III SA/Kr 2032/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia skargę oddala. Marszałek Województwa decyzją z dnia [...] 2009 r. nr [...] działając na podstawie art. 21 ust. 1 i 2, art. 23 a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a. po rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. W. ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Burmistrza Miasta w kwocie 1944 zł za okres od 1 października 2007 r. do 31 marca 2008 r. oraz odsetek od nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. W sentencji powyższej decyzji organ przedstawił tabelę, według której wyliczył kwotę nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Wynika z niej, że zasiłek rodzinny za październik, listopad i grudzień 2007 r. wynosił po 448 zł, za styczeń 2008 r. 408 zł, za luty 2008 r. 1096 zł, natomiast za marzec 2008 r. kwota świadczenia wynosiła 96 zł. Następnie Marszałek Województwa postanowieniem z dnia [...] 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 113 § 1 oraz art. 124 K.p.a. z urzędu sprostował oczywistą omyłkę w sentencji decyzji z dnia [...] 2009 r. poprzez zastąpienie słów "ustalić wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Burmistrza Miasta w kwocie 1944, 00 zł tj. tysiąc dziewięćset czterdzieści cztery złote za okres od 1 października 2007 r. do 31 marca 2008 r." słowami: "ustalić wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Burmistrza Miasta w kwocie 2944,00 zł tj. tysiąc dziewięćset czterdzieści cztery złote za okres od 1 października 200 r. do 31 marca 2008 r." Organ stwierdził, że w wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, że decyzja z dnia 30 lipca 2009 r. ustalająca A. W. wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 października 2007 r. do 31 marca 2008 r. zawiera wadę w zakresie rozstrzygnięcia tj. błędnego wskazania w części sentencji, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Organ wskazał, że łączna kwota świadczeń rodzinnych wypłacona A. W. za wymieniony okres wyniosła 2944 zł zamiast 1944 zł. Organ stwierdził, że omyłka miała charakter błędu pisarskiego i nie miała istotnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Na charakter błędu, w ocenie Marszałka Województwa, wskazuje fakt, że kwota nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, która stanowiła część sentencji decyzji została poprawnie wskazana w tabeli wypłaconych kwot świadczeń rodzinnych. A. W. złożyła zażalenie od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie. Strona wyraziła swoje niezadowolenie z faktu, że organ po tak długim czasie dokonał sprostowania wysokości nienależnie pobranych świadczeń na niekorzyść strony. Ponadto dodała, iż w całości uregulowała zobowiązanie w kwocie 1944, 00 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] 2014 r. nr [...] uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji. SKO stwierdziło, że zmiana dokonana przez organ I instancji nie miała charakteru oczywistej omyłki, bowiem instytucja sprostowania nie może, prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Sprostowaniu w trybie art. 113 K.p.a. nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, czyli takie, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka i wymagają przeprowadzenia dodatkowych badań i ustaleń. Dlatego też błąd organu I instancji nie może być zakwalifikowany, jako oczywista omyłka. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając z urzędu postanowieniem z [...] 2014 r. nr [...] na podstawie art. 157 § 1 i 2, art. 156 § 1 pkt 2, art. 158 § 1 K.p.a. w związku z art. 113 § 1 K.p.a. stwierdziło nieważność postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2014 r. w przedmiocie uchylenia w całości postanowienia Marszałka Województwa z [...] 2014 r. prostującego z urzędu oczywistą omyłkę w sentencji decyzji Marszałka Województwa z dnia [...] 2009 r. i umorzenia postępowania w sprawie. SKO stwierdziło, że instytucja stwierdzenia nieważności postanowienia ostatecznego jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności rozstrzygnięć i może mieć zastosowanie jedynie w przypadku, gdy postanowienie dotknięte jest, w sposób niewątpliwy, jedną z wad uniemożliwiających sanowanie nieprawidłowej decyzji. Jedną z przesłanek skutkujących koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia, zachodzącą w przedmiotowej sprawie jest okoliczność wydania go z rażącym naruszeniem prawa. W doktrynie procedury administracyjnej podkreśla się, że naruszenie prawa jest kwalifikowane jako "rażące", gdy samo w sobie ma taki charakter, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych. Jedynie przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa materialnego, a także prawa procesowego będą pociągać za sobą nieważność aktu administracyjnego. W ocenie organu postanowienie SKO z [...] 2014 r. jest wadliwe w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 113 § 1 K.p.a. według którego organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Przedmiotem sprostowania w trybie określonym w powołanym przepisie mogą być: błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki. SKO wyjaśniło, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, np. dodawania lub dzielenia, a błąd pisarski - widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 258/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 766/10). Istotną cechą błędu pozwalającą na zastosowanie trybu sprostowania na podstawie art. 113 § 1 K.p.a. jest jego oczywistość. SKO wskazało, iż prawidłowo postanowieniem z [...] 