III SA/Kr 301/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Ewa Michna Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2017 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej D. J. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Wojewody z dnia 5 stycznia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania skargę oddala. Zaskarżoną przez A. N. (dalej skarżący) decyzją z dnia 5 stycznia 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. jedn., Dz.U. z 2016 r., poz. 722 ze zm., zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności), Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...], orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu na os. Z w K. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Z wnioskiem o wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego z lokalu na os. Z w K zwróciła się K. N., twierdząc, że jej były mąż wyprowadził się spod tego adresu z końcem 2004 r. i nie posiada w nim żadnych rzeczy osobistych. Prezydent Miasta, pismem z dnia 7 czerwca 2016 r. zawiadomił o wszczęciu postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego z ww. lokalu, które zakończył wydaniem w dniu [...] 2016 r. nr [...] decyzji orzekającej o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego. Organ I instancji uznał, że opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu nosi cechy dobrowolności i trwałości i w związku z niedokonaniem ustawowego obowiązku wymeldowania, zaszły podstawy do jego wymeldowania z miejsca pobytu stałego, na podstawie przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Skarżący w odwołaniu od ww. decyzji zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokonanie w uzasadnieniu obiektywnej analizy i oceny opartej o dowody. Zarzucił ponadto błędną wykładnię art. 25 i 35 ustawy o ewidencji ludności. Opisaną na wstępie decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego pobytu. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Wojewoda, cytując znajdujący zastosowanie w sprawie przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż skarżący dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal. Wnioskując o wymeldowanie skarżącego K. N. zeznała, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego, Wydział I Cywilny z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt [...], o podział majątku dorobkowego – zostało jej przyznane spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] na os. Z w K. Zmuszona jest jednak do jego sprzedania, gdyż nie jest w stanie spłacić sumy przyznanej byłemu mężowi. Wyjaśniła bliżej okoliczności opuszczenia przez męża lokalu. Wskazała, że grudniu 2004 r. trafił on do szpitala, a po wyjściu z niego już nie powrócił do spornego lokalu. W Wigilię 2004 r. skarżący zjawił się w mieszkaniu i zabrał rzeczy osobiste. W 2015 r. wymienione zostały klucze w mieszkaniu. Od opuszczenia lokalu skarżący nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. Skarżący przedstawił z kolei w piśmie z dnia 14 czerwca 2016 r. wyjaśnienia, z których wynikało, że w dniu 10 grudnia 2004 r. po interwencji Pogotowia Ratunkowego został przewieziony do szpitala z uwagi na zawał serca. Po opuszczeniu szpitala w dniach 23 i 24 grudnia 2004 r. udał się do lokalu na os. Z w K. Jednak musiał opuścić lokal i udał się do przyjaciół. W dniu 23 stycznia 2005 r. po otrzymaniu informacji z Prokuratury Rejonowej o wniesieniu przez K. N. i A. M. (córkę) przeciwko niemu sprawy karnej o znęcanie się nad nimi ponownie był hospitalizowany. Sąd Rejonowy, Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia 22 grudnia 2010 r., sygn. akt [...], nakazał K. N. i A. M. ponoszenie w całości kosztów utrzymania lokalu od dnia 10 grudnia 2004 r. do nadal. Sąd Rejonowy Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt [...] przywrócił skarżącemu posiadanie lokalu na os. Z w K. Skarżący nie wyegzekwował ww. wyroku osobiście oraz w drodze egzekucji komorniczej. Organ wskazał, że Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym prowadzi postępowanie egzekucyjne z wniosku skarżącego przeciwko K. N. o świadczenia pieniężne na podstawie wyroku Sądu Rejonowego, Wydział I Cywilny, sygn. akt [...]