III SA/Kr 354/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata (vide: rubryka 5 uzasadnienie). Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 150 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 3,1 ha w tym 1,6 lasu oraz samochód ciężarowy marki VOLVO z 1994 r. o wartości ok. 20.000,00 zł. Nie posiada zasobów pieniężnych. Stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę ok. 2200 zł z tytułu prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że nie ma możliwości opłacenia pełnomocnika z wyboru ani uiszczenia kosztów sądowych. Powiada, że prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga ok. 2200 zł dochodu. Twierdzi jednak, że jego realne możliwości płatnicze są zdecydowanie niższe. Spłaca bowiem raty kredytu w wysokości 798,57 zł miesięcznie. Dodatkowo podnosi, że z uwagi na charakter prowadzonej działalności gospodarczej, której efektywność jest uzależniona od sprawności pojazdu zmuszony jest do jego częstych napraw. Wywodzi, że jest jedynym żywicielem rodziny. Żona i syn są osobami bezrobotnymi. Wezwany o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedstawienie wskazywanych dokumentów źródłowych okazał kopię rocznego zeznania podatkowego. Wynika z niego, ze przy przychodzie 120.085,97 zł i kosztach jego uzyskania na poziomie 81304,08 zł odnotował w roku 2014 r. 38781,89 zł dochodu. Dane te korespondują z okazanym zestawieniem zapisów księgowych. Z okazanego zestawienia zapisów księgowych za 2015 r. wynika natomiast, że w styczniu br. dokonał sprzedaży na kwotę 8946 zł przy czym inne wydatki stanowiły 4960,86 zł. Skarżący nie wyjawił jednak co konkretnie wlicza w te tzw. inne wydatki stanowiące równocześnie koszty uzyskania przychodu. Z przedstawionych przez skarżącego rachunków i pokwitowań wynika z kolei, że za dostawę wody i odbiór ścieków płaci w okresach mniej więcej dwumiesięcznych od 119 zł do 141 zł, za gospodarowanie odpadami komunalnymi po 18 zł miesięcznie, za energię elektryczną po 114,32 zł miesięcznie, za usługi telekomunikacyjne od 277,12 zł do 282,26 zł, za Internet 65 zł. Na zakup opału przeznaczył w sezonie 4098 zł. Wykupił polisę ubezpieczeniową domu opłacając roczną składkę w wysokości 129 zł. Opłacił także podatek od środków transportu za 2015 r. w wysokości 578 zł. Oświadczając, że w listopadzie 2014 r. spłacił już kredyt gotówkowy na który powoływał się w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym dnia 23 stycznia 2015 r. skarżący nie wyjawił jaki dochód i stałe obciążenia deklarował przed bankiem. Twierdzi, że obecnie korzysta z kredytu odnawialnego, którego rata wynosi 300 zł oraz linii debetowej i na te okoliczność przedstawia kopie stosownych dokumentów. Oświadczył, że wykazana nieruchomość rolna nie przynosi żadnych dochodów. Okazał karty zgłoszeń żony i syna w powiatowym urzędzie pracy. Okazał wyciąg z rachunku firmowego lecz tylko z dnia 28.02.2015 r. oraz wyciąg z rachunku na swoje nazwisko w [...] S.A za okres jednego miesiąca tj. od. 11.01.2015 r. do 10.02.2015 r. Twierdzi, że zarówno on sam jak i jego małżonka nie posiadają nadto żadnych innych rachunków bankowych. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć wypada od tego, że jeśli skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym to przesłanką zasadności jego wniosku powinno być wykazanie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tutaj jednak pojawia się problem. Skoro, bowiem skarżący na wezwanie uiścił żądaną kwotę wpisu od skargi i bez problemu uiścił opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem, to okoliczności te siłą faktu niweczą zasadność ustaleń co do tego, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a tym bardziej wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej. Do rozważenia pozostaje jednak, czy i na ile taka sytuacja przekreśla jego starania w całej rozciągłości. Godzi się bowiem zauważyć, że zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją takiego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym m.in. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 ppsa in fine). Oczywiście po dokonaniu ustaleń, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie strony zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te przedstawiła w sposób przekonywujący. Realia niniejszej sprawy nie stwarzają podstaw do takich ustaleń. Skarżący co prawda na wezwanie udzielił dodatkowych wyjaśnień lecz nie są one dokładne. Okazane przez skarżącego wyciągi z rachunków są wybiorcze i nie obrazują historii dokonywanych na nich operacji w okresie trzech miesięcy od dnia wezwania. Skarżący nie wyjawił również jaki dochód i stałe obciążenia deklarował przed bankiem, gdy ubiegał się o kredyt. Nieporozumieniem było także powoływanie się przezeń we wniosku na konieczność spłacania kredytu, który zamknął w listopadzie 2014 r. Wreszcie skarżący nie wyjawił co konkretnie wlicza w koszty uzyskania przychodu. Oczywistym zaś pozostaje, że koszty uzyskania przychodu wyliczane są w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu do jakiego instytucja została powołana i w związku z tym nie znajdują prostego przełożenia na rzeczywistą sytuacją osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Wszystko to razem wzięte powoduje, że przyznanie w takich warunkach skarżącemu prawa pomocy nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się bowiem temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć tez trzeba, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Równocześnie skarżący powinien sobie uzmysłowić, że niedostosowanie się do wezwania o którym mowa w art. 255 ppsa należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postan. NSA z 12 stycznia 2006 r. II OZ 1405/05). Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.