2014 r. nr [...] sprostowano z urzędu oczywista omyłkę w sentencji decyzji Marszałka Województwa z [...] 2009 r. Przedmiotowa decyzja dotyczyła ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W sentencji wskazanej decyzji Marszałek Województwa prawidłowo przedstawił kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za poszczególne miesiące, co następnie zostało wyszczególnione w tabeli. Omyłka dotyczyła wpisania wysokości kwoty nienależnie pobranych świadczeń w miejscu podania łącznej ich sumy. Zatem błąd dotyczył sumy podanej łącznie, natomiast pozostałe elementy konkretyzujące wysokość zobowiązania zostały w postanowieniu wskazane w sposób prawidłowy. Tym samym sprostowanie, którego dokonano należy rozpatrywać w kategorii oczywistej omyłki, nie stanowiło ono ingerencji w merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe SKO orzekło o stwierdzeniu nieważności postanowienia z dnia [...] 2014 r. A. W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdziła, że niezrozumiałym jest, dlaczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydaje w tej sprawie dwa odmienne w treści postanowienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpatrując sprawę postanowieniem z 20 października 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie SKO z [...] 2014 r. Organ stwierdził, że postanowienie SKO z [...] 2014 r. jest wadliwe w stopniu uzasadniającym konieczność stwierdzenia jego nieważności, zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa. Organ I instancji, Marszałka Województwa miał bowiem prawo dokonać sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej na co zezwalał mu art. 113 K.p.a. Przedmiotem sprostowania w trybie określonym w powołanym przepisie mogą bowiem być błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki. W doktrynie powszechnie przyjmuje się, że błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego. I właśnie z tego typy pomyłką mamy do czynienia w niniejszej sprawie. SKO podkreśliło, że wyeliminowanie postanowienia z obrotu prawnego jest konieczne dla zapewnienia stabilności porządku prawnego i pewności podejmowanych rozstrzygnięć. Organ jednocześnie stwierdził, że rozumie ogólne niezadowolenie A. W. z zaistniałej sytuacji, niemniej podjęcie tego rozstrzygnięcia było konieczne. Na powyższe postanowienie A. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła rażące naruszenie art. 7, art. 8, art. 6, art. 10 § 1, art. 11 i art. 9 K.p.a. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że jest matką wychowującą obecnie trójkę dzieci i w związku z tym nie pracuje zawodowo. Wskazała, że w decyzji z dnia [...] 2009 r. Marszałek Województwa wyraźnie określił kwotę nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 1944 zł. Wskazaną sumę pieniędzy wpłaciła na wskazane konto i tym samym dokonała rozliczenia z organem. Czuje się bardzo pokrzywdzona i niesprawiedliwie potraktowana przez organy administracyjne orzekające w sprawie. Działanie organów jest dla niej całkowicie niezrozumiałe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w tej sprawie dwa zupełnie odmienne postanowienia, co może jedynie świadczyć o naruszeniu powołanych wcześniej przepisów proceduralnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie procesowym z dnia 20 grudnia 2014 r. A. W. przedstawiła chronologicznie przebieg postępowania w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skargę należało oddalić. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady procedowania przed organami administracji publicznej. Sąd, badając w tym kontekście legalność zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 20 października 2014 r., utrzymującego w mocy własne postanowienie z [...] 2014 r. o stwierdzeniu nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] 2014r. nr [...], którym to Kolegium uchyliło zaskarżone postanowienie Marszałka Województwa z [...] 2014 r. nr [...] o sprostowaniu oczywistej omyłki w sentencji decyzji z dnia [...] 2009 r. i w całości umorzyło to postępowanie organu I instancji czyli postępowanie Marszałka Województwa, doszedł do wniosku że nie narusza ono prawa. Wskazać należy, że będące przedmiotem kontroli tutejszego Sądu postanowienie Kolegium zostało podjęte w ramach postępowania nieważnościowego, które - obok postępowania wznowieniowego - jest jednym z trybów nadzwyczajnych wzruszenia ostatecznych decyzji (postanowień) administracyjnych. Prowadząc postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności konkretnego aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia) organ administracji publicznej nie przeprowadza ponownie postępowania co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, lecz bada wyłącznie, czy objęty tym postępowaniem akt administracyjny dotknięty jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 K.p.a. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że zarzuty sformułowane przez A. W. nie zasługują na uwzględnienie. Aczkolwiek należy przyznać racje skarżącej, że organy administracji nie wykazały się wymaganym profesjonalizmem dopuszczając się nieprawidłowości w prowadzonym przez nie postępowaniu administracyjnym. Niemniej jednak nieprawidłowości te, nawet w przypadku uchylenia przedmiotowych postanowień, spowodowałyby konieczność wydania w ponownie prowadzonym postępowaniu identycznego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu trafne jest stanowisko organów obu instancji, że nieprawidłowy jest pogląd Kolegium wyrażony w postanowieniu z [...] 