III SA/Kr 319/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer spr. Sędziowie WSA Halina Jakubiec NSA Krystyna Kutzner Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2010 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 stycznia 2010 r , Nr : [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej I uchyla zaskarżoną decyzję, II przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata K. K. – C., Kancelaria Adwokacka w K. ul. [...], koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższone o kwotę podatku od towarów i usług przewidziana dla tego rodzaju czynności. Zaskarżoną przez B. S. decyzją z dnia 29 stycznia 2010r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. znak [...] orzekającą o odmowie umorzenia B. S. należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz osoby uprawnionej i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. Za podstawę prawną decyzji powołano art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), art. 2, 12, 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732) i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Wójt Gminy wypłacił na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...) J. S. działającej w imieniu U. S. zaliczki alimentacyjne w okresach zasiłkowych od 1 września 2005r. do 31.08.2006r. w kwocie 3.600 zł, od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r. w kwocie 3.600 zł i od 01 września 2007r. do 30 września 2008r. w kwocie 3.600 zł. Następnie, pismem z dnia 30.12.2008r. Wójt Gminy zwrócił się do Prezydenta Miasta na podstawie art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów o podjęcie działań wobec B. S. jako dłużnika alimentacyjnego. Jednocześnie wystosował do B. S. informację o zobowiązaniach skarżącego wobec Skarbu Państwa wynikających z bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych na rzecz córki skarżącego U. S., co do których skarżący został zobowiązany na podstawie wyroku Sądu Rejonowego z dnia 02.12.200r. sygn. akt [...], wynoszących na dzień 30.12.2008r. kwotę 13.860,00 zł (kwota wypłaconych zaliczek alimentacyjnych) i 21.726,93 zł (należność wierzyciela alimentacyjnego). B. S. zwrócił się w dniu 08.10.2009r. do Prezydenta Miasta o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynoszących na dzień wniosku kwotę 11.655,00 zł z odsetkami wobec organu właściwego wierzyciela – Wójta Gminy. Prezydent Miasta uzyskał wobec powyższego wniosku od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym informację o tym, że egzekucja należności alimentacyjnych prowadzona z wniosku wierzyciela U. S. wobec dłużnika B. S. na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego z dnia 02.12.2002r. sygn. akt [...] i art. 3 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...) jest częściowo skuteczna. Ustalono, że dłużnik otrzymuje zasiłek stały wypłacany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, który został zajęty przez komornika w dniu 18.04.2008r. Otrzymywane potrącenia w kwocie po 194,40 zł miesięcznie zaliczane są na spłatę należności funduszu alimentacyjnego wypłacanego przez Urząd Gminy. Zaległość dłużnika wynosi: w stosunku do wierzycielki kwotę 28.376,93 zł plus odsetki 10.260,24 zł, należność UWW (wobec Wójta Gminy) w kwocie 11.655,00 zł i należność NFAL w kwocie 1.815,38 plus odsetki 122,72 zł. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2009r. znak [...] wydaną na podstawie art. 12 w zw. z art. 2 pkt 9 i art. 1, 2, 25, 28 i 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odmówił B. S. umorzenia zadłużenia we wnioskowanej w kwocie 11.655,00 względem właściwego wierzyciela Wójta Gminy wynikającego z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych J. S. działającej w imieniu uprawnionej U. S. W uzasadnieniu organ powołał się na poczynione w sprawie ustalenia, wskazujące, że toczy się wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego wypłacany skarżącemu zasiłek stały został zajęty przez komornika a otrzymane w ten sposób potrącenie zaliczane jest na spłatę należności funduszu alimentacyjnego wypłacanego przez Urząd Gminy. Oznacza to, że nie został spełniony żaden z warunków wymienionych w art. 30 ust. 1 w/w ustawy tj. by postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego nie było skuteczne przez okres co najmniej trzech lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Umorzenie zadłużenia wobec organu właściwego – wierzyciela może zostać orzeczone na podstawie ścisłych kryteriów ustawowych i brak jest możliwości decydowania na podstawie uznania administracyjnego. Odwołując się od w/w decyzji B. S. odniósł się do postępowania toczącego się przed sądem powszechnym w przedmiocie ustalenia obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec córki. Wyrok w tej sprawie zapadł w dniu 19.11.2009r., wobec czego skarżący wniósł do organu odwoławczego o zmianę decyzji w przedmiocie umorzenia należności, wychodząc z założenia, że nie ciążył na nim obowiązek alimentacyjny w okresie powstania zadłużenia. Z załączonego do akt sprawy wyroku Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 19.11.2009r. sygn. akt [...] wynika, że obowiązek alimentacyjny B. S. wobec U. S. ustalony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 02.12.2002r. sygn. akt [...] ustał z dniem 01.12.2009r. Dodatkowo B. S. wskazał w piśmie uzupełniającym odwołanie (z dnia 13.01.2010r.), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 07.07.2008r. (załączoną do pisma) umorzył mu należność z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz 5 % opłaty na pokrycie kosztów związanych z działalnością funduszu za okres od lutego 1989r. do kwietnia 2004r. w łącznej kwocie 49.068,47 zł. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję. Jak zauważył organ z dniem 01.10.2008r. na podstawie art. 47 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utraciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r., Nr 86, poz. 732) , z wyjątkiem art. 17 ust. 5, który utracił moc z dnie 01.12.2008r. Regulacja art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi jednak, że sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Z tego względu w ocenie organu odwoławczego w sprawie o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłacanych zaliczek w okresie od 01.09.2005r. do 30.09.2008r. znajduje zastosowanie ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organ pierwszej instancji powinien w podstawie prawnej decyzji ująć art. 2, 12 i 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Ustawa ta przewiduje umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłacanych zaliczek przy uwzględnieniu sytuacji rodzinnej i dochodowej dłużnika. Ponadto z art. 2 pkt 4 tej ustawy wynika, że organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, natomiast