III SA/Kr 390/07

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: zmienić postanowienie Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 sierpnia 2007 r. sygn. akt. III SA/Kr 390/07 i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Skarżący w złożonym dnia 5 grudnia 2007 r. na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (k. 73). Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wskazał, że oprócz niewykończonego domu, nieruchomości rolnej o areale 1,01 ha i nieruchomości leśnej o powierzchni 0,03 ha nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Określając wysokość swojego dochodu wskazał na kwotę 650 zł rocznie. Uzasadniając swoje starania podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej gdyż posiadane gospodarstwo rolne przynosi mu minimalny dochód roczny. Nie ma na potrzebne produkty i opłaty. Zmuszony jest zapożyczać się u rodziny przy czym nie ma z czego zwracać. Do wniosku dołączył kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego na okoliczność tego, że nie składał w roku 2006 zeznania podatkowego, kopie decyzji wymiarowej ustalających w 2007 podatek rolny na kwotę na kwotę 6 zł oraz zaświadczenie z Urzędu Gminy, w którym stwierdzono, że dochód roczny z posiadanego przez skarżącego gospodarstwa rolnego wynosi 298,70 zł. Mając na uwadze powyższe zaważyć należało, co następuje: Przed złożeniem obecnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym skarżący już wcześniej domagał się przyznania tego prawa poprzez zwolnienie z wpisu od skargi (vide formularz PPF k. 12-18 oraz pismo k. 11). Jego starania odniosły skutek i na mocy postanowienia z dnia 10 sierpnia 2007 r. przyznane mu zostało prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych obejmujące wpis od skargi. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i wskutek upływu czasu stało się prawomocne. Wobec tego, że tak udzielone stronie prawo pomocy nie zostało po chwilę obecną cofnięte, co w sposób oczywisty dokumentują akta sprawy rodzą się dwa pytania. Po pierwsze czy w ogóle strona może ubiegać się o przyznanie tego prawa w zakresie szerszym aniżeli udzielone. Po drugie w jakim trybie taki wniosek powinien zostać rozpoznany. Na pierwsze z postawionych pytań odpowiedzieć należy twierdząco. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" nie sprzeciwiają się bowiem możliwości wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeśli zaś chodzi o tryb procedowania wydaje się, iż znaczenie decydujące należy przypisać sposobowi sformułowania przez stronę swego żądania. Okoliczność, że Sąd czy referendarz nie są związani wnioskiem strony ma bowiem w tym kontekście znaczenie drugorzędne. W konsekwencji należy przyjąć, że jeśli strona swoje żądanie formułuje tak, że nie zachodzi ono na zakres udzielonego wcześniej zwolnienia (np. poprzednio domagała się tylko zwolnienia z wpisu od skargi a obecnie z opłaty kancelaryjnej i wpisu od skargi kasacyjnej) wniosek można i należy rozpatrzyć tylko i wyłącznie w oparciu o przepisy określające przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy. Inaczej rzecz się jednak przedstawia gdy żądanie kolejnego wniosku zachodzi na zakres udzielonego poprzednio prawa pomocy. Wówczas oznacza to potrzebę rozpatrzenia takiego wniosku w trybie art. 165 ppsa. Dokonane rozróżnienie posiada istotne znaczenie praktyczne. O ile bowiem samo proste złożenie przez stronę oświadczenia obejmującego jej dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach dla wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek albo pełnych kosztów postępowania (art. 259 w związku z art. 246 §1 ppsa) byłoby wystarczające w sytuacji pierwszej, o tyle oświadczenie takie nie wyczerpuje samo przez się przesłanki "zmiany okoliczności sprawy" jeśli strona zamierza doprowadzić do zamiany rozstrzygnięcia referendarskiego w trybie art. 165 ppsa. Nie do końca jasne pozostaje czy referendarz sądowy jest uprawiony do rozpatrywania wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia, które zapadło w przedmiocie przyznania prawa pomocy o które strona starała się była już wcześniej. W postanowieniu z dnia 18 listopada 2005 r. (II OZ 877/05) Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział pogląd, zgodnie z którym postanowienia referendarza sądowego mające walor prawomocnych orzeczeń