III SA/Kr 264/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Wojewody z dnia 13 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że jest osobą niepełnosprawną, samotnie prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Określając swój majątek uwidocznił, że w jego skład wchodzi 65 metrowe mieszkanie. Twierdzi, że nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając swoje starania podniósł, że od 1993 r. pozostaje w stałym leczeniu farmakologicznym i rehabilitacji. Zaakcentował, że jest osobą niepełnosprawną i samotnie gospodarującą. Jak podał źródłem jego utrzymania jest otrzymywana z ZUS renta inwalidzka w kwocie 582,30 zł miesięcznie. Wywodzi, że nie starcza ona na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych skarżącego a w szczególności: leczenia farmakologicznego, rehabilitacji oraz uregulowanie czynszu w spółdzielni i opłat za zużycie energii elektrycznej oraz gazu. Powiada, że na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji oraz spłaty części zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej pozaciągał u osób trzecich pożyczki w wysokości ogółem 50.000 zł, których samodzielnie nie jest w stanie spłacić z renty. Wysokość czynszu określił na 490 zł, koszty zużycia energii elektrycznej i gazu na 250 zł. Zakup żywności szacuje na 300 zł zaś koszty leczenia i rehabilitację na 700 zł. Twierdzi, że znajduje się na pograniczu ubóstwa. Powiada, że wielokrotnie nie wykupił leków. Ze względu na stan zdrowia i problemy zdrowotne nie może podjąć pracy zarobkowej. Ubiega się o wsparcie przed organami pomocy społecznej lecz te nie zawsze reagują na jego prośby. Z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej nie jest w stanie bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania opłacić samodzielnie honorarium pełnomocnika z wyboru. Zarazem sytuacja życiowa nie pozwala mu stawić się na rozprawie przed sądem. Z tych wszystkich względów prosi o danie mu równych szans w postępowaniu sądowym i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec tego, że oświadczenia skarżącego zawarte w aktualnie wypełnionym formularzu PPF były niemal tożsame z wcześniejszymi jakie składał w innych sprawach, a jednocześnie na zasadzie notorii okolicznością znaną z urzędu pozostaje, że w szeregu wcześniejszych spraw skarżącemu cofnięto przyznane prawo pomocy gdyż zdaniem Sądu skarżący próbował ukryć posiadane przez siebie zasoby pieniężne przy czym ocena ta nie została zakwestionowana przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. przykładowo akta sprawy III SA/Kr 491/10 i I OZ 563/11) wezwano więc skarżącego do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: • przedstawienie kopii odcinka renty skarżącego z ostatniego miesiąca ewentualnie kopii ostatniej decyzji waloryzacyjnej, • przedstawienie kopii rachunków z ostatniego miesiąca związanych z wydatkami skarżącego na leczenie farmakologiczne i rehabilitację, • przedstawienie pisemnych oświadczeń pożyczkodawców z których wynikać będą daty udzielanych skarżącemu pożyczek, ich wysokość i terminy spłaty, • przedstawienie kopii rachunków za czynsz, prąd, gaz, wodę, wywóz nieczystości, RTV z ostatniego miesiąca albo za ostatni okres rozliczeniowy? Jeśli skarżący posiada z tego tytułu jakieś zadłużenie albo ma problemy z terminowym regulowaniem tych zobowiązań przedstawienie na tę okoliczność kopii stosowych wezwań, monitów, upomnień etc. • wyjaśnienie czy skarżący posiada jeszcze jakieś środki ze sprzedaży nieruchomości za którą swego czasu uzyskał kwotę 100 tys. zł.? Jeśli tak to w jakiej wysokości? Jeśli nie to przedstawienie szczegółowego zestawienia wydatków sfinansowanych z tych pieniędzy, • wyjaśnienie czy skarżący posiada jakieś rachunki bankowe? Jeśli tak to okazanie wydruku historii z tych rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżący nadesłał: • kopię decyzji o waloryzacji renty z której wynika, że od 1 marca 2013 r. wysokość jego świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 563,82 zł. • kopię potwierdzenia salda z tytułu opłat za mieszkanie które na dzień 30.11.2013 r. wykazuje zaległość w wysokości 652,11 zł oraz zaległość odsetkową na 132,40 zł, • kopię przedsądowego wezwania do zapłaty odsetek od nieterminowych opłat za mieszkanie w wysokości 128,49 zł, • kopię pisma zarządu spółdzielni mieszkaniowej o wyrażeniu zgody na przedłużenie terminu zapłaty odsetek do końca stycznia 2014 r., • kopię informacji spółdzielni o wysokości opłat za mieszkanie i składniki niezależne od spółdzielni z której wynika , że aktualnie tj. od. 01.01.2014 miesięczna opłata za mieszkanie skarżącego wynosi 452,92 zł, • wydruk historii z posiadanego przez skarżącego rachunku bankowego za okres tylko jednego miesiąca. Na rachunek ten w okresie 31.01.2014 r. do 24.02.2014 r. wpływało świadczenie skarżącego z ZUS. Za pośrednictwem tego rachunku skarżący opłacił gaz kwotą 61,69 zł, wykonał przelew kwoty 135 zł na rachunek UPC, dokonał z tego rachunku wypłat gotówkowych ogółem na kwotę 600 zł, wykonał zakupy przy użyciu karty na kwotę ok. 100 zł. Z pisemnych wyjaśnień skarżącego wynika, że na