III SA/Kr 338/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2025 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2025 r., znak SKO.ŚR/4111/740/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II.przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata S. B. 480,00 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. A. R. (dalej: "skarżący") wniósł do Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 28 stycznia 2025 r. (nr SKO.ŚR/4111/740/2024) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Skala z 11 grudnia 2024 r. (znak: ŚR.5211.1.80.2024) odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stan prawny i faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: 1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 14.03.2023 r. (SKO.ŚR/4111/148/2024) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Skała z 23.01.2024 r. (nr ŚR.5211.1.6.2024) w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną E. R., działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W decyzji tej Kolegium Odwoławcze wskazało, że kwestia daty powstania niepełnosprawności żony skarżącego nie stanowi przeszkody do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Nadto podało, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wątpliwości budzi fakt sprawowania opieki nad żoną przez skarżącego w zakresie, który uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium stwierdziło, że celem ustalenia czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne będzie wyjaśnienie zakresu wymaganych czynności opiekuńczych i koniecznego na to czasu wykluczającego aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Jak stwierdzono, z akt sprawy okoliczność ta wynika jedynie w sposób bardzo ogólny, co więcej w ocenie Kolegium czynności, które sprawuje skarżący w ramach opieki nad żoną - nie mają charakteru ekstraordynaryjnego. Kolegium podkreśliło, że z rozmowy organu odwoławczego przeprowadzonej z pracownikiem organu I instancji na okoliczność uściślenia treści dokumentów zalegających w aktach sprawy (zmiany nazwiska żony skarżącego) wynika, że żona skarżącego jest osobą funkcjonującą w środowisku, która w rozmowie z urzędnikami wykazywała się dużą logiką myślenia, spójnością wypowiedzi, znajomością przepisów. Podkreślono, że okoliczność ta pozostaje w sprzeczności z ustaleniami zawartymi w wywiadzie. Kolegium podkreśliło też, że w domu wraz ze skarżącym i jego żoną mieszka jej ojciec, który może kontrolować działania córki w czasie kiedy przebywa ona w domu. Z tych powodów Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji winien precyzyjnie ustalić zakres czynności opiekuńczych, a nie tylko gospodarczych jakie wykonuje skarżący. Zatem, zgodnie z wskazaniami Kolegium, organ I instancji winien ustalić związek przyczynowo - skutkowy poprzez wykazanie zakresu opieki, który uniemożliwia jakiegokolwiek zatrudnienia skarżącego. W tym kontekście wskazano również na potrzebę ustalenia historii zatrudnienia skarżącego. Powyższe kwestie zdaniem Kolegium nie są możliwe do zweryfikowania na podstawie zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego, a wykazane braki są tego rodzaju, że ich uzupełnienie będzie miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy, stąd też za zasadne uznano zastosowanie w analizowanej sprawie art. 138 § 2 k.p.a. 2. Wywiedziony od tej decyzji sprzeciw skarżącego został oddalony prawomocnym wyrokiem z 21.05.2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 505/24). Sąd wskazał m.in., że SKO zasadnie przyjęło, że dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie zakresu wymaganych czynności opiekuńczych i ustalenia stopnia intensywności koniecznej opieki dla ustalenia czy rzeczywiście świadczona opieka wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Trafnie, wg Sądu, zwrócono uwagę na potrzebę precyzyjnego ustalenia czynności opiekuńczych, nie tylko gospodarczych. Słusznie dostrzeżono potrzebę zweryfikowania ustaleń dotyczących stanu