2014 r. w przedmiocie braku podstaw do sprostowania oczywistej omyłki w wyliczeniu nienależnego świadczenia. Przedmiotem sprostowania mogą być decyzja, postanowienie. Organ administracji publicznej jest obowiązany sprostować decyzję (postanowienie) bez względu na to, czy decyzja (postanowienie) jest ostateczna, czy nieostateczna. Należy podkreślić, co jest istotne w niniejszej sprawie, że organ może prostować błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w każdym czasie. Przepis art. 113 § 1 K.p.a. nie ogranicza przedmiotu sprostowania do niektórych składników decyzji (postanowienia), możliwe jest prostowanie wymienionych w art. 113 § 1 K.p.a. okoliczności zaistniałych zarówno w sentencji, jak i uzasadnieniu. Ustawodawca, mówiąc o możliwości prostowania błędów pisarskich i rachunkowych czy też oczywistych omyłek, nie daje ustawowej definicji tych pojęć, w związku z czym, stosując ten przepis, należy mieć na uwadze potoczne znaczenie tych pojęć". Z wykładni językowej przepisu art. 113 § 1 wynika, że w sprawie sprostowania decyzji (postanowienie) właściwy jest organ administracji, który ją wydał. Przedmiotem sprostowania są "błędy pisarskie i rachunkowe" oraz "inne oczywiste omyłki". W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z błędem rachunkowym zawartym w sentencji postanowienia. W orzecznictwie sądowym uważa się, że błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, np. dodawania lub dzielenia. Sprostowanie nie może wykraczać poza granice określone powyższym przepisem. Te wady decyzji (postanowienia) charakteryzuje przy tym ich oczywistość, stanowiąca równocześnie normy dopuszczalności sprostowania. Wynika z tego, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia. Oczywistość błędu pisarskiego, rachunkowego czy też innego wynikać powinna bądź z natury samego błędu, bądź z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, z treścią wniosku czy też innymi okolicznościami (wyrok NSA z dnia 21 września 2012 r., II OSK 940/11, LEX nr 1252239). W kontekście niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że nastąpił błąd rachunkowy, który wynika wprost z sentencji decyzji gdyż nastąpiła omyłka w dodawaniu o kwotę 1000 zł, co nie może być logicznie kwestionowane. Skarżąca w trakcie postępowania, nie kwestionowała tego, że zasiłek rodzinny za październik, listopad i grudzień 2007 r. wynoszący po 448 zł, i za styczeń 2008 r. 408 zł, oraz za luty 2008 r. 1096 zł, i za marzec 2008 r. kwotę 96 zł. pobrała. Zatem pobrała go w wysokości 2944 zł. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 2525/10). Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 2565/10). Ma więc rację organ odwoławczy, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze z [...] 2014 r. nr [...] orzekające o uchyleniu w całości postanowienie Marszałka Województwa z [...] 2014 r. prostującego oczywistą omyłkę w sentencji decyzji z dnia [...] 2009 r. przez zastąpienie wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Burmistrza Miasta w kwocie 1944 zł za okres od 1 października 200 r. do 31 marca 2008 r. kwotą 2944 zł jest wadliwe w stopniu uzasadniającym konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia nieważności. Pogląd SKO wyrażony w tym postepowaniu był rażąco błędny. Organ przyjął bowiem, że zmiana dokonana przez Marszałka Województwa nie miała charakteru oczywistej omyłki, gdyż prowadziła do zmiany decyzji. Z takim poglądem nie można się zgodzić jak wyżej wskazano w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że będące przedmiotem sprostowania błędy pisarskie to widoczne, wbrew zamierzeniu organowi, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia albo widocznie niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, błędy rachunkowe – to omyłki w wykonaniu działania matematycznego, np. dodawania lub dzielenia i wynikać powinny z niewłaściwego przeprowadzenia badań arytmetycznych, a w szczególności błędnego zsumowania lub odjęcia poszczególnych pozycji, a inne oczywiste omyłki - to omyłki stojące na równi z błędami pisarskimi, polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez organ, a zostało wypowiedziane przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słowa (por. R. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 113 Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex/el. 2014, C. Martysz, Komentarz do art. 113 Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex 2010, M. Dyl (w): Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. M. Wierzbowskiego, A. Wiktorowskiej, C.H. BECK, Warszawa 2013, s. 675 – 676 i powołane tam orzecznictwo). Błędne wyrażenie słowne kwoty 2944 zł w postanowieniu Marszałka Województwa z [...] 2014 r. nie ma istotnego znaczenia. Jest to jedynie ewidentny brak elementarnej staranności, który nie powinien nastąpić szczególnie w postanowieniu prostującym decyzję, ale jednak mimo to podlega ono także zmianie w tym samym trybie sprostowania oczywistej omyłki. Z tych wszystkich powodów Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do wzruszenia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 20 października 2014 r. nr [...] i poprzedzającego go postanowienia, w którym słusznie uznano, iż postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2014 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 113 § 1 K.p.a.) i stwierdziło jego nieważność, oddalił skargę Podstawę prawną niniejszego wyroku stanowi art. 151 p.p.s.a.