III SA/Kr 387/24
WyrokWSA w Krakowie2024-06-12
Skład orzekający: Maria Zawadzka, Renata Czeluśniak, Ewa Michna
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, który pozostaje w związku małżeńskim, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli współmałżonek (wnioskodawca) nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a osoba niepełnosprawna ma również syna zobowiązanego do alimentacji?Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, nawet jeśli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim i ma syna zobowiązanego do alimentacji, pod warunkiem, że wnioskodawca (współmałżonek) nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny syna, a przesłanka wieku powstania niepełnosprawności, stwierdzona jako niekonstytucyjna, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki wieku z art. 17 ust. 1b ustawy, fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki oraz pobieranie przez skarżącą emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, błędnie interpretując przesłanki prawne. Skarżąca wniosła skargę do WSA w Krakowie, zarzucając błędy w wykładni przepisów i naruszenie procedury administracyjnej.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie i zasądził od Kolegium na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 grudnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/732/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej J. G. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 8 maja 2023 r. nr SO-04.8252.132.2023-1/23 odmówił przyznania skarżącej J. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem K. G.
Zdaniem organu, w sprawie nie została spełniona przesłanka wieku z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, ze względu na fakt, iż skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki, to zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do małżonka i stąd nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania nad nim opieki. Dodatkowo organ podniósł, że zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 2a ustawy świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Prezydent wskazał także, że skarżąca ma ustalone prawo do świadczeń emerytalnych, natomiast w myśl art. 17 ust 5 pkt 1a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
W odwołaniu skarżąca nie zgodziła się z decyzją organu I instancji wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/732/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło w pierwszej kolejności, że nie ma racji organ I instancji twierdząc, że pomiędzy małżonkami nie istnieje obowiązek alimentacyjny. Skarżąca na mocy przepisów prawa rodzinnego jest zobowiązana do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności, chyba że sama nie jest w stanie wywiązać się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, stąd mieści się w katalogu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto w sprawie nie występuje przeszkoda z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Wskazany przepis dotyczy bowiem sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne na osobę niepełnosprawną pozostającą w związku małżeńskim ubiega się inna osoba niż współmałżonek. Również okoliczność, że z wydanego dla męża skarżącej orzeczenia z dnia 6 lutego 2023 r. nie wynika od kiedy niepełnosprawność istnieje, nie powinna stać na przeszkodzie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, o ile w sprawie zostałyby spełnione pozostałe przesłanki do przyznania tego świadczenia. Organ wyjaśnił, że obecnie nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy, albowiem z uwagi na wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13, ww. przepis nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Pomimo powyższego, SKO stwierdziło, że rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wynikające z decyzji organu I instancji jest jednak prawidłowe. Zdaniem Kolegium, skarżąca nie wykazała ani nie przedstawiła żadnych okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że syn osoby wymagającej opieki obiektywnie i rzeczywiście nie jest w stanie wykonywać swoich obowiązków alimentacyjnych względem ojca lub że został z tych obowiązków w całości lub w części formalnie zwolniony przez skuteczne uchylenie się od tych obowiązków lub ograniczenie ich zakresu. Organ podkreślił, że jakkolwiek w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny spoczywa na małżonku (w tym przypadku żonie), to jednak w sytuacji, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (nie jest w stanie zapewnić wszystkich koniecznych potrzeb uprawnionego bez uszczerbku dla własnej egzystencji), aktualizuje się obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności - to jest w tym przypadku krewnych w linii prostej (syna). W konsekwencji Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione ustawowe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dopóki skarżąca nie wykaże, że brak jest prawnych i faktycznych możliwości żądania od syna wykonywania jego obowiązków alimentacyjnych względem ojca - nie ma możliwości zastąpienia syna i wyręczenia go przez Państwo w zakresie spoczywających na nim obowiązków alimentacyjnych wobec ojca poprzez przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej, celem zapewnienia opieki jej mężowi.
Co się zaś tyczy kwestii pobierania przez skarżącą emerytury, organ wskazał, że fakt jej pobierania rzeczywiście stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od 1 stycznia 2024 r. zostaną zmienione zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, a zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Warunkiem zatem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach byłoby zatem to, że do zawieszenia emerytury doszłoby do dnia 31 grudnia 2023 r. i tym samym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstałoby przed dniem 1 stycznia 2024 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:
- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek;
- naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. przyjęcie że fakt posiadania przez osobę niepełnosprawną kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia z pominięciem słusznego interesu Strony.
Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy, Kolegium słusznie wskazało, że nie można zgodzić się z argumentacją organu I instancji jakoby nie było możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z faktem, że niepełnosprawność męża skarżącej powstała po datach zakreślonych w art. 17 ust. 1b ustawy. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W obecnej sytuacji prawnej nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdzono w ww. wyroku. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.
Wobec powyższego, moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.
Organowi I instancji doskonale znana jest powyższa wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy, jak również jednolite od lat orzecznictwo sądów administracyjnych, dlatego niezrozumiałe jest przez niego ignorowanie prawa i nielegalne przedłużanie postępowania ze szkodą dla wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, znajdujących się w ciężkiej sytuacji. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego wiążą również Prezydenta Miasta Krakowa, dlatego przy wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r miał on i ma on obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, na co wielokrotnie już zwracały uwagę wojewódzkie sądy administracyjne i NSA.
Organ odwoławczy prawidłowo zwrócił też uwagę organowi I instancji, że zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym to przede wszystkim na mężu i żonie spoczywa obowiązek wzajemnej pomocy, w tym obowiązek alimentacyjny.
W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej K.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.
W rozpoznawanej sprawie punktem wyjścia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była prawidłowość zastosowania przez organy administracji przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w kontekście wystąpienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.
Odnosząc się do przesłanki wyłączającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art.17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazać należy, że również wykładnia tego przepisu co najmniej od kilku lat nie powinna budzić żadnych wątpliwości organów rozpoznających wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało dalszym krewnym. Zatem brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi z tytułu rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym ojcem gdy ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedynie w sytuacji gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas ustawodawca wprowadził wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.
SKO prawidłowo zauważając obowiązek żony do opieki nad mężem nie wzięło jednak pod uwagę, że obowiązek alimentacyjny syna, szczególnie w kontekście prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zaktualizowałby się dopiero wówczas gdyby żona osoby niepełnosprawnej nie mogła tej opieki świadczyć. Skoro zatem to na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności nie można odmówić jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że ma syna. Powołane przez organ orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczy sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych w tym samym stopniu do opieki (z reguły dzieci osoby niepełnosprawnej), a nie osób zobowiązanych w dalszej kolejności, kiedy obowiązek opieki jest spełniany przez osobę w pierwszej kolejności.
Kolegium błędnie zinterpretowało przepisy ustawy wskazując na potencjalną możliwość pomocy niepełnosprawnemu przez jego syna, w sytuacji gdy należy on do następnego kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W kontekście powyższego przywołać należy uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22. Wprawdzie dotyczyła ona braku możliwości przyznania świadczenia opiekunowi osoby niepełnosprawnej, jeżeli małżonek lub rodzice takiej osoby nie posiadali orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, jednakże w uzasadnieniu ww. uchwały Sąd wskazał, że: "w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r.".
Skoro zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na konkretne regulacje ustawowe, tylko małżonek może skutecznie starać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli sam nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to w takiej sytuacji, nie można konstruować niewymienionej w przepisach przesłanki – istnienia kolejnego kręgu osób zobowiązanych do alimentacji (tu: syna niepełnosprawnego męża skarżącej) (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1362/23).
Przepisy u.ś.r. jednoznacznie wskazują, że w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązki alimentacyjne dzieci (por. uchwała NSA 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22).
W nin. sprawie bezsporne jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest również bezsporne, że skarżąca nie jest zatrudniona ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Jedyną zatem przeszkodą do przyznania świadczenia jest brak zawieszenia emerytury, o której to możliwości organy nie pouczyły skarżącej (pomimo zadeklarowania przez nią zawieszenia emerytury), ponieważ dokonały niezgodnej z prawem interpretacji ww. przepisów ustawy.
Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą SKO w Krakowie będzie pouczenie skarżącej, że wnioskowane świadczenie przyznane jej zostanie po zawieszeniu emerytury oraz uwzględnienie powyższego stanowiska Sądu wobec postanowień art. 153 p.p.s.a.
Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło