III SA/Kr 246/12

Sygn. akt III SA/Kr 246/12 | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski, Sędziowie WSA Elżbieta Kremer, SO (del.) Janusz Bociąga (spr.), , Protokolant Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r., sprawy ze skargi K. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 3 listopada 2011 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala U z a s d n i e n i e K. K. w dniu 27 lutego 2012r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 listopada 2011r, którą to organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2011r. znak: [...] odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babką M. K. - osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 1 sierpnia.2011r K. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad babcią M. K. Do wniosku dołączyła m.in. oświadczenie, że nie pracuje oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8.08.2005r., zgodnie, z którym M. K. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od lipca 2005r. Organ I instancji MOPS odmówił K. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babką M. K. Stwierdzając, że wnioskodawczyni, jako wnuczka byłaby uprawniona do wnioskowanego świadczenia dopiero wówczas, gdyby nie było osób spokrewnionych z M. K. w pierwszym stopniu pokrewieństwa albo te osoby nie byłyby w stanie sprawować opieki. M. K. posiada dwoje dzieci, które zdaniem organu są w stanie zapewnić jej opiekę. Syn W. K. i córka E. S. są w pierwszej kolejności zobowiązani do opieki nad matką. W ocenie organu nie istnieją przeszkody, które uniemożliwiłyby sprawowanie opieki przez syna W. K. Za taką przeszkodę nie można uznać posiadania przez W. K. orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast E. S., która również jest zobowiązana do alimentacji matki w pierwszej kolejności wprawdzie zamieszkuje w M i pracuje zawodowo, ale nie stanowi to przeszkody do sprawowania opieki ze względu na niewielką odległość do miejsca zamieszkania matki, oraz możliwość podziału obowiązków opiekuńczych z bratem W. K. Organ wydał decyzje w oparciu o art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią tych przepisów świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Organ I instancji, organ stwierdził, że skoro obowiązek alimentacyjny ciąży na W. K. i E. S. to w aktualnym stanie prawnym nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce M. K. Odwołując się od tej decyzji K. K. podniosła, że sprawuje opiekę nad M. K. Jej ojciec pozostaje w leczeniu i nie może sprawować opieki nad matką. W związku z tym spełnia ona warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania K. K. Podzieliło stanowisko i ocenę prawną organu I instancji zgodnie, z którą brak było podstaw, aby uznać, iż stan zdrowia W. K. uniemożliwia mu opiekę nad matką. Znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie wydane przez lekarza psychiatrę jedynie potwierdza fakty znane organowi a mianowicie, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy i pozostaje w leczeniu psychiatrycznym. Zdaniem organu odwoławczego niezdolność do pracy nie wyklucza możliwości sprawowania opieki nad osobą najbliższą. Poza tym, stwierdził organ, M. K. posiada córkę E. S., która zamieszkuje w M blisko N, która może opiekować się matką., dzieląc wspólnie z bratem obowiązki. W skardze, skarżąca zarzuca decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego błędne ustalenie, że nie przysługuje jej, jako wnuczce świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącej skoro W. K. jest całkowicie niezdolny do pracy oraz pozostaje w leczeniu psychiatrycznym i sam wymaga opieki, a córka E. S. pracuje zawodowo, ma swoją rodzinę i nie mieszka z matką, to okoliczności te uniemożliwiają im opiekę nad matką. Zatem jest ona uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W konkluzji skargi wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy stwierdzić, że sąd administracyjny sprawuje kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania. Kryterium legalności umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli m.in. stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. Zaznaczyć jednak należy, że sąd administracyjny kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem nie dokonuje własnych ustaleń w sprawie (art. 133 § 1 p.p.s.a.), lecz orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku. W kontrolowanej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną M. K. wystąpiła jej wnuczka K. K. Z ustaleń organu wynika, że M. K. ma dwoje dorosłych dzieci. Dzieci mogą sprawować nad nią opiekę, syn wprawdzie jest niezdolny do pracy i leczy się psychiatrycznie, ale zamieszkuje z matką, a córka pracuje zawodowo i mieszka niedaleko matki, więc wspólnie dzieląc się obowiązkami mogą sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy organy I i II instancji odmówiły skarżącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babką. Zarzut skarżącej sprowadza się w istocie do obrazy prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) W ocenie Sądu stanowisko organów jest prawidłowe, a zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały zgodnie z prawidłową interpretacją przepisów prawa materialnego, art. 17 ust. 1a ustawy. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z treści art. 17 ust. 1a tej ustawy wynika, że, świadczenia pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Treść powołanego przepisu wymaga dla przyznania świadczenia dla osoby spokrewnionej w dalszym stopniu niż pierwszy, ustalenia, że na takiej osobie ciąży obowiązek alimentacyjny, a nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub osoby takie nie mogą sprawować opieki. W niniejszej sprawie skarżąca jest wnuczką M. K., zatem osobą, na której obowiązek alimentacyjny ciąży w drugiej kolejności. W ocenie Sądu organy prawidłowo wykazały, że córka E. S. jest w stanie sprawować opiekę nad matką, pomimo pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta wyłącza konieczność ustaleń w stosunku do W. K., że może on również sprawować opiekę nad matką. Z przepisu wynika, bowiem, że wystarczy jedna osoba spokrewniona w pierwszym stopniu do wyłączenia możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu. W niniejszej sprawie skoro E. S. może sprawować opiekę nad matką, to zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, wyłącza możliwość otrzymania tego świadczenia przez skarżącą, która jest wnuczką. Zdaniem Sądu przyjęte przez organy założenie, że stan zdrowia W. K. umożliwia mu sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką jest wątpliwe albowiem pozostaje on w leczeniu psychiatrycznym i jest niezdolny do pracy. Nie mniej jednak, co jak wyżej wskazano, w realiach tej sprawy nie ma to prawnego znaczenia. Prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o., który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych, w związku, z czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Jak z powyższego, zatem wynika, uregulowanie zawarte w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i regulacja kodeksowa (art. 132 k.r.o.) posługują się tym samym zwrotem pojęciowym, odnoszącym się do osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do udzielania pomocy potrzebującemu członkowi rodziny to jest:, "gdy osoba ta nie jest w stanie". Przenikanie się nawzajem obu instytucji przemawia za traktowaniem ich w sposób jednolity. Obowiązek alimentacyjny może, bowiem polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Świadczenie to jest surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to, określona kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Tak samo należy interpretować przepisy dotyczące świadczenia rodzinnego. Uprawnienie do jego otrzymania, dalsza osoba - w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo, gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Z tym, że zawarte w art.17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których na pewno nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Stanowisko takie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2012r. sygn. akt I OSK 198/12. Sąd w niniejszym składzie w pełni je aprobuje. Pozostawanie w zatrudnieniu, jest, bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określonego członka rodziny i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku obowiązek alimentacyjny nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych a może polegać na przykładowo opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Jednak nie będzie miał uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim jest mowa w ustawie. Reasumując w analizowanej sprawie uprawniona do otrzymania pomocy M. K. posiada dwoje dorosłych dzieci. Nawet gdyby przyjąć, co twierdzi skarżąca, że jej ojciec, a syn M. K., W. K., ze względu na stan zdrowie nie może sprawować opieki nad matką, to pozostaje córka E. S., która wprawdzie pracuje zawodowo, ale ta okoliczność, jak wyżej wskazano, fakt pozostawania w zatrudnieniu pozostaje bez wpływu na istnienie obowiązku alimentacyjnego i możliwości sprawowania opieki. Należy jeszcze raz podkreślić, że sprawowanie opieki w tym rozumieniu przepisu, nie oznacza sprawowanie osobistej opieki, ale zapewnieniem opieki przez osobę zobowiązaną, co oczywiście nie wyklucza także opieki osobistej. W tych warunkach, jakie występują w niniejszej sprawie, nie dochodzi, więc do powstania obowiązku alimentacyjnego przez dalszą krewną, a więc wnuczkę M. K. Zatem brak jest podstaw do przyznania K. K. świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku. Podstawą prawną orzeczenia jest art. 151 p.p.s.a.