rachunku tym ma ustalony przez bank limit debetowy do kwoty 500 zł miesięcznie , • kopię faktury z apteki na kwotę 90,33 zł. Jednocześnie w pisemnych wyjaśnieniach skarżący podał że nie posiada innych rachunków za leczenie i rehabilitację. Skarżący nie przedstawił pisemnych oświadczeń pożyczkodawców z których wynikałby daty, wysokość i terminy udzielanych mu pożyczek zasłaniając się twierdzeniem, że są to "honorowe pożyczki" od najbliższych członków rodziny, które w danym miesiącu nie przekraczają ustawowej kwoty do opodatkowania. Odnosząc się do pytania o środki ze sprzedaży nieruchomości, w obszernych wywodach zakwestionował ustalenia dokonane swego czasu przez Sąd podnosząc, że sprawa tej nieruchomości jest skomplikowana, on składał już wyjaśnienia i jest dla niego "drugorzędną sprawą czy Sąd dał mu wiarę". Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. b) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest kwestia pozbawienia statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W konsekwencji uznania, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (vide: zarządzenie z dnia 04.02.2014) jego wniosek w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienie adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa) o ile wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie strony zgodnie z wolą ustawodawcy ma być przy tym "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący, bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy wypada podnieść, że skarżący nie przedstawił w sposób "dokładny" swojej rzeczywistej sytuacji. Jego oświadczenia zasługują bowiem na wiarę tylko w takim zakresie w jakim znajdują potwierdzenie w przedstawionych kserokopiach odpowiednich dokumentów. Te zaś choć były obiektywnym świadectwem podawanych w nich danych, faktów oraz wskazywanych dat są jednak niewystarczające do pełnej rekonstrukcji obrazu sytuacji życiowej skarżącego. W pozostałej części oświadczeniom skarżącego nie sposób było przypisać wskazywanej cechy. Ich wiarygodność podważa bowiem gołosłowność twierdzeń. Zarzut ten odnosi się zwłaszcza do niezrozumiałego uchylenia się przez skarżącego od przedstawienia pisemnych oświadczeń pożyczkodawców z których wynikałby daty, wysokość i terminy udzielanych mu pożyczek. Uzasadnione wątpliwości wzbudzają przy tym pokrętne tłumaczenia skarżącego, że są to "honorowe pożyczki" od najbliższych członków rodziny, które w danym miesiącu nie przekraczają ustawowej kwoty do opodatkowania. Zasady doświadczenia życiowego oraz logiki i racjonalności działania prowadzą bowiem do wniosku, że gdyby twierdzenia skarżącego co do udzielania mu przez osoby z rodziny pożyczek pieniężnych odpowiadały stanowi rzeczywistemu, to osoby te nie miałby żadnych oporów przed złożeniem takich pisemnych poświadczeń. Raz dlatego, że okazywanie wsparcia i przyjaźni zasługuje na szacunek i uznanie. Dwa z racji świadomości skutków procesowych dla skarżącego. W konsekwencji brak takich pisemnych oświadczeń pożyczkodawców nie można tłumaczyć inaczej jak tylko żywioną przez nich bądź przez skarżącego obawą przed ewentualnymi negatywnymi konsekwencjami prawnymi. Równocześnie silnego zaakcentowania wymaga, że choć "wykazanie" przybliża się w swej istocie do uprawdopodobnienia to jednak pułap zaufania jaką referendarz i sąd darzą stosunek formułowanego przez stronę zdania do opisywanej przezeń rzeczywistości ulega podwyższeniu. O ile bowiem uprawdopodobnienie zadawala się prawdopodobieństwem, które istnieje wówczas gdy zachodzą podstawy do przyjęcia stanowiska mimo nieusuniętych wątpliwości, o tyle wykazanie należy odnieść do poziomu wysokiego prawdopodobieństwa gdy wszystkie istotne wątpliwości zostają już usunięte a nawet pewności, kiedy to zostają usunięte wszelkie możliwe wątpliwości. W praktyce oznacza to, iż twierdzenia strony nie mogą być gołosłowne lecz powinny znajdować potwierdzenie w przedstawianych kopiach dokumentów lub pisemnych wyjaśnieniach osób trzecich. Podobnie rzecz się przedstawia gdy chodzi o polemiczne wyjaśnienia skarżącego odnośnie sprzedanej swego czasu nieruchomości i pozyskanych w ten sposób przez skarżącego środków pieniężnych. Skoro bowiem Sąd na podstawie własnych ustaleń zadecydował swego czasu o cofnięciu skarżącemu przyznanego prawa pomocy a Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował ani prawidłowości takiej oceny ani słuszności podjętego rozstrzygnięcia, to obecnie rzeczą skarżącego było udzielnie prostej odpowiedzi czy posiada jeszcze jakieś środki a jeśli nie to przedstawienie wydatków sfinansowanych z tych pieniędzy. Skoro jednak decyzja strony była inna, to w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przypomnieć wypada, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06) to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Skarżący powinien też uzmysłowić sobie, że niedostosowanie się do wezwania o którym mowa w art. 255 ppsa należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postan. NSA z 12 stycznia 2006 r. II OZ 1405/05). Z przytoczonych względów orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.