III SA/Kr 357/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant starszy referent Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2015 r. sprawy ze skargi S. F. działającego przez przedstawiciela ustawowego A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 lutego 2015r. nr [ ] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata K. K.-K. Kancelaria Adwokacka ul. [ ] w K. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 lutego 2015 r. Nr [....] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [.....] 2014 r. Nr [.....] orzekającą o przyznaniu S. F. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego A. F. zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2014 r. do 31 lipca 2019 r. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 2, 3, 16 i 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego: A. F., działając w imieniu małoletniego syna S. F., wniosła w dniu 24 września 2014 r. do Prezydenta Miasta o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności syna. Do wniosku załączyła między innymi orzeczenie o niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [....] 2011 r. utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [.....] 2011 r. o uznaniu S. F. za osobę niepełnosprawną od lipca 2005 r. do 10 lipca 2019 r. oraz wyrok Sądu Okręgowego Wydział [.....] 18 czerwca 2014 r. sygn. akt [.....] zmieniający wyrok Sądu Rejonowego [.....] Wydział [.....] z 15 lutego 2013 r. sygn. akt [......] i oddalający odwołanie. Prezydent Miasta decyzją z dnia [.....] 2014 r. Nr [....] przyznał S. F. działającemu przez przedstawiciela ustawowego A. F. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności S. F. w okresie od 1 września 2014 r. do 31 lipca 2019 r. w kwocie 153 zł miesięcznie. W treści decyzji organ wskazał, że S. F. spełnia przesłanki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego wynikające z przepisu art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Początkowy termin okresu, w którym przypada prawo ustalono zgodnie z treścią przepisu art. 24 ust. 2 cytowanej ustawy z uwagi na datę wpływu wniosku (24 września 2014 r.). S. F., działając przez matkę A. F., odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o zmianę decyzji poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia od dnia ustalenia stopnia niepełnosprawności, to jest od dnia 16 sierpnia 2011 r. Wskazał też, że ostateczna data złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny wynikała z przekazania sprawy już po wydaniu wyroku sądu okręgowego do analizy przez Rzecznika Praw Dziecka i Dyrektora Zespołu Spraw Społecznych pod kątem ewentualnej kasacji do Sądu Najwyższego. Analiza sprawy spowodowała opóźnienia w złożeniu wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania wydało opisaną na wstępie decyzję. Kolegium przyjęło, że S. F. spełnia przesłanki określone w przepisach art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż jest niepełnosprawnym dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Ostatecznie rozstrzygnął o tym wyrok Sądu Okręgowego [....] Wydział [.....] sygn. akt [.....]. Ustalono, że S. F. z uwagi na stan zdrowia spełnia wymagania zapewnienia mu stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niepełnosprawność datuje się od lipca 2005 r. Rozstrzygając kwestię terminu, od którego ustala się prawo do wnioskowanego świadczenia, organ powołał się na przepis art. 24 ust. 2 cytowanej ustawy, który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego oraz na ust. 2 a, stanowiący z kolei, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Odnosząc powyższe przepisy do sprawy, organ wskazał, że data złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny determinuje dzień przyznania świadczenia. A. F. złożyła w imieniu syna wniosek o zasiłek pielęgnacyjny wraz z dokumentacją w dniu 24 września 2014 r., stąd za datę początkową świadczenia przyjęto miesiąc wrzesień. Organ sprecyzował, że określenie przyjęte w powołanym wyżej przepisie art. 24 ust. 2 a "od dnia wydania orzeczenia" należy rozumieć jako dzień wydania przez właściwy organ lub sąd orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. W niniejszej sprawie orzeczenie sądu powszechnego zapadło w dniu 18 czerwca 2014 r.. S. F. nie zachował trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego liczonego od dnia wydania tego orzeczenia. Z tego powodu organ nie mógł uwzględnić żądania przyznania zasiłku od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Organ wskazał przy tym, że zacytowane wyżej przepisy mają charakter związany, a wykładnia pojęcia "od dnia wydania orzeczenia" nakazuje przyjąć, że chodzi ściśle o datę wydania orzeczenia czy wyroku, bez uwzględnienia kwestii ostateczności czy prawomocności. Odnosząc się z kolei do podniesionej kwestii odwołania, że powodem złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny już po upływie trzymiesięcznego terminu od daty wydania wyroku sądu była zlecona przez stronę skarżącą analiza sprawy pod kątem wniesienia kasacji i wynikające z tego powodu opóźnienie – organ zaznaczył, że kwestie te pozostają poza zasięgiem rozpoznania i są nieistotne z punktu widzenia przepisu art. 24 ust. 2 i 2 a cytowanej wyżej ustawy. Trzymiesięczny termin jest terminem materialnoprawnym co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym i nie ma możliwości przywrócenia tego terminu. A. F. działając imieniem małoletniego syna S. , wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję. W skardze podniesiona została kwestia potrzeby szczególnej ochrony osób niepełnosprawnych oraz nadzwyczajne okoliczności skutkujące niezachowaniem trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sądy nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżona decyzja naruszała prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie. Podstawa materialnoprawna przyznania zasiłku pielęgnacyjnego znajduje się w przepisie art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. 2. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. 3. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. S. F. spełnia przesłankę z pkt 1 cytowanego przepisu, gdyż pozostaje niepełnosprawnym dzieckiem. Ostatecznie o niepełnosprawności S. F. wypowiedział się Sąd Okręgowy [....] Wydział [.....] sygn. akt [.....]. Ustalono, że S. F. z uwagi na stan zdrowia spełnia wymagania zapewnienia mu stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niepełnosprawność datuje się od lipca 2005 r. Kwestia niepełnosprawności nie pozostaje jednak w niniejszej sprawie osią sporu, ale data początkowa przyznania świadczenia. Orzekające w sprawie organy przyjęły, że jest nią wrzesień 2014 r., gdyż A. F. działając w imieniu syna złożyła w tym miesiącu wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Strona skarżąca wywodzi jednak, że datą początkową winna być data wydania orzeczenia o niepełnosprawności to jest 16 sierpnia 2011 r. Analizując przepisy dotyczące sposobu ustalania zasiłku pielęgnacyjnego, w szczególności przepis art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać, że stanowisko orzekających w sprawie organów jest trafne. Przepis art. 24 stanowi: 1. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14-16 i art. 17. 2. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. 2a. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. 3. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. 4. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. . Dla niniejszej sprawy rozstrzygająca jest treść ust. 2 i 2a. W przepisie ust. 2 sformułowana została reguła, natomiast w ust. 2a wyjątek, dla którego ma znaczenie jedynie czasokres między wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. Jeśli strona starająca się o zasiłek pielęgnacyjny złoży przed upływem trzech miesięcy od wydania orzeczenia stosowny wniosek – nabywa uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego już od miesiąca złożenia dokumentów w sprawie niepełnosprawności. Faktem pozostaje, że orzeczenie w tym kształcie jest korzystniejsze z punktu widzenia finansowego, niemniej ustawa o świadczeniach rodzinnych w sposób związany i niepozostawiający miejsca dla uznania administracyjnego określiła przesłankę nabycia uprawnienia z dłuższym czasokresem. Zważyć należy, że strona skarżąca nie podważa faktu złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny już po upływie 3 miesięcy od dnia wydania wyroku z 18 czerwca 2014 r. Wskazuje jedynie na okoliczności, które miały wpływ na złożenie w dacie 24 września 2014 r. wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. Są nimi skierowanie do Rzecznika Praw Dziecka i Dyrektora Zespołu Spraw Społecznych sprawy do analizy pod kątem wniesienia kasacji i długie rozpoznanie tej sprawy skutkujące przekroczeniem 3 miesięcznego terminu na złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. Jak słusznie wskazały orzekające w sprawie organy, okoliczności te nie mają znaczenia dla sprawy. Termin z przepisu art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest terminem prawa materialnego, którego niezachowanie skutkuje utratą uprawnienia. Na marginesie należy zauważyć, że przepis art. 24 ust. 2 a wiąże czas przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z miesiącem złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności, a nie jak podniosła strona skarżąca z datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Drugą istotną kwestią stanowi to, że pojęcie "orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" należy wiązać również z orzeczeniem sądu, który orzekał wskutek odwołania od decyzji organów orzekających w sprawie niepełnosprawności. W niniejszej sprawie punktem odniesienia jest wyrok Sądu Okręgowego [....] Wydział [.....] 18 czerwca 2014 r. sygn. akt [.....]. Sąd podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawarte w wyroku z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Lu 69/11 (LEX nr 957315), że nie jest możliwe przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego za okres wsteczny, przed złożeniem wniosku o przyznanie tego świadczenia, niezależnie od przyczyny późnego złożenia wniosku, a termin do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest terminem prawa materialnego i nie jest dopuszczalne orzeczenie o jego przywróceniu. Wobec powyższego, uznać należy, że zaskarżona decyzja zapadła w zgodzie z prawem, gdyż uwzględnia okoliczność, że wniosek w tej sprawie złożony został po upływie trzech miesięcy od wydania wyroku Sądu Okręgowego Wydział [.....] 18 czerwca 2014 r., gdyż 24 września 2014 r., stąd najwcześniejszą możliwą datą przyznania świadczenia mógł być miesiąc wrzesień 2014 r.. Z tych powodów Sąd oddalił skargę na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. W pkt II orzeczono na podstawie przepisu 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz.461).