III SA/Kr 268/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Ewa Michna WSA Renata Czeluśniak (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 września 2023 r. nr UP-657/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 16 maja 2023 r. skarżący M. W. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w tym ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy - z uwagi na trudną sytuację materialną. We wniosku wskazał, że w [...] r. spaliło mu się mieszkanie, które do dnia dzisiejszego nie zostało do końca wyremontowane, rok przed pożarem mieszkania prowadzona przez niego firma zbankrutowała, a w roku [...] zmarła jego była żona. Wyjaśnił również, że sam wychowuje niepełnosprawnego syna (autyzm) oraz nie posiada żadnego dochodu. Z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem otrzymuje świadczenie w wysokości ok. 2 400,00 zł miesięcznie, mieszka sam z synem i nie ma nikogo do pomocy. Zaznaczył też, że przez brak funduszy jego syn nie był na wakacjach ani feriach zimowych. Dodał też, że brakuje mu również środków na drogą terapię syna. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 20 lipca 2023 r. nr 1479/2023 odmówił skarżącemu M. W. umorzenia ww. należności. Organ wskazał na zgromadzony materiał dowodowy, w tym dokumenty nadesłane przez skarżącego, tj. oświadczenie z 23 maja 2023 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, orzeczenie o niepełnosprawności syna z dnia 25 kwietnia 2018 r., decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 19 grudnia 2022 r. w sprawie zmiany decyzji ustalającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skrócony odpis aktu zgonu A. W., potwierdzenie z 19 maja [...]. Komendy Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie przekazania terenu, obiektu lub mienia objętego działaniem ratowniczym, pismo Urzędu Miasta Krakowa Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego z 16 czerwca [...] r. o wybuchu pożaru w dniu 19 maja [...] r. w mieszkaniu w budynku zlokalizowanym przy ul. [...] oraz informację Komendy Policji III w Krakowie o wszczęciu w dniu 2 czerwca [...] r. dochodzenia o przestępstwo określone w art. 163 § 1 k.k. Wyjaśnił też, że z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, iż jako prowadzący działalność skarżący figurował w ewidencji do 4 stycznia 2013 r., a jej wykreślenia dokonał 20 listopada 2015 r. W związku z niewywiązywaniem się z obowiązku opłacania składek na jego koncie płatnika składek powstały zaległości. Organ wskazał, że skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 23 maja 2023 r. poinformował, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego oraz nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej. Pobiera świadczenie wychowawcze 500+ oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości ok. 2 600,00 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 450,00 zł. Z dołączonej do akt decyzji zmieniającej Prezydenta Miasta Krakowa z 19 grudnia 2022 r. wynika, że wysokość przysługującego skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2023 r. wynosi 2 458,00 zł. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 24 kwietnia 2018 r. syn skarżącego do 16 października 2024 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że prawo do świadczenia wychowawczego 500+ na syna przysługuje skarżącemu do 31 maja 2024 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Ze złożonych oświadczeń skarżącego wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z synem lat 15. Koszty utrzymania oszacował na kwotę 3 480,00 zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat ok. 350,00 zł, opłat eksploatacyjnych ok. 130,00 zł, koszty związane z leczeniem ok. 1 000,00 zł, inne (internet, telefon, wyżywienie, ubezpieczenia, paliwo) 2 000,00 zł. Posiada następujące zobowiązania: z tytułu podatków w wysokości 13 000,00 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 120 000,00 zł, u osób fizycznych w wysokości 130 000,00 zł. W rozmowie telefonicznej z 9 czerwca 2023 r. skarżący wyjaśnił, że nie posiada samochodu, ale użytkuje samochód brata, stąd wydatki na paliwo. Organ wskazał, że skarżący nie udokumentował jednak deklarowanych wydatków na paliwo oraz rodzaju i wysokości posiadanych zobowiązań, jedynie oświadczył, że nie są spłacane. Skarżący wskazał nadto na własne problemy zdrowotne związane z nadciśnieniem oraz na konieczność sprawowania stałej opieki nad autystycznym synem, po śmierci jego matki w styczniu [...] r. Oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości oraz środków transportu. Nie podał też innych składników mienia ruchomego. Poinformował, że w wyniku pożaru mieszkania stracił wszystko, w tym gotówkę. Organ podkreślił natomiast, że skarżący nie przedłożył dokumentów na temat poniesionych strat, ubezpieczenia mieszkania i ewentualnego odszkodowania. ZUS wyjaśnił również, że jak ustalono na podstawie Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych skarżący posiada 1/3 udziału w lokalu mieszkalnym o pow. 58,70 m2. Na powyższej nieruchomości została ustanowiona hipoteka obejmująca nieopłacone należności za okres grudzień 2011- styczeń 2013, natomiast w oparciu o dane z Centralnej Ewidencji Pojazdów nie stwierdzono środków transportu zarejestrowanych na skarżącego. Organ wskazał, że nieopłacone należności za ww. okres Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 6 września 2013 r. skierował do przymusowego dochodzenia. Egzekucję prowadzi Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie. Nieopłacone składki zabezpieczone są hipoteczne. Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy oraz dokonując analizy wystąpienia przestanek z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., organ uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność oraz okoliczności umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie wynikające z Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stąd też należało odmówić skarżącemu wnioskowanego umorzenia należności z składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że opłacenie zaległych składek spowodowałaby komplikacje życia, które już obecnie jest bardzo ciężkie dla niego, jako ojca samotnie opiekującego się chorym dzieckiem. Podkreślił, że oczywistym jest, iż decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy, ale nie zwalania to organu z obowiązku rzetelnej i wnikliwej analizy, uwzględnienia interesu jednostki oraz wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona analiza stanowi podstawę do wydania decyzji. Skarżący wskazał, że samotnie sprawuje opiekę nad synem od 2015 r., a nie od [...] r., ponieważ zmarła żona zostawiła jego i syna dużo wcześniej. Dodał, że nie uzyskuje pomocy ze strony bliskich czy rodziny, wszędzie towarzyszy mu syn z autyzmem, który jest nadwrażliwy i praktycznie cały czas funkcjonuje w słuchawkach wyciszających, nie rozpoznaje zagrożeń, czasem nie panuje nad sobą. Oznajmił, że nie posiada funduszy pozwalających wyjechać z dzieckiem na wczasy, w latach 2012-2013 wydał wszystkie oszczędności i sprzedał samochody na terapię, leczenie i wyjazdy integracyjne syna. Wyjaśnił, że mieszkanie, które uległo zniszczeniu w pożarze nie było ubezpieczone i do dzisiaj kuchnia nie została wyremontowana, a minęło już [...] lat, pieniądze na remont zbierał od sąsiadów i innych osób. Poinformował, że kilka miesięcy temu miał problem z sercem, przyjechała karetka, jednak nie mógł jechać do szpitala, ponieważ nie miał z kim zostawić syna, nie ma osoby, która mogłaby się nim zająć – opieka społeczna poinformowała, że nie ma odpowiednio wyszkolonej osoby. Skarżący podniósł, że udało mu się znaleźć właściwą terapię - amerykańską metodę pex, która jest kontynuowana z logopedą, przy czym koszt prywatnych lekcji jest wysoki, poza tym znalazł szkołę, która uczy tą metodą i komunikuje się z synem za pomocą tabletu (45 minut kosztuje 110,00 zł i w miesiącu jest to kwota minimum 4.000,00 zł, jaką powinien przeznaczyć), oprócz tego są inne metody, suplementy, wyjazdy integracyjne, z których syn nie korzysta z powodu braku środków. Wskazał, że otrzymał dofinansowanie na turnus rehabilitacyjny w wysokości 3.100,00 zł, ale najtańszy kosztuje 8.000,00 zł i nie ma środków na sfinansowanie różnicy. Wspomniał także o konieczności częstej wymiany połamanych przez syna łóżek i drzwi ( zdjęcia np. k.9,10 a.s). Zaznaczył, że nie posiada żadnych oszczędności, a gdyby je posiadał przeznaczyłby je w pierwszej kolejności na remont kuchni, następnie na dalszą terapię dziecka, w tym wyjazd na wczasy. Dodał, że korzysta z pożyczonego od brata samochodu, ponieważ syn lubi jazdę samochodem i boi się komunikacji zbiorowej oraz dużych skupisk ludzi. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 4 września 2023 r. nr UP-657/2023 utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia 20 lipca 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał w pierwszej kolejności, że w decyzji z dnia 20 lipca 2023 r. prawidłowo powołano podstawy prawne, wskazano okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia i stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ wyjaśnił następnie, że dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, rodzaju, okresu i wysokości należności na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z 20 lipca 2023 r. Podał, że 23 maja 2023 r. wpłynęło oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Z oświadczenia wynika, że skarżący: jest rozwiedziony, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, uzyskuje dochody z innych źródeł - świadczenie wychowawcze 500+, nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej i świadczeń z Urzędu Pracy, korzysta z innych form pomocy - zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości ok. 2.600,00 zł netto miesięcznie oraz dofinansowania do mieszkania - ok. 450,00 zł netto miesięcznie, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 15-letnim synem, ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu: miesięcznych opłat - ok. 350,00 zł, opłat