. Wojewoda wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności pobytem stałym jest zamieszkanie w pokreślonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Za miejsce stałego pobytu uznaje się natomiast lokal, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania. Decydujące jest, czy to miejsce stanowi rzeczywiście centrum życiowe danej osoby. W niniejszej sprawie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził, zdaniem Wojewody, że skarżący nie mieszka w przedmiotowym lokalu z zamiarem stałego przebywania. Opuszczenie lokalu nastąpiło w 2004 r., kiedy to skarżący wyprowadził się i zamieszkał w innym miejscu. Zaistniała zatem podstawa wydania decyzji o wymeldowaniu zgodnie z przepisem art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Wojewoda podniósł, że nawet ustalenie, iż w dacie orzekania o wymeldowaniu sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, - następne trwałe przeniesienie centrum życiowego bez podejmowania skutecznych czynności prawnych by odzyskać możliwość zamieszkania w opuszczonym lokalu - stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ do wymeldowania takiej osoby. O ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu, decydują okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Skarżący pomimo korzystnego dla niego wyroku Sądu z dnia 2 września 2008 r. nie podjął żadnych skutecznych kroków prawnych, by w przedmiotowym lokalu zamieszkać ponownie. Brak jest zatem podstaw prawnych do utrzymywania fikcji meldunkowej. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący podniósł następujące zarzuty naruszenia przez organy: - art. 7 w zw. z art. 75 § 1 , 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie w sposób wyczerpujący zapoznania się i obiektywnej analizy treści dowodów wskazanych przez skarżącego w jego korespondencji oraz zaniechanie swobodnej i obiektywnej ich oceny w miejsce której przyjęto dowolna, tendencyjną ocenę dowodów i interpretację faktów, co miało istotny wpływ na nieobiektywne ustalenie okoliczności faktycznych i nieuprawniony wniosek przyjęty za podstawę wydania krzywdzącej decyzji, - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obiektywnej analizy i oceny opartej o faktyczne dowody, zaniechanie wskazania odrzuconych lub przyjętych dowodów wraz z określeniem podstawy merytorycznej i prawnej takiej decyzji, co czyni decyzję nieuprawnioną jako uniemożliwiającą stronie analizę właściwego i prawnego prowadzenia postepowania, rzutując na istotny interes ochrony praw strony w sprawie, - art. 23 i 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędną wykładnię. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 1647.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 35 ustawy 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. jedn., Dz.U. z 2016 r., poz. 722, zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności). Zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wymeldowanie z miejsca stałego pobytu winno być więc następstwem ustalenia przez orzekające organy nie tylko zamiaru zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, ale również okoliczności, czy zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Nie bez znaczenia jest bowiem treść art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 23., - zwanej dalej k.p.a.), zgodnie z którym właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się - w sprawach dotyczących nieruchomości - według miejsca jej położenia. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, winna być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. W orzecznictwie wskazuje się, że "rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów". Do okoliczności, wskazujących na wolę swobodnego opuszczenia lokalu przez daną osobę, należeć będą także: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Przesłanka opuszczenia miejsca stałego pobytu zawiera zatem zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe. Zarówno element przedmiotowy - fizyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego - jak i element podmiotowy - zamiar zlokalizowania centrum życiowego w innym miejscu niż miejsce stałego pobytu – winny być ustalone w drodze wyjaśnienia różnorodnych okoliczności faktycznych. W szczególności chodzi o fizyczne przebywanie w określonym miejscu, cel przebywania w tym miejscu i, wbrew temu co twierdzi organ odwoławczy, także o przyczynę opuszczenia miejsca stałego pobytu. Jest to o tyle istotne, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu z powodu wymiany zamków w drzwiach, nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, publ. LEX nr 80643). W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się jednolite stanowisko, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw (por orzeczenia