III SA/Kr 316/12

Sygn. akt III SA/Kr 316/12 | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek, Sędziowie WSA Barbara Pasternak, WSA Janusz Kasprzycki (spr.), , Protokolant Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012r., sprawy ze skargi R. B., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 19 grudnia 2011r. nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z dnia 19 grudnia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. nr [...] o odmowie przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego na leki w miesiącu wrzesień 2011 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano: art. 1, art. 4, art. 7-8, art. 11, art. 39 ust. l i 2, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. R. B. zwrócił się z wnioskiem, który wpłynął do organu 5 września 2011 r., o przyznanie pomocy finansowej w miesiącu wrześniu 2011 r. w formie zasiłku celowego na zakup leków. Do wniosku dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia 30 sierpnia 2011 r. od lekarza psychiatry o jego niezdolności do pracy w dniach od 1 września 2011 r. do 30 września 2011 r., receptę na leki z dnia 30 sierpnia 2011 r. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 2 września 2011 r. od lekarza okulisty. Pracownikowi socjalnemu pomimo podjęcia kilkukrotnych prób, nie udało się skontaktować z wnioskodawcą. W wyniku niemożliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, będącego podstawowym narzędziem w toczącym postępowaniu administracyjnym, w oparciu, o który pracownik socjalny jest w stanie określić stan formalno-prawny oraz wskutek braku niezbędnej dokumentacji obrazującej stan faktyczny Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy przyznania żądanej pomocy finansowej na zakup leków. W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji R. B. wniósł o jej zmianę i przyznanie mu zasiłku celowego. Rozpoznając powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji stwierdziło, że kwestionowana decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Z akt sprawy wynika, że R. B. od wielu lat jest beneficjentem pomocy społecznej, a zatem z całą pewnością zdaje sobie sprawę z konieczności przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego w sprawie wszczętej z jego wniosku. Wydanie decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej powinno być, zgodnie z wymogami art. 106 § 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzedzone przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego celem jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób ubiegających się o ww. pomoc. Dokonanie tych ustaleń spoczywa na pracownikach socjalnych, którzy jak wynika z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2011 r. Nr 27, poz. 138), przeprowadzając wywiad, biorą pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. Organ podkreślił, że przepisy ustawy o pomocy społecznej są wiążące nie tylko dla samych organów administracji publicznej wydających decyzje w zakresie przyznania lub odmowy przyznania świadczeń o charakterze pomocy, lecz również dla osób ubiegających się o przyznanie im owych świadczeń. Organ przytoczył regulację art. 4 ustawy o pomocy społecznej, a także powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96, w którym sąd ten stwierdził, że nie można twierdzić iż organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta ostatnia - mimo wezwania - środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów spoczywa na tych organach. W przedmiotowej sprawie jasnym jest, że wnioskodawca znajduje się w ciężkiej sytuacji zdrowotnej i finansowej. W takim przypadku należałoby oczekiwać, że dołoży on wszelkich starań do uzyskania jakiejkolwiek pomocy ze strony powołanych do tego organów. Jednakże mimo świadomości konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak i skutków niestawiennictwa na wezwanie do obecności w miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia tego najważniejszego w sprawach z pomocy społecznej środka dowodowego, jakim jest wywiad środowiskowy, wnioskodawca nie zastosował się do wezwania organu pomocowego i nie przebywał w wyznaczonym czasie w miejscu zamieszkania ani nie poinformował organu o przyczynach swojej nieobecności. Opisana powyżej postawa wnioskodawcy, w ocenie Kolegium, spełnia zatem przesłanki wskazane w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z powołanym przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W ocenie Kolegium, organ I instancji słusznie uznał brak możliwości przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego przez organ za podstawę do wydania decyzji odmownej w sprawie z wniosku R. B. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie R. B. podniósł, że wszystkie akta dotyczące jego osoby były dostępnie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, a zatem organ posiadał wiedzę niezbędną do wydania obiektywnej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie organy orzekające odmawiając przyznania skarżącemu – R. B. – zasiłku celowego na leki powołały się na art. 11 ust. 2ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), wskazując na okoliczność braku współpracy skarżącego z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Niewątpliwie organ pomocy społecznej rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego (art. 39 ustawy o pomocy społecznej) działa w ramach tzw. uznania administracyjnego, które nie oznacza jednak dowolności i swobody działania organu, lecz doznaje ograniczenia ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego. Prawdą jest, że stwierdzenie okoliczności braku współdziałania z pracownikami socjalnymi, może być podstawą odmowy udzielenia pomocy społecznej, zgodnie ze wskazanym art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu tego rodzaju działania beneficjentów podlegają jednakże ocenie. Z urzędu Sądowi wiadomo, co powinno być również znane organom orzekającym w tej sprawie, że skarżący leczy się psychiatrycznie. Z akt administracyjnych choćby sprawy, sygn. akt III SA/Kr 762/09 wynikało, że rozpoznano u skarżącego zespół depresyjny i zaburzenia osobowości. Doświadczenia życiowe i ogólna wiedza wskazują, że osoby cierpiące na tego rodzaju schorzenia mogą mieć pewne zaburzenia postrzegania rzeczywistości. Dokonują one często nieplanowanych działań, w tym uważają za zbędne dokonanie powtórnych czynności. Dokonują także, np. zakupów zbędnych rzeczy, którymi interesują się tylko powierzchownie uważając je za istotne ze swojego punktu widzenia i na które są w stanie wydać niejednokrotnie duże oszczędności,. Skoro zatem stan psychiczny skarżącego (który powinien być znany organom orzekającym) mógł w bezpośredni sposób wpływać na takie a nie inne jego zachowanie, to nie uwzględnienie tego rodzaju okoliczności przy podejmowaniu decyzji o odmowie przyznania mu zasiłku celowego na leki stanowiło naruszenie postanowień artykułów: 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), które zobowiązują organy administracji publicznej do wzięcia pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, a następnie poddaniu ich ocenie we wzajemnej łączności w ramach swobodnej oceny dowodów. Podkreślić należy, że art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, opisujący w swej treści negatywne zachowania osób ubiegających się o pomoc, musi być, interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej. W pełni podzielić należy więc pogląd wyrażony w wyroku z 31 marca 2008 r.; sygn. akt III SA/Kr 934/06, publik w LEX nr 495190, że "Z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy z niektórymi świadczeniobiorcami, zwłaszcza osobami uzależnionymi czy niepełnosprawnymi intelektualnie", czy też jak w tym przypadku dotkniętymi chorobą. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy przekroczyły ramy uznania administracyjnego poprzez naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 §1, 80 i 107 § 3 k.p.a.) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynika sprawy. Powyższe czyni, że zarówno decyzja organu I instancji jak i decyzja działającego jako organ odwoławczy - Samorządowego Kolegium Odwoławczego - nie odpowiadają prawu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.