eksploatacyjnych - ok. 130,00 zł, kosztów leczenia - ok. 1.000,00 zł oraz innych (Internet, telefon, wyżywienie, ubezpieczenie, paliwo) - ok. 2.000,00 zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków - 13.000,00 zł, zaciągniętych kredytów -120.000,00 zł oraz u osób fizycznych - 130.000,00 zł, których nie spłaca, nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego, praw majątkowych i wierzytelności. ZUS wskazał, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano także z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie ustalono, że: 4 stycznia 2013 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej pod firmą M. W. Przedsiębiorstwo [...] "T." w zakresie m.in. [...]; od dnia 1 kwietnia 2018 r. skarżący posiada tytuł do ubezpieczeń w ZUS jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej ma obowiązek opłacać składki i otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w aktualnej wysokości 2.458,00 zł miesięcznie; na nazwisko skarżącego zarejestrowane są samochody osobowe marki FSO 126P z 1987 r. i Ford Sierra z 1987 r. (biorąc pod uwagę wiek pojazdów istnieje prawdopodobieństwo, że nie znajduje się on już w posiadaniu skarżącego, jednak to na właścicielu spoczywa obowiązek powiadomienia stosownych organów o zbyciu lub zutylizowaniu pojazdu); jest współwłaścicielem w 1/3 części lokalu mieszkalnego o powierzchni 58,7 m2 w K., przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], a jego udział w prawie własności jest obciążony hipoteką przymusową na rzecz ZUS w wysokości 13.970,82 zł; przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie. ZUS wskazał na przypadki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., dotyczące całkowitej nieściągalności, wyjaśniając przy tym, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy- Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej 4 stycznia 2013 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma syna i braku majątku, ponieważ jest współwłaścicielem nieruchomości obciążonej hipotecznie na rzecz ZUS; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie, a skarżący posiada składnik majątkowy podlegający egzekucji. W związku z powyższym, w ocenie ZUS, nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ wskazał następnie na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek i wyjaśnił, że skarżący decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Zakład podkreślił, że działa wyłącznie w granicach prawa i od nieopłaconych w terminie składek zgodnie z art. 23 u.s.u.s. nalicza odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie Ordynacja podatkowa. Odsetki są wyłączną konsekwencją nieopłacania w terminie należności publicznoprawnych. Odnosząc się do podnoszonego w toku postępowania zdarzenia nadzwyczajnego - pożaru mieszkania organ wskazał, że z literalnego brzmienia przepisu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wynika, że dotyczy on przedsiębiorców, którzy prowadzą działalność i ponieśli straty spowodowane klęską lub innymi, nadzwyczajnymi zdarzeniami, a konieczność zapłaty należnych składek mogłaby pozbawić ich możliwości dalszego jej prowadzenia. Zdaniem organu, przesłanka ta nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej 4 stycznia 2013 r. Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jej rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu, ZUS wskazał, że skarżący choruje na nadciśnienie i opiekuje się autystycznym synem, którego matka zmarła w styczniu [...] r. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 25 kwietnia 2018 r. wydane do 16 października 2024 r. o niepełnosprawności małoletniego syna skarżącego z powodu całościowych zaburzeń rozwojowych (symbol 12-C) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ze złożonego przez skarżącego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia Dobry Start wynika, że syn w roku szkolnym 2023/2024 będzie uczęszczał do Niepublicznej Szkoły Podstawowej Specjalnej "U." w K., prowadzonej przez P. Organ wyjaśnił, że ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego syna, jednak w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem i rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zostało skarżącemu przyznane świadczenie pielęgnacyjne, którego wysokość od 1 stycznia 2023 r. wynosi 2.458,00 zł miesięcznie. W aktualnym stanie prawnym beneficjent tego świadczenia nie może podejmować żadnej aktywności zarobkowej, jednak okoliczności te ulegną zmianie na podstawie art. 63 ust. 13 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. ZUS podkreślił, że od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne będzie przysługiwać rodzicom lub innym osobom opiekującym się niepełnosprawnymi dziećmi do ukończenia 18 roku życia, bez jakichkolwiek ograniczeń w zakresie podejmowania aktywności zarobkowej. ZUS podkreślił, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę m.in., czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a zatem ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Organ podkreślił, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 3.408,00 zł miesięcznie i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w lipcu 2023 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na kwotę 2.851,12 zł w l kwartale 2023 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Ponadto skarżący oświadczył, że nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej. Odnosząc się do posiadanych przez skarżącego zobowiązań pieniężnych, ZUS wskazał, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, a obowiązek terminowej zapłaty składek wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i co do zasady są one uprzywilejowane. ZUS wyjaśnił, że na sytuację finansową skarżącego składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Jest współwłaścicielem w 1/3 części lokalu mieszkalnego o powierzchni 58,7 m2 w K., w którym według oświadczenia mieszka z synem. Gospodarstwo domowe skarżącego dysponuje jeszcze jedną nieruchomością - lokalem mieszkalnym o powierzchni 21,33 m2 w K., przy ul. [...] (aktualnie ul. [....]) [...], objętym księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy [...]. Kwestia własności tego lokalu jest niejednoznaczna, ponieważ z zapisów w księdze wieczystej wynika, że właścicielem - na podstawie aktu dziedziczenia z 28 lutego [...] r. jest syn skarżącego, jednocześnie numer Pesel właściciela - [...] należy do skarżącego. Właścicielką lokalu od 2007 r. była zmarła żona skarżącego. Nieruchomość ta nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych skarżącego i jego syna i może zostać wynajęta, a środki uzyskane z tego tytułu przeznaczone na realizację potrzeb niepełnosprawnego dziecka. Organ podkreślił w tym miejscu, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Słuszny interes gospodarstwa domowego skarżącego i możliwość zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych zapewnia dochód przekraczający poziom minimum socjalnego, a dodatkowe środki finansowe na leczenie i rehabilitację dziecka oraz remont kuchni mogą zostać pozyskane z wynajmu nieruchomości, którą rodzina skarżącego dysponuje. Ocena sytuacji materialnej skarżącego nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i nawet ratalna spłata zaległości składkowych pozbawi stronę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Dlatego natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek naruszałoby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji powyższego, na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił: I. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, a mający wpływ na jego treść i uznanie, że: - brak jest wyjątkowości sytuacji skarżącego określonej w przepisach prawa materialnego dających podstawę do umorzenia należności ZUS, podczas gdy zaistnienie w tym samym czasie bądź w jednym ciągu zdarzeń: długotrwałej choroby dziecka, zgonu matki dziecka, wywołanej tymi faktami konieczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, uzyskiwania dochodów jedynie z ZUS w postaci świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie ok. 2460 zł, konsekwencji o charakterze materialnym w postaci poniesionych szkód w ostatnim czasie, dają podstawę aby uznać wyjątkowość sytuacji skarżącego; - sytuacja skarżącego nosi jedynie znamiona, jak to organ nazwał "kłopotów finansowych", podczas gdy sytuacja skarżącego ma charakter koincydencji długotrwałych zdarzeń wywołujących splot negatywnych konsekwencji finansowo-osobistych dla skarżącego; II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. przepisów art. 28 ust. 3a w zw. z art.32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i uznanie że brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący sprawuje opiekę nad przewlekle chorym, pozbawiając go możliwości uzyskania dochodu w celu opłacenia należności ZUS, podczas gdy wskazane zarzuty w pkt I skargi dowodzą istnienia przesłanek do umorzenia należności ZUS; III. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj.: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. tj. niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów poprzez: - dowolną, nie swobodną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; - nieuwzględnienie i nierozpatrzenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci wyjaśnień i argumentów skarżącego podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, - nieuwzględnienie i nierozpatrzenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci oświadczenia majątkowego skarżącego i zmarginalizowanie znaczenia tegoż oświadczenia, podczas gdy wnikliwa, zobiektywizowana i niezależna analiza całokształtu okoliczności sprawy oraz uwzględnienie wyjaśnień skarżącego oraz pozostałego w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego nie uzasadniały utrzymania w mocy decyzji o odmowie umorzenia składek ZUS. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, dopuszczenie dowodów i przeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia: stanu chorobowego dziecka; sytuacji finansowo - materialnej skarżącego, ponoszonych przez skarżącego kosztów uniemożliwiających uregulowanie zaległych składek ZUS oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie Sąd dopuścił dowód z dokumentów dołączonych do skargi na okoliczność stanu zdrowia oraz sytuacji materialnej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230) - dalej u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. np. uzasadnienie wyroku NSA z 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2024 r. poz. 572) - dalej k.p.a. Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanej w ramach, tzw. uznania administracyjnego, skoro pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, materiałów dowodowych, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Co więcej, w zgodzie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, i bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy oraz mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Sąd uznał, że organy pomimo wskazania właściwych podstaw prawnych do rozważania przesłanek zwolnienia skarżącego z opłacenia należnych składek, w sposób dowolny, a nie swobodny oceniły przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Skarżący wykazał bowiem, że choroba syna jest tego rodzaju, iż nie pozwalała i nie pozwala na podjęcie przez niego zatrudnienia, które zmieniłoby dotychczasową jego sytuację majątkową. Sąd uznał, że również zmiana stanu prawnego na którą powołał się organ, a wynikająca z art. 63 ust. 13 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), nie ma wpływu na ewentualną zmianę sytuacji skarżącego. Biorąc bowiem pod uwagę stan zdrowia jego syna należy uznać, że konieczność sprawowania 24 godzinnej opieki nad nim pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. Ponadto, zwrócić należy uwagę, że pomimo niestwierdzenia przez organ egzekucyjny braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, to trudna sytuacja materialna skarżącego nie tylko uniemożliwia wyegzekwowanie od 10 lat należności, ale również potwierdza, że skarżący nie dysponuje żadnymi środkami na ich spłatę. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długu została zatem, zdaniem Sądu, udowodniona i ma charakter trwały. W przypadku skarżącego nie można mówić więc o "ograniczonych możliwościach płatniczych". Również "budżet gospodarstwa domowego" na jaki wskazuje organ, nie pozwala w jakimkolwiek zakresie na zapłatę/ściągnięcie zaległości w sposób jaki nie zagrażałby podstawowemu środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych bytowi skarżącego i jego syna. Podobnie posiadane przez skarżącego składniki majątkowe nie pozwalają na powyższe. W mieszkaniu którego skarżący jest współwłaścicielem w 1/3 części, mieszka on wraz z niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem, a mieszkanie syna odziedziczone po matce zmarłej w [...] r., jak wskazał organ, nawet gdyby zostało wynajęte, to środki uzyskane z tego tytułu przeznaczone powinny zostać na realizację potrzeb niepełnosprawnego dziecka. Powyższe uzasadnia, zdaniem Sądu, stwierdzenie, że skarżący wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego syna. Opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z kolei konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie zaległych należności. Sąd podzielił zatem zarzuty skargi i uznał, że choroba syna oraz wszystkie wskazane przez niego okoliczności (zaprzestanie i niemożność prowadzenia działalności gospodarczej, pożar mieszkania czy śmierć matki dziecka) wskazują na wyjątkowe okoliczności, które uzasadniają umorzenie należności Skarbu Państwa, są to bowiem okoliczności obiektywne, wyjątkowe i trwałe. W konsekwencji Sąd uznał, że fakt sprawowania opieki nad przewlekle chorym synem, który pozbawia skarżącego możliwości podjęcia pracy i uzyskania z tego tytułu dochodu, uniemożliwia spłatę nawet w przyszłości przedmiotowego długu. Sąd uznał zatem, że ocena materiału dowodowego dokonana przez organy w powyższym zakresie nie została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, ale zawiera elementy dowolności. Dokonana została wbrew zasadom doświadczenia życiowego bowiem rodzaj choroby syna, przy uwzględnieniu jego dorastania wskazuje, że zakres koniecznej opieki jest coraz większy i wymaga od opiekuna coraz więcej uwagi, siły i czasu, a koszty terapie są wysokie (vide: k. k. 8 i 14 akt sądowych III SA/Kr 268/24, k. 23 akt III SPP/Kr 46/24) Dokumenty dołączone do skargi i dopuszczone na rozprawie jako dowód w sprawie na okoliczność stanu zdrowia oraz sytuacji materialnej skarżącego potwierdzają ustalenia organów co do sprawowania opieki nad przewlekle chorym dzieckiem oraz trudnej sytuacji materialnej skarżącego, utwierdzając sąd w ocenie, że sytuacja skarżącego uniemożliwia mu w sposób trwały, z przyczyn obiektywnych i od niego niezależnych, spłatę długu. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania Sądu i powtórnie oceni spełnienie przez skarżącego przesłanek umorzenia należności. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.