np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2013 r., IV SA/Po 310/13; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., II OSK 824/11; ww. orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl),). Zameldowanie nie służy zatem powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Oceniając w tym kontekście wydane w niniejszej sprawie decyzje: zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Sąd stwierdził, że są one prawidłowe i zapadły w wyniku poprawnego zastosowania art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Ocena zgromadzonego w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy materiału dowodowego i zastosowane konsekwencje prawne są prawidłowe. Zwrócić należy uwagę, że dla oceny, czy w tym przypadku doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu, istotne dla treści rozstrzygnięcia miało znaczenie niepodejmowanie przez skarżącego żadnych kroków prawnych w kierunku realizacji korzystnego dla niego wyroku Sądu Rejonowego , Wydział I Cywilny z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt [...], przywracającego mu posiadanie przedmiotowego lokalu. Z wyjaśnień skarżącego, dodatkowo z tych także przedstawionych na rozprawie w dniu 12 czerwca 2017 r., wynika, że niepodjęcie starań o faktyczny powrót do przedmiotowego lokalu, choćby wskutek wszczęcia stosowanego postępowania egzekucyjnego, wynikało z jego samodzielnej oceny, iż powrót do spornego lokalu jest niemożliwy (wyrok jest niewykonalny) wskutek działań byłej żony. Podnieść należy, że skarżący nie przedstawił przy tym jakichkolwiek okoliczności, które potwierdziłyby tę tezę. Wobec powyższego trafne jest stanowisko orzekających organów, że skarżący opuścił w sposób trwały i dobrowolny sporny lokal i nie dokonał obowiązku wymeldowania się z niego, w związku z czym zaistniały przesłanki do wymeldowania go na podstawie przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zasadnie organy argumentują, że nawet ustalenie w dacie orzekania o wymeldowaniu, iż sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, to trwałe przeniesienie centrum życiowego w inne niż sporny lokal miejsce, bez podejmowania skutecznych czynności prawnych świadczą o zaistnieniu przesłanki do wymeldowania, zobowiązując tym samym organ do wydania orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego pobytu. Racje mają więc organy podnosząc, że o ocenie charakteru opuszczenia spornego lokalu decyduje nie tylko werbalna treść oświadczenia woli osoby podlegającej wymeldowaniu, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na rzeczywisty jej zamiar przebywania w spornym lokalu. Samo zatem wyrażenie woli dalszego zamieszkiwania w tym lokalu bez zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie skarżącego do współposiadania spornego lokalu nie jest wystarczające do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu, skoro pomimo korzystnego wyroku sądu powszechnego przywracającego skarżącemu posiadanie spornego lokalu od 2004 r. skarżący nie podjął żadnych skutecznych kroków prawnych, by w tym lokalu ponownie zamieszkać. Zwrócić także należy uwagę, że i czasookres, jaki upłynął od opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu, nie jest w niniejszej sprawie bez znaczenia. Również i kwestia związana z brakiem posiadania w spornym lokalu rzeczy osobistych nie mogła być przesądzającą, a jedynie dodatkowym argumentem przemawiającym za zerwaniem przez skarżącego więzów ze spornym lokalem. Nawet bowiem ustalenie posiadania rzeczy osobistych w spornym lokalu nie mogło samo przez się stanowić podstawy do zajęcia innego stanowiska. Jak słusznie wskazały bowiem organy w tego rodzaju sprawach znaczenie ma fizyczne nieprzebywanie w lokalu i uzewnętrzniona, obiektywnie stwierdzalna wola, zerwania z tym miejscem wszelkich więzów. W ocenie Sądu stosowana przez skarżącego argumentacja przemawiająca za odmową wymeldowania go z ww. lokalu jest więc nieskuteczną linią obrony, niepopartą faktami, do której skarżący ma prawo. Argumentacja ta jednak w żaden sposób nie mogła unicestwić zasadności podjęcia z urzędu działań organów zmierzających do usunięcia fikcji meldunkowej, jakim było zameldowanie skarżącego w spornym lokalu. Wbrew zatem twierdzeniom skargi orzekające organy nie naruszyły przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy ani też nie naruszyły przepisów prawa materialnego – artykułu 35 ustawy o ewidencji ludności – w stopniu mającym wpływ na jej wynik. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.