III SA/Kr 2081/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Hanna Knysiak-Molczyk Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] na podstawie art. 104 K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.) oraz § 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne odmówił przyznania E. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawna M. S. Organ ustalił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. E. D. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niespokrewnioną z nią M. S. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1/ matce albo ojcu, 2/ opiekunowi faktycznemu dziecka, 3/ osobie będącej rodziną zastępcza spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4/ innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ stwierdził, że E. D. nie spełnia żadnej z przesłanek przewidzianych w powyższym przepisie. E. S. nie jest osobą spokrewnioną z wnioskodawczynią i mieszka ze swoim synem D. S. w P. Tam jest zameldowana na pobyt stały. Posiada ona orzeczenie o niepełnosprawności i pobiera w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł miesięcznie na stałe, a z ZUS pobiera rentę rodzinną. Zatem E. D. nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad M. S., gdyż w stosunku do niej nie jest żadną z osób wymienionych w art. 17 ust. 1-4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ ustalił, że E. D. pobiera w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem P. D. W związku z powyższym zachodzi negatywna przesłanka o której mowa w art. 17 ust. 5 lit. b ustawy, bowiem zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. E. D. złożyła odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała na zły stan zdrowia i trudną sytuację rodzinną M. S. Ponadto stwierdziła, że to ona sprawuje faktyczną opiekę nad M. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 listopada 2014 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podniósł, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób jednoznaczny wskazuje krąg osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie organu E. D. nie jest żadną spośród osób wymienionych w pkt 1, 2 i 3 tego przepisu. M. S., która pozostaje pod jej opieką jest dla niej obcą osobą. Ponadto E. D. nie jest też osobą wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w tej kategorii mieszczą się osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis powyższy wskazuje więc, że obowiązek alimentacyjny ciąży jedynie na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz rodzeństwie. E. D. nie należy do tego kręgu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło również, że E. D. ma przyznane decyzją z dnia 5 lipca 2013 r. bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem P. D. Tym samym zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane dwukrotnie (na tą samą czy też inną osobę). Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ administracji jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach przesłanki, wskazał, że pomimo trudnej sytuacji niepełnosprawnej M. S. przyznanie wnioskowanego świadczenia nie jest możliwe, gdyż stałoby to w sprzeczności z obowiązującym prawem. E. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podniosła, że sprawuje opiekę nad M. S. i to na niej ciążą wszystkie obowiązki z tym związane. Pozostająca pod jej opieką M. S. jest bardzo chora ma padaczkę i anemię, a co za tym idzie nie może podjąć jakiejkolwiek pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zwartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiadała prawu. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "P.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja organu odwoławczego, który działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych \w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz.1548), która z dniem 1 stycznia 2013 r. zmieniła kryteria przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, a to art. 17 ust. 1 – 1a -1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 b. Zgodnie z art. 17 ust. 1 – 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a). W myśl art. 17 ust. 1 b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W oparciu o wymienione przepisy kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie czy skarżąca była zobowiązana do sprawowania opieki nad M. S., a więc czy ciążył na niej obowiązek alimentacyjny w rozumieniu ustawy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodzić się należy z analizą przeprowadzoną przez organy administracji publicznej, z której wynika, że taki obowiązek na skarżącej nie ciążył i tym samym nie istniała podstawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. M. S. nie spełnia tego wymogu, ponieważ nie jest spokrewniona w linii prostej ze skarżącą. Podkreślić należy, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności w sytuacji nawet ciężkich okoliczności życiowych. Bez najmniejszych ku temu wątpliwości postawa E. D., która opiekuje się M. S. zasługuje na aprobatę, jednakże skoro nie została spełniona fundamentalna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż na E. D. nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec M. S., to opieka nad nią sprawowana nie może stanowić podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje, bowiem nie każdej osobie sprawującej opiekę, lecz tylko takiej, która ma obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Wskazać również należy, że w niniejszej sprawie zachodzi jeszcze jedna negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem E. D. decyzją Wójta Gminy z 5 lipca 2013 r. zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem P. D., co jest okolicznością niekwestionowaną. Świadczenie to skarżąca pobiera. Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane dwukrotnie tej samej osobie. Zatem skarżąca nie mogła go otrzymać i z tego powodu. Reasumując w ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania E. D. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. S. Przeprowadzone w sprawie postępowanie było zgodne z zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko. Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.