zgodnie z art. 2 pkt 3 tej ustawy organem właściwym dłużnika jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Wynika z tego, że organ właściwy dłużnika nie jest uprawniony do umorzenia czy też odmowy umorzenia zadłużenia względem organu właściwego wierzyciela. Zaskarżona decyzja jako wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta została wydana przez organ niewłaściwy i jako taka podlegała uchyleniu. Odnośnie zarzutu skarżącego, że nie jest on dłużnikiem alimentacyjnym, organ podniósł, że w dniu 20.01.2010r. Kolegium otrzymało wyrok Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z 19.11.2009r. sygn. akt [...] a także załączoną przez skarżącego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i miało o nich stąd wiedzę, niemniej jednak dokumenty te nie mają zastosowania w niniejszej sprawie ponieważ przedmiotem sprawy jest kwestia zadłużenia wynikająca z wypłaconych osobie uprawnionej do alimentów zaliczek alimentacyjnych w okresie od 01.09.2005r. do 30.09.2008r. a nie kwestia w ogóle zobowiązania alimentacyjnego. To Wójt Gminy jest wobec powyższego uprawniony do rozstrzygnięcia kwestii umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek i może zastosować kryteria sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego B. S. podniósł niespójność w rozstrzygnięciach wydawanych na jego rzecz w sprawie umorzenia zadłużenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2009r. znak [...] stwierdziło, że organ pierwszej instancji Wójt Gminy nie jest organem uprawnionym do rozpatrzenia sprawy. W ocenie skarżącego to Samorządowe Kolegium Odwoławcze mylnie zastosowało art. 41 przepisów przejściowych ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (...) i w jego ocenie to organ właściwy dłużnika jest uprawniony do wydania decyzji w sprawie umorzenia zadłużenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych , z tego też względu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie i wyjaśniając, że zastosowanie w sprawie interpretacji , której domaga się skarżący jest w istocie dla niego niekorzystne ponieważ w ust. 2 art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest mowa o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma natomiast mowy o możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Taka interpretacja zdaniem organu jest niedopuszczalna, gdyż pozbawia cześć dłużników alimentacyjnych możliwości umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację życiową dłużnika. Wyłącza możliwość zastosowania zarówno art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (...) jak też art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...). Uznać należy, że pomimo odesłania w art. 30 ust. 1 do art. 28 ust. 1 ustawy, w którym wymieniona jest kolejność egzekucji zaspokojenia dłużnika obejmująca również w pkt 2 egzekucję należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...) nie można stwierdzić, że za pomocą tego odesłania ustawodawca stworzył wyjątek od reguły ogólnej zawartej w art. 41 ustawy i pozwolił na stosowanie nowej ustawy w przypadku zwrotu należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Prowadziłoby to do wykładni art. 30 ust. 2 w/w ustawy, sprzecznej z wykładnia systemową. Sprawy o zaliczki alimentacyjne zarówno w kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jak też zwrotu przez dłużnika należności wynikających z wypłaconych zaliczek, zostały na mocy tych artykułów wyraźnie wyłączone ze stosowania nowej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz.169/ nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi, zarzutami, wnioskami oraz powołana podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu. Skarga w przedmiotowej sprawie jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż podnoszone w skardze. Podstawowym zagadnieniem prawnym wymagającym rozstrzygnięcia jest ustalenie stanu prawnego, który ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Organ I instancji jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał obowiązującą aktualnie ustawę tj ustawę z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaś zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie powinna mieć zastosowanie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wskazane ustawy w odmienny sposób regulują zarówno właściwość organu do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności, jak i same zasady umarzania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego polegające na wskazaniu jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej jest nieprawidłowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniło swoje stanowisko przepisem przejściowym tj art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zgodnie z którym "sprawy o zaliczki alimentacyjne do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych". Sąd pragnie jednak zwrócić uwagę, że powołany art.41 ustawy nie jest jedynym przepisem przejściowym, reguły intertemporalne zawarte są również w przepisach art. 42 i 43 ustawy, stąd też ustalając stan prawny nie można ich pomijać. Art. 42 ust. 2 ustawy stanowi, że sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach, zgodnie zaś z art. 43 ust.1 egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów. Powołane przepisy wskazują do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art.41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art.41 określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne" nie może być interpretowany w sposób rozszerzający obejmujący m.in. sprawy należności dłużnika alimentacyjnego" , gdyby ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne. Zdaniem Sądu w przepisach art.41, art.42, art.43 pośród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, stąd też do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy tj ustawa z 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem jest wniosek dłużnika o umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, a nie sprawa o zaliczkę. Za takim poglądem przemawia również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2009r. sygn. akt I OW 138/09, w którym Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór kompetencyjny dotyczący właściwości organu do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wskazując, że organem tym jest organ właściwy dla dłużnika zgodnie z ustawą z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sad Administracyjny, działając na podstawie art.145 § 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz.1270 z zm.) uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego albowiem wydana została z naruszeniem prawa materialnego. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 255 ustawy powołanej wyżej.