zdrowia i świadomości żony skarżącego wobec informacji uzyskanych od pracownika socjalnego (mającego kontakt z żoną skarżącego podczas jej wizyty w MOPS), który stwierdził, ze żona skarżącego była osobą w dobrym kontakcie, wykazywała się znajomością przepisów, logiką myślenia i spójnością wypowiedzi. Sąd zauważył też, że jednym z elementów badanych przy ustalaniu istnienia związku przyczynowego jest fakt zatrudnienia w okresie poprzedzającym złożenie wniosku oraz powody rezygnacji z zatrudnienia, zatem zasadnie organ odwoławczy zalecił zbadanie i tego aspektu. Dokumentacja wskazująca na historię zatrudnienia skarżącego sięga jedynie do 26 listopada 2022 r. (k. 13 a.a.), a wniosek został złożony 6 grudnia 2023 r. Odnośnie udziału ojca żony skarżącego w opiece nad żoną skarżącego Sąd wskazał, że stanowisko SKO w tej kwestii należy potraktować jako wskazania co do potrzeby zbadania i rozważenia tej kwestii przez organ pierwszej instancji, gdyż jest to element merytorycznej oceny którą organ pierwszej instancji musi przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonać sam. Sąd wskazał, że Kolegium będzie władne do oceny słuszności tego stanowiska po ewentualnym wniesieniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. WSA w Krakowie podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie organ I instancji w istocie nie zbadał należycie i nie poddał ocenie jednej z podstawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. istnienia związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną. Ograniczył się jedynie do niezasadnego stwierdzenia, że prawo to nie przysługuje ze względu na fakt powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. 3. Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji decyzją z 11 grudnia 2024 r. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia warunkowaną opieką nad niepełnosprawną żoną. W ocenie organu I instancji skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z pracy. Z uzasadnienia decyzji wynika, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skarżący złożył w dniu 13.12.2023 r., natomiast zaprzestanie pracy zarobkowej nastąpiło w dniu 26.11.2022 r. - brak związku przyczynowego wynika z tego, że skarżący pozostawał bez zatrudnienia w czasie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Nadto organ podał, że z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad żoną jedynie w sposób częściowy, czynności opiekuńcze wykonywane przez niego względem niepełnosprawnej żony zajmują około 4-5 godzin dziennie - nie są zatem na tyle absorbujące aby wykluczały podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Organ I instancji zwrócił uwagę na znaczną samodzielność i sprawność fizyczną żony skarżącego, jak również na fakt wspólnego zamieszkiwania małżonką z ojcem niepełnosprawnej, który może wspierać (i w rzeczywistości wspiera) skarżącego w opiece nad żoną. Organ zwrócił również uwagę na fakt, iż małżonkowie zawarli związek małżeński 24.11.2023 r. 4.1. W odwołaniu skarżący podawał, że zaprzestał pracy zarobkowej w dniu 27.11.2022 r. i nie mógł podjąć zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawną żoną - wówczas to nastąpił związek przyczynowo-skutkowy i od tej pory skarżący pozostaje bez środków do życia i bez ubezpieczenia. Wskazał, że jego brak zatrudnienia pozostaje w ścisłym i bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną i jej siostrą. Opieka ta ma charakter całkowity, jest stała i długotrwała i odnosi się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych żony, wynikających z jej schorzeń. Fakt, iż żona ma ojca, nie rzutuje na prawo skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaprzeczył on przy tym stanowisku organu o uzyskiwaniu wsparcia w opiece od teścia. Podkreślił, że to on zawsze asystuje żonie podczas wizyt lekarskich i badań, co wynika z dokumentów i kart leczenia żony. Wskazał, że ojciec żony, z uwagi na wiek i kłopoty ze wzrokiem nie jeździ samochodem. Skarżący wskazał, że