III SA/Kr 223/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. sprawy ze skarg J. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 grudnia 2010 r. nr [...] z dnia 22 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego K. G. - Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 zł ( czterysta osiemdziesiąt złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Burmistrz decyzją z dnia [...] 2010 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 8, art. 9, art. 10, art. 12 ust 1, art. 15, art. 18, art. 20, art. 25, art. 27, art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008r. (Dz. U. Nr 136, poz. 855) i ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 104 i art. 107 kpa, orzekł o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego J. W. należności w wysokości 4.800 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych decyzją z dnia [...] 2009 r., znak: [...] na rzecz uprawnionego M. W. wraz z ustawowymi odsetkami. Ten sam organ decyzją z dnia [...] 2010 r. znak: [...], wydaną na identycznych podstawach prawnych, orzekł o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego J. W. należności w wysokości 2.400 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją z dnia [...] 2009r, znak: [...] na rzecz uprawnionej I. W. wraz z ustawowymi odsetkami. W rozstrzygnięciach powyższych decyzji orzeczono nadto : o wysokości odsetek od należnych kwot na dzień wydania decyzji, o obowiązku dokonania wpłat wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji, oraz poinformowano J. W. o sposobie naliczania odsetek od należnej kwoty, oraz zalecono skontaktowanie się z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w celu naliczenia odsetek na dzień wpłaty zadłużenia. W uzasadnieniach powyższych decyzji wskazano, że zakończył się okres świadczeniowy 2009/2010, co zgodnie z art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi podstawę do wezwania wierzyciela do zwrotu organowi należności w wysokości świadczeń wypłaconych w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ wyjaśnił, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W pouczeniach w/w decyzji zawarto informację o wysokości ustawowych odsetek w dniu ich wydania. Od decyzji tych J. W. wniósł odwołania, podnosząc, iż nie jest w stanie zapłacić orzeczonych kwot zaległych alimentów, ponieważ pozostaje bez pracy, zamieszkuje w wynajętym pokoju i zalega z zapłatą za czynsz. Podał, że utrzymuje się tylko z pracy dorywczej, wysyłając co miesiąc dowolne kwoty tytułem zasądzonych alimentów i dysponuje dowodami wpłat. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 22 grudnia 2010 r. - znak: [...] i znak [...] wydanymi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniach tak podjętych decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl ust. 2 powyższego artykułu, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Kolegium decyzje organu l instancji były prawidłowe, gdyż zostały wydane zgodnie z obowiązującym prawem, a ustalone przez organ l instancji kwoty podlegające zwrotowi - odpowiednio 4.800 zł i 2 400 zł odpowiadają kwotom wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami, na podstawie decyzji z dnia [...] 2009 r. znak: [...] (o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. W.), oraz świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami na podstawie decyzji z dnia [...] 2009 r. znak [...] (o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla I. W.). Kolegium podkreśliło nadto, że przepis art. 27 ust. 2 ustawy nie pozwala organowi administracji na odstąpienie od wydania takiej decyzji. W gestii organu leży jedynie częściowe bądź całkowite umorzenie przedmiotowych należności lub rozłożenie ich na raty z uwagi na sytuację materialną i zdrowotną dłużnika. Decyzję w tym zakresie organ właściwy wierzyciela może podjąć jednak dopiero w odrębnym postępowaniu, po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję orzekająca o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, w wyniku złożenia przez dłużnika stosownego wniosku. Skargi na powyższe decyzje SKO wniósł J. W. Identycznie sformułowane w obydwu skargach zarzuty wskazały na naruszenie przez organ art. 7, art. 10 i art. 77 kpa. Skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zasądzenia kosztów postępowania oraz zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniach skarg przedstawiono przebieg postępowania w sprawach, oraz zarzucono, że przeciwko skarżącemu jednocześnie toczą się dwa postępowania egzekucyjne w każdej sprawie, tzn. egzekucja tych samych alimentów. Pierwsze postępowanie prowadzone jest przez Komornika Sądowego z tytuły zasądzonych