III SA/Kr 259/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Julia Mejer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata A. G. – W. - Kancelaria Adwokacka K Al. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Postanowieniem z dnia [...] 2018 r. ([...]) na podstawie art. 149 § 3 i 4 w związku z art. 124, art. 147, art. 148 § 1, art. 150 § 1 kpa w związku z art. 28, art. 2 pkt 11, art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017r. póz. 1851, z późn.zm.) Wójt Gminy L odmówił wznowienia postępowania z wniosku M. B. z dnia z dnia 24 sierpnia 2018 r., sprecyzowanego dnia 19 września 2018 r. w sprawie zakończonej decyzja ostateczna z dnia [...] 2018 r. ([...]) wydana przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że jako podstawę wznowienia postępowania strona wskazała nowe okoliczności faktyczne, które istniały, ale były jej nieznane w dniu wydania decyzji i nieznane organowi, który ją wydał, tj. przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. W ramach tej podstawy strona powołała się na okoliczność, iż córka K. B., która wykazana została w składzie rodziny we wniosku z dnia 29 sierpnia 2017r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na K. B., nie powinna się tam znaleźć, ponieważ z osiągnięciem pełnoletności, tj. od dnia 14 lutego 2015 r., sama się utrzymuje i zarządza swoimi dochodami. Zdaniem organu, skoro córka od 14 lutego 2015 r., jak twierdzi M. B., utrzymuje się samodzielnie, to okoliczność ta była mu znana co najmniej od tej daty. A zatem, była mu znana na dzień złożenia wniosku w dniu 29 sierpnia 2017 r. W związku z tym, niewątpliwie miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania upłynął przed dniem złożenia "korekty wniosku" w dniu 24 sierpnia 2018 r. Oznacza to, że rozpoznawany wniosek został złożony po upływie miesięcznego terminu wskazanego w art. 148 § 1 kpa i nie może wywołać skutku w postaci wznowienia postępowania o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na K. B. na okres zasiłkowy 2017/2018. Na marginesie wskazano, że podnoszona przez M. B. okoliczność o niewłaściwym składzie rodziny wskazanym w jego wniosku o świadczenie wychowawcze z dnia 29 sierpnia 2017 r. stanowiła już przedmiot badania organów w administracyjnym toku instancji. Odwołując się bowiem od decyzji z dnia [...] 2018 r. Znak: [...] w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych M. B. podnosił, że córka K. nie powinna być uwzględniania w składzie jego rodziny. Zarzut ten nie został zaakceptowany przez organ odwoławczy, który w decyzji z dnia [...] 2018 r. sygn. akt [...] utrzymującej w mocy decyzję w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych zaakcentował, że odwołujący się własnoręcznym podpisem złożonym na formularzu wypełnionego przez niego wniosku potwierdził, iż w skład jego rodziny wchodzą trzy osoby, w tym także córka K. B. M. B. nie wykazał żadnymi środkami dowodowymi, aby w jakikolwiek sposób został celowo wprowadzony w błąd przez pracownika Ośrodka poprzez błędne podpowiedzi. Ostatecznie żądanie wznowienia postępowania złożone przez M. B. w dniu 24 sierpnia 2018 r. uznane zostało przez organ za złożone po upływie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o okoliczności wskazanej przez niego jako podstawa do wznowienia postępowania. Na powyższe postanowienie M. B. złożył zażalenie podnosząc, że wydane rozstrzygnięcie dyskryminuje jego prawo do wznowienia postępowania administracyjnego, opartego na nowych okolicznościach nie znanych wcześniej organowi, które przemawiają za wznowieniem postępowania. Wskazał, że jest osobą niedosłyszącą, oraz że nie zna się na prawie administracyjnym, co wykorzystał pracownik organu podpowiadając mu jak wypełnić część wniosku, o którym "nie miał pojęcia". Zatem, w jego ocenie nieprawidłowości w wypełnianiu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 29 września 2017 r. powstały z błędnej podpowiedzi urzędnika, bez jego świadomości. Wskazał, że w dniu zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego jego córka K. B. nie powinna być wliczana w skład rodziny, ponieważ prowadziła odrębne gospodarstwo domowe. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2018 r. ([...]), na podstawie art. 149 § 2 i § 3 w związku z art 145 § 1 pkt. 5, art. 148 § 1 i art. 144 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz podał, co następuje: Organ administracji publicznej rozpoznając podanie o wznowienie postępowania w pierwszej kolejności powinien ustalić, czy odpowiada ono warunkom formalnoprawnym albowiem od tego uzależniony jest dalszy tok postępowania i rodzaj wydawanych aktów. W szczególności zaś organ zobowiązany jest do ustalenia, czy wnioskodawca jest stroną postępowania a jeżeli tak, to czy zachował termin do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu zbadać zachowanie tego terminu. Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek, pomimo uchybienia terminu, stanowi rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w zasadę ogólną trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 kpa). Uchybienie terminu do wniesienia podania o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest podstawą do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 kpa). Natomiast ustalenie, czy podana we wniosku przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy następuje po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 1 kpa i musi być zawarte w decyzji określonej w art. 151 kpa. Jako podstawę wznowienia postępowania M. B. wskazał art. 145 § 1 pkt 5 kpa, czyli wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. W ocenie organu odwoławczego organ l instancji prawidłowo uznał, że wnioskodawca nie spełnił warunku formalnoprawnej dopuszczalności wniosku o wznowienie postępowania, ponieważ skoro ww. twierdzi, iż jego córka K. B. od 14 lutego 2015 r. utrzymuje się samodzielnie i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, to wskazana okoliczność była mu znana, co najmniej od tej daty, zatem także na dzień złożenia wniosku z dnia 29 sierpnia 2017 r. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na córkę K. B., rozpoznanego ostateczną decyzją Dyrektora GOPS z dnia [...] 2017 r., znak: [...]. Jak wynika z akt sprawy w dniu 24 sierpnia 2018 r. M. B. złożył w Ośrodku pismo w sprawie "korekty wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na K. B." na okres świadczeniowy 2017/2018 r. Kolejnym pismem z dnia 14 września 2018 r. ww. sprecyzował, że wnosi o wznowienie postępowania na podstawie nowych, nieznanych okoliczności, tj. błędnego wpisania we wniosku o świadczenie z dnia 29 sierpnia 2017 r. córki K. B., jako wchodzącej w skład rodziny wnioskodawcy, podczas gdy córka faktycznie zamieszkuje w tym samym domu, jednak z chwilą osiągnięcia pełnoletności sama się utrzymuje i zarządza swoimi dochodami. Wobec przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych odmówienie przez organ l instancji wznowienia postępowania w niniejszej sprawie jest uzasadnione, ponieważ miesięczny termin na złożenie wniosku w tym przedmiocie upłynął niewątpliwie przed dniem 24 sierpnia 2018 r. Nadto, trzeba dodać, że podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność o niewłaściwym składzie rodziny wskazanym w jego wniosku o świadczenie wychowawcze z dnia 29 sierpnia 2017 r. stanowiła już przedmiot badania organów w trakcie prowadzonych postępowań administracyjnych. Wnioskodawca składając w dniu 19 lutego 2018 r. odwołanie od decyzji z dnia [...] 2018 r. w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych podnosił już tożsame okoliczności jak w aktualnie rozpoznawanym wniosku o wznowienie postępowania. We wzmiankowanym odwołaniu wskazywał bowiem, że córka K. B., nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, mało przebywa w domu, gdyż podjęła pracę w T i zamieszkuje u swojej babci w T oraz 83-letniej babci w P, która potrzebuje opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2018 r. utrzymało jednak w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie, odnosząc się także do niewłaściwego ustalenia składu rodziny wnioskodawcy. Zatem uprawnione było twierdzenie, że ujawnione we wniosku okoliczności faktyczne nie są nowe, co także uzasadniałoby odmowę wznowienia postępowania. Na powyższe postanowienie M. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, podnosząc, że nie zgadza się z podjętym rozstrzygnięcie, ponieważ jego zdaniem ocena jego działania wymagała ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa oraz czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia. Podkreślił, że stan jego wiedzy w połączeniu ze stanem zdrowia nie pozwala na właściwą interpretację przepisów prawa administracyjnego, co jak podał dyskryminuje go we wszystkich terminach zawitych. W pozostały zakresie skarżący powtórzył argumentację zawartą w zażaleniu na rozstrzygniecie organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Dokonana na powyższych zasadach sądowa kontrola prowadzi do uznania, że skargę należało uznać za nieuzasadnioną, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Wznowienie postępowania jest jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, obok postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, oraz postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej. Jest ono instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego (tak B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski KPA Komentarz 9. Wydanie, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2008, kom. do art. 145 ustawy). Przedmiotem każdego postępowania nadzwyczajnego jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym. Kodeks postępowania administracyjnego uzależnia możliwość zastosowania trybu wznowienia postępowania, tj. ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej już decyzją ostateczną od wystąpienia dwóch przesłanek pozytywnych oraz braku dwóch przesłanek negatywnych. Do pozytywnych przesłanek należą pozostawanie w obrocie prawnym ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, oraz wystąpienie którejkolwiek z wyliczonych w art. 145 § 1 kpa podstaw prawnych wznowienia. Do przesłanek negatywnych zalicza się przesłanki wymienione w art. 146 § 1 i § 2 kpa - upływ terminu od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, oraz możliwość zapadnięcia w sprawie decyzji odpowiadającej w swej istocie decyzji dotychczasowej. Instytucja wznowienia postępowania dotyczy nie tylko ostatecznych decyzji administracyjnych, ale także postanowień, na które przysługuje zażalenie, oraz wydanych w trybie art. 134 kpa, przy czym postanowienia takie - tak jak decyzje administracyjne, powinny mieć charakter ostateczny. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 13 grudnia 2018 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...] 2018 r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzja ostateczna z dnia [...] 2018 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Wyjaśnić należy, że jako podstawę wznowienia postępowania M. B. wskazał art. 145 §1 pkt 5 kpa, czyli wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który ją wydał. Z treści ww. przepisu wynika, że za przyczynę wznowienia postępowania mogą być uznane tylko takie okoliczności lub dowody, które istniały w momencie wydania decyzji, a jednocześnie nie były znane organowi, który wydał decyzję. Bez znaczenia natomiast jest fakt, czy przyczyny tego stanu rzeczy były zawinione przez stronę, czy też nie. Ważne jest natomiast, aby ową nową okolicznością była taka okoliczność, która miałaby bezpośredni związek przyczynowy z treścią rozstrzygnięcia. Przez nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody należy rozumieć okoliczności lub dowody zarówno nowo odkryte, jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Ujawnienie nowych okoliczności faktycznych stanowi samoistną podstawę wznowienia postępowania. W toku wznowionego postępowania organ administracji publicznej, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), obowiązany jest ustalić, czy ta nowa okoliczność faktyczna występowała, prowadząc w tym celu postępowanie wyjaśniające. Nowe okoliczności faktyczne czy nowe dowody nie mogły być znane organowi, który wydał decyzję. Fakt ujawnienia nowych okoliczności bądź dowodów należy odnosić do organu, a nie do strony. Istotne jest, aby organ nimi nie dysponował albo nie były mu one znane. Podkreślić jednak należy, że organ administracji publicznej rozpoznając podanie o wznowienie postępowania w pierwszej kolejności powinien ustalić, czy odpowiada ono warunkom formalnoprawnym albowiem od tego uzależniony jest dalszy tok postępowania i rodzaj wydawanych aktów. W szczególności zaś organ zobowiązany jest do ustalenia, czy wnioskodawca jest stroną postępowania a jeżeli tak, to czy zachował termin do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu zbadać zachowanie tego terminu. Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek, pomimo uchybienia terminu, stanowi rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w zasadę ogólną trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 kpa). Uchybienie terminu do wniesienia podania o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest podstawą do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.) - por. II OSK 1489/17. Z kolei ustalenie, czy podana we wniosku przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy następuje po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.a. i musi być zawarte w decyzji określonej w art. 151 k.p.a. Zdaniem składu orzekającego, w niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, na podstawie którego ustaliły że skarżący nie spełnił wymogu formalnoprawnego złożenia wniosku o wznowienia postępowania. Z akt sprawy wynika bowiem, że miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania upłynął przed dniem 24 sierpnia 2018 r. Słusznie bowiem organy zauważyły, że skoro skarżący twierdzi, że jego córka K. B. od dnia 14 lutego 2015 r. utrzymuje się samodzielnie i prowadzi gospodarstwo domowe, to wskazana okoliczność była znana skarżącemu co najmniej od tej daty, a także na dzień złożenia wniosku z dnia 29 sierpnia 2017 r. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na córkę K. B. z dnia 23 października 2017 r. Tymczasem dopiero w dniu 24 sierpnia 2018 r. M. B. złożył w organie pismo w sprawie "korekty wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na K. B." na okres świadczeniowy 2017/2018, a pismem z dnia 14 września 2018 r. sprecyzował, że wnosi o wznowienia postępowania na podstawie nowych, nieznanych okoliczności tj. błędnego wpisania we wniosku o świadczenie z dnia 29 sierpnia 2017 r. córki K. B. jako wchodzącej w skład rodziny wnioskodawcy. Ustalenie tej okoliczności wystarczające było do wydania postępowania o odmowie wznowienia postepowania. Jedynie na marginesie wskazać należy, że zgłoszone okoliczności nie należą do okoliczności wskazanych w art. 145 §1 pkt 5 kpa tj. nowych okoliczności faktycznych czy nowych dowodów nie znanych organowi, który wydał decyzję. Z akt sprawy wynika bowiem, że okoliczność o niewłaściwym składzie rodziny wskazanym we wniosku skarżącego o świadczenie wychowawcze z dnia 29 sierpnia 2017 r. stanowiła już przedmiot badania organów w administracyjnym toku instancji - w decyzji z dnia [...] 2018 r. ([...]). W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie wydane zostało po przeprowadzeniu postępowania zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, 77 i 80 kpa. Materiał dowodowy jest kompletny i został zgromadzony w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy odniósł się do argumentów przytoczonych przez skarżącego w zażaleniu. Uzasadnienie kwestionowanego rozstrzygnięcia odpowiada wymogom wynikającym z art. 107 § 3 kpa . W związku z powyższym, na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.