opieka w rozumieniu ustawy nie dotyczy tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej i pampersowanej, a powinna być ona oceniana w świetle rodzaju schorzeń osoby objętej opieką. Zdaniem skarżącego, organy orzekające nie mają też prawa ustalać przyczyn braku wcześniejszego zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie. 4.2. W piśmie z 08.01.2025 r. skarżący wskazał, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje kwestia niepodejmowania przez osobę wnioskującą we wcześniejszym okresie zatrudnienia. Zwrócił uwagę na stan zdrowia żony potwierdzony posiadanymi przez nią orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz o niezdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji. 5. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 28 stycznia 2025 r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium Odwoławczego zakres czynności, które wykonuje skarżący w ramach opieki nie może być uznany za wymagający całodobowej jego dyspozycyjności względem żony, która uniemożliwiałaby podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. SKO podkreśliło, że z przeprowadzonego 22.10.2024 r. wywiadu środowiskowego wynika, że żona skarżącego zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym, związek małżeński zawarli w dniu 24.11.2023 r. W trakcie wywiadu ustalono, że skarżący sprawuje obecnie osobistą i bezpośrednią opiekę nad żoną w wymiarze około 4-5 godzin dziennie. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że żona od wielu lat choruje na schizofrenię, a od dzieciństwa leczy się psychiatrycznie. Potwierdza to również zgromadzona w sprawie dokumentacja medyczna. Pracownik socjalny ustalił, że żona w miejscu zamieszkania porusza się samodzielnie, jednak po operacji akromegalii nie jest osobą w 100% funkcjonującą, wymaga ciągłej rehabilitacji, ale nie jest pampersowana. Przeprowadzony w dniu 05.01.2024 r. wywiad środowiskowy nie wskazał w sposób wystarczający zakresu opieki świadczonej przez skarżącego względem chorej żony i zawierał jedynie ogólne stwierdzenia, że pomaga on żonie we wszystkich czynnościach dnia codziennego, bez szczegółowego doprecyzowania jakie to czynności opiekuńcze związane ze stanem zdrowia żony wykonuje, co w konsekwencji uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Natomiast w wywiadzie z 22.10.2024 r. doprecyzowano zakres świadczonej przez skarżącego opieki nad chorą żoną. Z ustaleń poczynionych wówczas przez pracownika socjalnego wynika, że skarżący sprawuje bezpośrednią, osobistą opiekę nad swoją żoną jedynie w sposób częściowy, a wykonywane przez niego czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji żoną zajmują około 4-5 dziennie i nie są, w ocenie pracownika socjalnego, na tyle absorbujące, aby wykluczały podjęcie przez skarżącego jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Ustalono, że w ramach świadczonej opieki skarżący pomaga żonie w poruszaniu się poza miejscem zamieszkania z powodu braku orientacji żony w terenie, asystuje podczas wizyt u specjalistów i podczas wykonywania badań, świadczy pomoc przy podawaniu i dawkowaniu leków. Kolegium podkreśliło, że z ustaleń pracownika socjalnego wynika też, iż wraz ze skarżącym i jego żoną mieszka również ojciec niepełnosprawnej, który pomimo wieku oraz konieczności sprawowania opieki nad drugą córką (J.) może wspierać oraz częściowo odciążyć skarżącego w obowiązku opieki nad jego żoną, zwłaszcza że - jak ustalił pracownik socjalny - to ojciec zawozi córkę na wizyty u specjalistów, a Odwołujący im towarzyszy, ponieważ nie posiada prawa jazdy. Dalej Kolegium Odwoławcze akcentowało, że według oświadczenia skarżącego z 05.01.2024 r. (k.26) zrezygnował on z zatrudnienia w grudniu 2023 r., aby opiekować się chora żoną. Z kolei, w dniu 22.10.2024 r. skarżący oświadczył, że zrezygnował z zatrudnienia w Niemczech w związku z opieką nad żoną (k. 197). Wskazał, że sprawuje nad żoną rzeczywistą i ciągłą opiekę - pomoc i uczestnictwo podczas wizyt u