III SA/Kr 394/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Kremer Sędziowie NSA Piotr Lechowski (spr.) WSA Halina Jakubiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2007 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie- na rzecz radcy prawnego L. P.- B. Kancelaria K. ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...] w tym kwotę [..] zł powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] [...], po rozpatrzeniu odwołania H. C., Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] znak [...] orzekającą o wymeldowaniu H. C. z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. W podstawie prawnej decyzji Wojewody powołano przepisy art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn.zm.). Uzasadniając swoją decyzję Wojewoda wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania wszczęte zostało w następstwie zawiadomienia przez C. C. w dniu 29.06.2006 r., że zameldowana na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] w K. synowa H. C. od września 2005 r. wraz z córką nie przebywa w lokalu. Decyzją z dnia [...] opartą na przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu H. C. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w K. Za podstawę rozstrzygnięcia organ przyjął ustalenie oparte na złożonym przez H. C. zeznaniu, że we wrześniu 2005 r. opuściła lokal przy ul. [...] , zwracając klucze od budynku i zabierając swoje rzeczy osobiste oraz, że przyznała, iż nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Organ przytoczył zeznanie H. C., że opuściła miejsce zamieszkania z uwagi na alkoholizm męża oraz, że nie chce się wymeldować gdyż nie ma możliwości zameldowania na pobyt stały pod innym adresem. W przekonaniu organu w zaistniałym stanie faktycznym zaistniały przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego. W odwołaniu od tej decyzji H. C. podnosiła, iż oddalenie się z miejsca pobytu stałego nie było dobrowolnym opuszczeniem lokalu lecz zostało spowodowane agresją ze strony męża wynikającą z jego alkoholizmu i liczy, że zmiana jego zachowania pozwoli na powrót do lokalu. Rozpatrując odwołanie Wojewoda przyjął za własne ustalenia organu I instancji oparte na przesłuchaniu H. C. w charakterze strony, które uzupełnił ustaleniami opartymi na innych dowodach zebranych w postępowaniu. Fakt nieprzebywania pod adresem stałego zameldowania, potwierdził wywiad policyjny. Ustalił organ, że wniesiony po wszczęciu postępowania o wymeldowanie pozew przeciwko C. C. o ochronę posiadania lokalu został zwrócony przez Sąd, oraz że Prokuratura prawomocnie odmówiła wszczęcia postępowania z zawiadomienia H. C. o przestępstwie z art. 190 § 1 kk (groźba). Wskazując na ustalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w myśl którego, za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem miejsca stałego zameldowania uważa się sytuację, w której strona usunięta lub zmuszona do usunięcia z lokalu, nie podejmuje środków prawnych w celu uzyskania powrotu do lokalu, organ odwoławczy przyjął, iż zachodzą podstawy do wymeldowania. Wskazując na przepis art. 9 ust. 2 "b" ustawy, podkreślający rejestracyjny charakter instytucji zameldowania, Wojewoda podkreślił, że w realiach sprawy utrzymywanie zameldowania skarżącej pod adresem, pod którym nie przebywa, stanowiło by utrzymywanie stanu fikcyjnego, co uzasadniało utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniosła H. C. z wnioskiem o jej uchylenie. Skargę oparto na zarzucie naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 7 i 77 kpa. Naruszenia prawa materialnego upatruje skarga w niespełnieniu przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu zameldowania na pobyt stały. Zdaniem skarżącej, konflikty rodzinne i agresja męża – alkoholika, zmusiły ją do opuszczenia lokalu, a zatem nie było to działanie dobrowolne. Podnosiła, że wcześniej zgłaszała policji fakty agresywnego zachowania męża i korzystała w 2004 r. z pomocy medycznej. Za brakiem trwałości opuszczenia lokalu zdaniem skarżącej przemawia i to, że dnia 17 sierpnia 2005 r. z matką męża C. C. zawarła umowę użyczenia lokalu przy ul. [...] na czas nieokreślony do prowadzenia działalności gospodarczej i pozostawiła w domu, poza częścią rzeczy osobistych także związane z