, toteż należy ocenić, że jej sytuacja zdrowotna i emocjonalna uniemożliwia zdobycie niezbędnych środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z korzystaniem przez nią z prawa do sądu. Ponadto Sąd ma na uwadze, że skarżąca uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego, jednak korzysta również ze świadczeń pomocy społecznej, co utwierdza Sąd w przekonaniu, że sytuacja materialna skarżącej wyczerpuje przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tego względu Sąd postanowił o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych oraz ustanowieniu dla niej adwokata, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze postanowiono jak w sentencji.