specjalistów, podczas wykonywania badań lekarskich, wizyt u psychiatry, podawaniu leków. W aktach sprawy zalega dokumentacja ZUS potwierdzająca przebieg zatrudnienia i objęcia ubezpieczeniem społecznym skarżącego na przestrzeni lat 1999 - 2022 (zaświadczenie ZUS z dnia 05.12.2023 r.). W aktach sprawy znajdują się również kopie świadectw pracy skarżącego potwierdzające jego ostatnie zatrudnienie w latach 2021-2022. SKO wskazało, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżący był zatrudniony od 02.11.2021 r. do 31.12.2021 r. jako pomocnik cieśli/cieśla, natomiast od 16.05.2022 r. do 26.11.2022 r. pracował jako pracownik budowlany wykonując pracę na terenie Niemiec. Według oświadczenia z dnia 14.11.2024 r. skarżący od grudnia 2022 r. pozostaje bez zatrudnienia (k. 201). SKO podkreśliło, że w aktach brak dowodów potwierdzających zatrudnienie skarżącego po 26.11.2022 r., w tym rezygnację z zatrudnienia bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad chorą żoną (tj. przed 13.12.2023 r. - data złożenia wniosku). Akta sprawy nie potwierdzają aby skarżący aktualnie był zarejestrowany w urzędzie pracy. Kolegium Odwoławcze wskazało, że z oświadczeń skarżącego wynika, iż zrezygnował on z pracy w Niemczech w listopadzie 2023 r., aby sprawować opiekę nad niepełnosprawną żoną, jednak na potwierdzenie ww. faktu nie przedłożył żadnego dowodu. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę na oświadczenie skarżącego, że jest osobą najbliższą, która jest w stanie zapewnić żonie całodobową opiekę. Z akt wynika natomiast, że jest żona skarżącego jest sprawna fizycznie, samodzielnie poruszająca się, nie jest leżąca, ani pampersowana. Z ustaleń pracownika socjalnego (k. 49) wynika, że żona skarżącego pozostaje w logicznym kontakcie, wypowiada się logicznie, wykazywała się znajomością przepisów w odniesieniu do form wsparcia osób z niepełnosprawnościami, logiką myślenia, spójnością wypowiedzi. W ocenie pracownika MOPS mającego kontakt z żoną skarżącego, stan tej osoby nie jest taki, jaki wynika z opisu dokonanego przez skarżącego w odwołaniu (k. 49). W ocenie organu II instancji niezasadnym pozostaje przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną, a nadto zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, chociażby w częściowym wymiarze czasu pracy. Kolegium zwróciło też uwagę, że codzienne czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie, gotowanie składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, wynikające z zasad współżycia społecznego, brak jest bowiem wykazania ekstraordynaryjnego charakteru tych czynności. Czynności te nie wymagają całodobowej dyspozycyjności osoby je wykonującej, gdyż są to typowe czynności, wykonywane przez osoby, które na co dzień również pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Nadto takie czynności jak towarzyszenie podopiecznemu podczas wizyt lekarskich czy spacerów również nie można zaliczyć do czynności wymagających stałej dyspozycyjności opiekuna. W ocenie Kolegium, podejmowane skarżącego czynności opiekuńcze (w wymiarze około 4-5 godzin dziennie, sprowadzające się przy tym głównie do pomocy w dawkowaniu i podawaniu lekarstw oraz asystowania podczas wyjścia na zewnątrz- spacer/ wizyty lekarskie/ badania) nie są czynnościami uzasadniającymi całkowitą rezygnację z zatrudnienia i uniemożliwiającymi podjęcie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze. Natomiast świadczenia pielęgnacyjne przyznawane są z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania tej opieki. SKO akcentowało, że istotne w sprawie jest to, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by żona skarżącego była osobą całkowicie niesamodzielną (w tym fizycznie), wymagającą stałej i długoterminowej opieki ze strony osób drugich. Kolegium odniosło się ze zrozumieniem do sytuacji zdrowotnej żony skarżącego, jak też podało, że nie kwestionuje stanu jej zdrowia oraz ustalonego stopnia niepełnosprawności, niemniej wskazało, iż z przedłożonych akt