sądu (art. 259 ppsa) mogą być uchylane i zmieniane jedynie postanowieniami wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanymi na podstawie art. 165. Poglądowi temu należy się przeciwstawić. Zauważyć bowiem wypada, że stosownie do treści art. 258 §2 pkt. 7 ppsa w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy referendarze sądowi posiadają kompetencję do wydawania na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznawania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "co do" jest synonimem wyrażenia "w przedmiocie", które obejmuje pełne spektrum rozstrzygnięć jakie mogą zapaść a więc także zmiany uprzedniego. Skoro zaś referendarz sądowy został wyposażony w kompetencję do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy to takie jego uprawnienie obejmuje także umocowanie do dopasowania swego rozstrzygnięcia w nawiązaniu do zmienionych okoliczności sprawy. Możliwość zmiany postanowienia jest bowiem niczym innym jak tylko narzędziem procesowym służącym dostosowaniu orzeczenia do sytuacji strony. Jeśli zaś w zakres rozumienia zwrotu "co do przyznania lub odmowy prawa pomocy" użytego w art. 258 § 2 pkt. 7 ppsa daje się wpisać także możliwość zmiany takiego postanowienia w trybie art. 165 ppsa to wbrew podnoszonym obiekcjom przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują także możliwości zaskarżenia takiego postanowienia sprzeciwem (art. 259 ppsa). Odnosząc te wszystkie uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skoro skarżący zakreślił w rubryce 4 formularza PPF, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 73) i powtórzył to żądanie w dołączonym do formularza piśmie (vide k. 72 – "w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym kosztów sporządzenia uzasadnienia orzeczenia) oznacza to, że na jego wniosek należy spoglądać przez pryzmat art. 165 ppsa. Trzeba jednak pamiętać, że przepis art. 165 ppsa otwiera jedynie możliwość dokonania zmiany prawomocnego postanowienia w razie "zmiany okoliczności sprawy" zaszłej po uprawomocnieniu się takiego postanowienia. Pod pojęciem użytego w art. 165 ppsa wyrażenia "zmiany okoliczności sprawy" należy zaś rozumieć nie tylko stan faktyczny decydujący o oddaleniu wniosku czy zmianę w przepisach prawa, które uzasadniałaby wydanie postanowienia odmiennej treści niż, to które zostało wcześniej wydane ale również wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej (por. teza I postanow. NSA z 20 października 2005 r. II FZ 651/05). Porównanie treści złożonych wniosków prowadzi do konkluzji, że w przeciągu pół roku pomiędzy złożeniem poprzedniego i aktualnego wniosku obniżeniu uległa wskazywana przez skarżącego kwota rocznego dochodu z 800 zł do 650 zł. Nie można też tracić z pola widzenia, że na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wydał wyrok oddalający skargę (protokół k. 80 oraz k. 81) a skarżący w przepisanym terminie (dowód: koperta) zwrócił się o wydanie jego odpisu z uzasadnieniem (k. 82). Wniosek taki co oczywiste podlega opłacie kancelaryjnej (§ 2 rozp. RM z dnia 16 grudnia 2003 r. – w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych /Dz.U. 03/221/2192 ze zm./). Biorąc to pod uwagę i zachowując w pamięci okoliczności znane z urzędu jak te, że skarżący prowadząc samowystarczalne gospodarstwo rolne rezygnuje z zakupu wielu produktów (akta sprawy III SAB/Kr 30/06), ponosi niewielkie wydatki na prąd, wodę czerpie z wodociągu wiejskiego, gaz z butli a posiadany kawałek lasu i terenów zadrzewionych pozwala mu pozyskać materiał opalowy bez konieczności jej używania, nieczystości zakopuje, nie korzysta z pomocy społecznej a jedynie z nieznacznej pomocy najbliższej rodziny lub "na zasadzie zwyczajowego pożyczania" należało w konsekwencji zmienić postanowienie z dnia 10 sierpnia 2007 r. i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przy osiąganych dochodach, posiadanym majątku i zastanej sytuacji rodzinnej skarżącego nie jest bowiem stać na uiszczenie wymaganych kosztów sądowych bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania. Stąd też należało udzielić mu pomocy, o którym to prawie traktują przepisy Oddziału 2 Rozdziału 3 Działu V ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 165 w związku art. 258 § 2 pkt. 7 i art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 § 3 ppsa.