alimentów. Natomiast drugie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z tytułu wypłaconych alimentów osobom uprawnionym do alimentacji. Skarżący podkreślił, że wpłaca osobom uprawnionym do alimentacji kwoty stosownie do osiąganych dochodów na poczet alimentów egzekwowanych przez komornika. W związku z tym naliczone przez Ośrodek Pomocy Społecznej kwoty należności w wysokości 4.800 zł i 2 400 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uwzględniają wpłacanych przez skarżącego kwot i powodują naliczenie większej sumy alimentów niż zostały zasądzone. Prowadzi do bezpodstawnego wzbogacenia M. W., który jest zdolny do podjęcia pracy jednakże nie czyni żadnych starań w tym kierunku, oraz do bezpodstawnego wzbogacenia I. W. W ocenie skarżącego organy nie dopełniły obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i nie wzięły pod uwagę całokształtu okoliczności faktycznych. Ponadto skarżący zarzucił naruszenia przez Kolegium art. 10 kpa, przez nie zapewnienie czynnego udziału strony w postępowaniu, gdyż przed wydaniem decyzji nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. W odpowiedziach na skargi SKO wniosło o ich oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniami z dnia 25 marca 2011 r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił dla niego radcę prawnego w obydwu postępowaniach sądowych. W pismach procesowych z dnia 9 stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił, że zobowiązując skarżącego zaskarżonymi decyzjami do zapłaty kwot 4 800 zł i 2 400 zł organy nie uwzględniły, iż Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym wyegzekwował od skarżącego kwoty na poczet alimentów a okoliczność ta nie została uwzględniona przez organy orzekające -wbrew treści art. 27 ust. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na mocy art. 111 § 2 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę III SA/Kr 224/11 ze sprawą III SA/Kr 223/11 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że nie dysponuje informacją co do terminów i kwot wyegzekwowanych od skarżącego tytułem alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych przepisów kontrola sądowa zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skargi należało uwzględnić, aczkolwiek tylko częściowo z uwagi na podnoszone w nich zarzuty. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), dalej zwanej p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym ust. 1 a przepisu stanowi, że odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie do art. 27 ust. 2 p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z powyższych przepisów wynika ustawowy obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, wraz z ustawowymi odsetkami. Wyrazem i sposobem realizacji tego obowiązku jest istniejący po stronie organu właściwego wierzyciela obowiązek wydania po upływie zdarzeń, o których mowa w ust. 2 art. 27, stosownej decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej do alimentacji. Treść ust. 2 art. 27 p.o.u.a. wskazuje, że decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika wypłaconych z fundusz alimentacyjnego świadczeń jest decyzją związaną, zaś postępowanie poprzedzające jej wydanie ograniczone jest do ustalenia czy i w jakiej wysokości świadczenia takie zostały z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobie uprawnionej. W postępowaniu tym organ nie bada sytuacji materialnej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, ani zasadności przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sytuacja rodzinna i majątkowa dłużnika alimentacyjnego może być rozpatrywana w związku z ewentualnym postępowaniem w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego - art. 30 ustawy. Poczynienie stosownych do treści art. 27 ust. 1 i 1a ustawy ustaleń winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2., w sposób odpowiadający treści art. 107 § 3 kpa, zaś rozstrzygnięcie wydane na tej podstawie winno uwzględniać wymogi przewidziane w § 1 tego przepisu. Jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uzasadnienie decyzji ma istotne znaczenie przy ocenie jej prawidłowości dokonywanej przez organ odwoławczy, a także jako element umożliwiający stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia podjęcie polemiki ze stanowiskiem organu. Brak bądź niedostateczne wyjaśnienie przez organ podjętego rozstrzygnięcia stanowi także przeszkodę utrudniająca pełną kontrolę sadowa zaskarżonej decyzji. Stwierdzić należy, ze zarówno zaskarżone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i decyzje organu pierwszej instancji nie są zgodne z wymogami ustanowionymi przepisem art. 107 § 1 i § 3 kpa. Nadto