sprawy dokumentów nie wynika by osoba ta - z uwagi na charakter schorzeń - wymagała całodobowego wsparcia i nadzoru ze strony osób drugich, czy też stanowiła zagrożenie dla siebie samej lub innych, tj. aby niemożliwym było jej pozostawienie samej w domu na kilka godzin bez nadzoru. Podkreśliło przy tym, że z akt sprawy wynika, że przed zawarciem związku małżeńskiego dotychczasową pomoc niepełnosprawnej zapewniał jej ojciec, z którym rodzina również obecnie zamieszkuje i który - jak ustalono w trakcie postępowania - nadal pomaga w opiece nad córką (m.in. zawozi ją na wizyty lekarskie/badania). SKO odnosząc się do kwestii legitymowania się przez żonę skarżącego orzeczeniami, z których wynika, że jest ona niezdolna do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, wyjaśniło, że dysponowanie takim orzeczeniem nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącznej przesłanki do przyznania opiekunowi osoby niepełnosprawnej świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem dla jego przyznania konieczne jest również wystąpienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez wnioskującego o to świadczenie, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast samo sprawowanie opieki nad członkiem rodziny nie przesądza automatycznie o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. 4. W skardze skarżący kwestionował stanowisko organów administracji o odmowie przyznania mu wnioskowanego świadczenia wskazując m.in., że poza żoną roztacza opiekę nad mieszkającą z nimi siostrą żony, również niezdolną do samodzielnej egzystencji. 5. W odpowiedzi na skargę, organ domagał się jej oddalenia. 6. Na rozprawie, ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu poparł skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 7. Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonych decyzji wykazała, że akty te naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 8. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. Przepis ten mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. 9. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. 10. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest słuszny pogląd, że art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20) z uwagi na całkowitą zależność osoby niepełnosprawnej od opiekuna (WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. sygn. I SA/Wa 1265/11). Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć (kontynuować) innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, a przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok NSA z 14.02.2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). 11. W sprawie nie ulegało wątpliwości, że małżonek osoby niepełnosprawnej w znacznym stopniu jest uprawniony do domagania się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w k.r.o. o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów tegoż kodeksu, które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o. (por. wyrok WSA w Krakowie z 14.10.2022 r., III SA/Kr 718/22). 12. Z zaskarżonej decyzji SKO w Krakowie wynikało, że motywem odmowy przyznania skarżącemu oczekiwanego świadczenia było uznanie, że zakres czynności opiekuńczych realizowanych względem niepełnosprawnej żony nie jest rozległy, a sprawowana opieka, która nie jest czasowo obciążająca (ok 4-5 godzin dziennie), nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia - szczególnie wobec faktu, że żona skarżącego jest sprawna fizycznie, a szereg czynności skarżącego nie stanowi w ogóle czynności opiekuńczych. Nadto organ odwoławczy podzielając stanowisko organu I instancji podawał, że również historia aktywności zawodowej skarżącego (brak zatrudnienia w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne) nie wskazuje na istnienie związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. 13. Według Sądu, zarówno kontrolowane rozstrzygnięcie Kolegium Odwoławczego, jak też organu I instancji, zapadły przedwcześnie i nie zostały wywiedzione w oparciu o wnikliwą ocenę i rozważenie wszystkich istotnych okoliczności rozstrzyganego przypadku. 14. Ocenę kontrolowanych decyzji rozpocząć należy od zajęcia stanowiska względem poglądu organów administracji odnośnie do kwestii historii zatrudnienia skarżącego mającej przemawiać za brakiem istnienia związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym. Dostrzec trzeba, że w przywołanym wyżej (pkt 2 uzasadnienia) wyroku WSA w Krakowie z 21.05.2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 505/24), którym rozpoznano sprzeciw skarżącego od uprzednio wydanej w jego sprawie decyzji kasatoryjnej, Sąd sformułował pogląd, iż "jednym z elementów badanych przy istnieniu związku przyczynowo-skutkowego jest fakt zatrudnienia w okresie poprzedzającym złożenie wniosku oraz powody rezygnacji z zatrudnienia, zatem zasadnie organ odwoławczy zalecił zbadanie i tego aspektu". Wskazać należy, iż przywołane stwierdzenie Sądu stanowi ogólną, modelową tezę wywiedzioną na tle wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie, akcentującą istotność aktywności zawodowej wnioskodawcy przed ubieganiem się o przyznanie świadczenia - dla ocen czynionych w kwestii związku przyczynowo-skutkowego. Niemniej jednak Sąd uprzednio orzekający powyższego zagadnienia nie przesądził, a kwestię pasywności zawodowej skarżącego przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne pozostawił otwartą dla dalszych jej ocen czynionych przez organy administracji w ponownie prowadzonym postępowaniu. Zdaniem Sądu obecnie orzekającego, organy administracji słusznie kwestii tej poświęciły swą uwagę, niemniej jednak ich wypowiedź w tym względzie nie uwzględnia specyfiki uwarunkowań ocenianej sprawy. Dostrzec bowiem trzeba, że skarżący zawarł związek małżeński z osobą podlegającą opiece - w dniu 24.11.2023 r. Powyższe oznacza natomiast, że przed wskazaną datą nie obciążał skarżącego obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej – skoro osoba ta nie była jego żoną (por. punkt 11 uzasadnienia). Rozciągnięcie zatem przez orzekające organy administracji zakresu badania historii zatrudnienia skarżącego na kilkuletni okres poprzedzający zawarcie związku małżeńskiego (a więc poprzedzający w ogóle powstanie obowiązku alimentacyjnego skarżącego względem niepełnosprawnej) – nie znajduje podstawy w przesłankach warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nawet bowiem jeżeli skarżący przed powstaniem jego obowiązku alimentacyjnego względem żony nie pozostawał w zatrudnieniu, to okoliczność ta jest bez znaczenia dla sprawy, skoro powód jego pasywności zawodowej był wówczas niewątpliwie inny, niż przyczyna tej pasywności deklarowana w tej sprawie (opieka nad niepełnosprawną żoną). Przed datą 24.11.2023 r. nie ciążył na skarżącym obowiązek troski i pieczy nad niepełnosprawną, w tym realizowania względem tej osoby czynności opiekuńczych. Obowiązek ten (względem żony) zaktualizował się po wskazanej dacie, która jest miarodajna dla ocen czynionych w tej sprawie. Dostrzec przy tym trzeba, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko od rezygnacji z zatrudnienia, ale także od jego niepodejmowania, a zatem powstrzymywania się od jego podjęcia z uwagi na rozległość opieki czynionej względem bliskiej osoby (uprawnionej z tytułu obowiązku alimentacyjnego), która dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przedstawionych względów Sąd uznał, że zaniechanie przez organy administracji uwzględnienia momentu powstania obowiązku alimentacyjnego skarżącego względem niepełnosprawnej - świadczy o nietrafnym stanowisku przypisującym istotne dla sprawy znaczenie kwestii historii zatrudnienia skarżącego odnoszonej do czasu, kiedy w ogóle nie był on obciążony obowiązkiem alimentacyjny względem niepełnosprawnej. 