organ odwoławczy nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniach skarżącego, co stanowi naruszenie art. 138 § 1, a także art. 107 § 3 kpa, a także nie wyjaśnił istotnych okoliczności mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wskazując w pierwszym rzędzie na wady samych rozstrzygnięć stwierdzić należy, że Kolegium utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji sformułowane niejasno i w sposób niezrozumiały. Burmistrz orzekł bowiem o zobowiązaniu skarżącego do zwrotu kwot 4 800 zł i 2 400 zł wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji ustalonymi kwotowo. W dalszej części obydwu rozstrzygnięć organ nakazał "powyższą kwotę wraz ustawowymi odsetkami" wpłacić w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji na wskazane konto. Tak sformułowane rozstrzygnięcie nie jest jasne, bowiem może oznaczać, że odsetki do dnia uiszczenia należności należą się od kwoty głównej i kwoty odsetek - skoro organ zobowiązał do zwrotu odsetek od "powyższej kwoty", a wyżej rozstrzygnięcie wymienia dwie kwoty. Mogłoby to oznaczać, że kwoty te podlegają zsumowaniu i skarżący został zobligowany do uiszczenia odsetek od kwoty, na która składa się kwota główna wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji. Tymczasem przepis art. art. 27 ust. 1a p.o.u.a. nakazuje zwrot wypłaconej kwoty świadczeń wraz z odsetkami od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Zatem wyliczenie przez organ wysokości tych odsetek na datę wydania decyzji nakazującej zwrot świadczeń i wskazanie kwoty tak wyliczonych odsetek w rozstrzygnięciu nie oznacza, że dalsze odsetki należą się od wypłaconej kwoty wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji , lecz tylko wskazuje na wysokość kwoty odsetek na dany dzień. Dalsze odsetki należą się nadal od poszczególnych kwot wypłacanych świadczeń aż do dnia zwrotu przez dłużnika wypłaconego świadczenia. Nie ma oparcia w przepisie art. 27 ustawy zamieszczanie w rozstrzygnięciu "prośby" o skontaktowanie się przed dokonaniem wpłaty z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej celem naliczenia odsetek na dzień wpłaty zadłużenia. Powyższa uwaga organu, niewątpliwie poczyniona celem ułatwienia dłużnikowi wykonania nałożonego nań obowiązku winna zostać zamieszczona w uzasadnieniu decyzji, bądź w pouczeniu. Materiał dowodowy, na podstawie którego zostały wydane zaskarżone decyzje nie zawiera żadnych dowodów na okoliczność dat i wysokości dokonywanych przez organ wypłat z funduszu alimentacyjnego. Uniemożliwia to zarówno właściwe odczytanie podstawy wyliczenia odsetek, a więc wysokości zobowiązania nałożonego na skarżącego, jak też w sposób oczywisty uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia przez sąd. Nadto w odwołaniach od decyzji pierwszoinstancyjnych skarżący podnosił, iż co miesiąc wysyła kwoty alimentów. Jednak organ odwoławczy wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi wynikającemu z art. 7 kpa, nie ustalił, czy kwoty te skarżący wysyła bezpośrednio uprawnionym, czy też uiszcza je komornikowi sądowemu. Wskazanie takiej okoliczności w odwołaniach stanowiło podstawę do wyjaśnienia, czy w sprawach nie zachodziła sytuacja opisana w art. 27 ust. 9 ustawy i zobowiązywało organ odwoławczy do zasięgnięcia szczegółowych informacji zarówno u skarżącego, jak i u właściwego komornika prowadzącego egzekucję świadczeń alimentacyjnych od skarżącego. Od wykonania powyższych obowiązków nie zwalniał organów fakt, że decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy jest decyzją związaną. Okoliczności te bowiem stanowią o istocie rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu świadczeń, o których mowa w art. 27 ust. 1 p.o.u.a., a nadto ich ustalenie było uzasadnione w świetle art. 107 § 3 kpa. Prowadząc ponownie postępowania w przedmiocie zwrotu przez skarżącego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organy uzupełnią postępowanie dowodowe w sposób eliminujący wyżej wskazane braki i uchybienia, oraz wydadzą rozstrzygnięcie nie wywołujące wątpliwości co do wysokości należnych odsetek od rzeczywiście wypłaconych z funduszu alimentacyjnego kwot. Skoro - jak wynika z powyższego, zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego - art. 27 ust. 1 i ust. 2 Ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mającym wpływ na wynik sprawy, oraz z naruszeniem art. 7 kpa i art. 107 § 1 i § 3 kpa mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Wobec uwzględnienia skarg, na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie o kosztach wydano na podstawie art. 250 ustawy w zw. z § 14 ust. 2 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.