15. Odnośnie zakresu czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącego względem niepełnosprawnej żony stwierdzić należy, że o zakresie tych czynności każdorazowo decyduje stan zdrowia osoby podlegającej opiece. Z akt wynika, że uwarunkowania zdrowotne żony skarżącego wyznaczone są symbolem niepełnosprawności: 02-P (choroby psychiczne), a osoba ta od lat leczy się na schizofrenię. Dostrzec należy, że w aktach znajduje się kilkadziesiąt stron obejmujących zarówno dokumentację medycznej niepełnosprawnej, jak też informację o zażywanych przez nią lekach. Materiały te pochodzą z różnych okresów. Analiza uzasadnień obu kontrolowanych decyzji wskazuje jednak, że żaden z orzekających organów administracji nie przeprowadził oceny tych dokumentów, a było to nieodzowne do należytego ustalenia tego, czy stan zdrowia niepełnosprawnej wykazuje stabilizację, czy też występują (i ewentualnie jak często, z jakim skutkiem) nasilenia choroby psychicznej. Wszak stwierdzić trzeba, że stany nasilenia choroby psychicznej (schizofrenii) niewątpliwie mogą aktualizować konieczność określonej pieczy nad osobą dotkniętą taką chorobą. W sytuacji zaś, gdy stan te są częste lub permanentne, potrzeba ciągłej opieki jawi się jako nieodzowna. Żaden z organów administracji nie wypowiedział się w kwestii wartości dowodowej w.w. dokumentów i ich wpływu na kształtowanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Podkreślić zaś trzeba, że nie jest rolą sądu administracyjnego zastępowanie organów administracji zarówno w ocenie dowodów znajdujących się w aktach sprawy, jak i w kształtowaniu stanu faktycznego (por. wyrok NSA z 2.08.2024 r., sygn. akt I OSK 2403/23). Wskazane zaś wyżej zaniechanie świadczy niewątpliwe o naruszeniu przez oba orzekające organy administracji przepisów art. 7, 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro nie można wykluczyć, że ocena tych materiałów mogła skutkować odmiennym od przyjętego przez organy administracji kierunkiem rozstrzygnięcia tej sprawy. W tym też kontekście podkreślić należy, że uzasadnienie kontrolowanych rozstrzygnięć wskazuje, że zasadnicza motywacja organów skupiła się na sferze sprawności fizycznej osoby podlegającej opiece podczas gdy nie ulega wątpliwości to, że wymogi i potrzeby osoby obarczonej chorobą psychiczną (schizofrenią) – są inne, niż osób np. leżących, czy obłożnie chorych. Dla ocen w tym względzie pomocna mogła być natomiast analiza dokumentacji medycznej osoby podlegającej opiece, której jednak organy nie przeprowadziły. Krytycznej oceny wymaga także sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy. Treść tego dokumentu wskazuje, że uwaga pracownika socjalnego nie została ukierunkowana na pozyskanie miarodajnej dla sprawy wiedzy i informacji, tj. ustaleniu specyfiki potrzeb niepełnosprawnej warunkowanej jej stanem zdrowia i koniecznego zakresu czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącego. Zaniechań tych nie konwaliduje treść notatki z rozmowy telefonicznej sporządzonej przez pracownika SKO z pracownikiem MOPS, który incydentalnie zetknął się z niepełnosprawną i który wyrobił sobie wówczas przekonanie o dobrym z nią kontakcie. Charakter tego dokumentu, sposób pozyskania informacji i treść w nim zawarta – nie uprawniała do kształtowania na jego podstawie jakichkolwiek elementów stanu faktycznego tej sprawy. 16. Mając na uwadze stwierdzone naruszenia art. 7 i art. 77 par. 1 oraz art. 80 k.p.a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej p.p.s.a.) uchylił obie zaskarżone decyzje, o czym orzekł w pkt 1. sentencji wyroku. 17. W ponownie prowadzonym postępowaniu w tej sprawie organy administracji uwzględnią przedstawioną ocenę w tym rozważą ponowienie wywiadu środowiskowego tudzież przeprowadzenia innych jeszcze dowodów mogących mieć znaczenie dla sprawy. Wobec specyfiki uwarunkowań ocenianego przypadku, organy ustalą także, w jakim zakresie uczestniczy w czynnościach opiekuńczych ojciec niepełnosprawnej, tj. czy opieka skarżącego może być postrzegana jako opieka wyłączna. 18. O wynagrodzeniu, które należne było ustanowionemu dla skarżącego z urzędu pełnomocnikowi, orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763).