prowadzeniem działalności gospodarczej urządzenia w postaci: pieca odlewniczego, odlewarkę z pracowni metaloplastycznej, polerkę i digestorium (stojak pod walce). Z przedłożonych decyzji wynikało, że wpisu do ewidencji działalności gospodarczej pracowni artystycznej dokonano z dniem [...].2005 r., a w dniu [...].2006 r. działalność tę z ewidencji wykreślono. W przekonaniu skarżącej okoliczności te świadczą o tym, iż adres zameldowania na pobyt stały, stanowił centrum aktywności życiowej i zawodowej. Z tymi okolicznościami wiąże skarżąca zarzut naruszenia art. 7 i 77 kpa przez niewyjaśnienie przyczyn i okoliczności opuszczenia lokalu a zwłaszcza trwałości i dobrowolności tego aktu. Zdaniem skarżącej złożenie pozwu, czy zawiadomienie Prokuratury o groźbach stanowiło działania mające zapewnić jej powrót do domu. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe ustalenie i stanowisko prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.), przedmiotem kontroli zaskarżonej decyzji jest jej zgodność z prawem. W sprawowaniu tej kontroli stosownie do przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej ppsa – sąd jest związany granicami danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana według powyższych zasad kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do konstatacji, iż skarga nie jest uzasadniona. Przedmiotem sprawy jest wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. Zaskarżona decyzja Wojewody z dnia [...] jak i utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] oparte zostały na przepisie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 z późn.zm) – dalej ustawa. W myśl przepisu art. 15 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym już w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis art. 4 ustawy określa istotę obowiązku meldunkowego, który m.in. polega na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego (pkt 1), a także wymeldowania się z miejsca pobytu stałego lub czasowego (pkt 2). W myśl przepisu art. 15 ust. 1 obowiązek wymeldowania się w organie gminy przez osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, powstaje najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji uregulowania są następstwem uwzględnienia przez ustawodawcę zmian stanu prawnego będących skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. k 20/01 (OTK-A 2002/3/34), stwierdzającego niezgodność przepisu art. 9 ust. 2 ustawy ze wskazanymi wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przepisami Konstytucji RP. Objęty tym wyrokiem przepis art. 9 ust. 2 utracił moc w dniu 19 czerwca 2002 r. tj. w dniu ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw (Dz.U. Nr 87, poz. 716). Z dniem 1 maja 2004 r. został natomiast dodany do art. 9 przepis ust. 2 "b", w myśl którego zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Potwierdza ta regulacja, że od wejścia w życie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego instytucja zameldowania i będąca jej odbiciem instytucja wymeldowania uzyskały funkcję rejestracyjną odzwierciedlającą faktyczne zamieszkiwanie lub opuszczenie miejsca zameldowania, w oderwaniu od tytułu prawnego do przebywania w lokalu. W stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji wystarczającą przesłanką wymeldowania osoby z pobytu stałego (albo czasowego trwającego ponad 3 miesiące) jest opuszczenie miejsca pobytu stałego (czasowego) i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. W myśl przepisu art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod określonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na tle tej regulacji wykształciło się w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko (por. np. wyrok NSA z dnia 2001.05.14 I SA 1496/00 – Lex Nr 54454), że o pobycie stałym decyduje zamieszkanie pod określonym adresem z zamiarem stałej lub długotrwałej koncentracji swoich spraw życiowych, czyli ulokowanie pod adresem zameldowania centrum swych osobistych i majątkowych interesów. Pobyt stały oznacza zatem zamiar stałego lub długotrwałego skoncentrowania swoich spraw życiowych, a wyrazem tego zamiaru jest rzeczywiste nadanie miejscu pobytu pod adresem zameldowania przymiotu centrum życiowego. Okoliczności faktyczne muszą zatem odzwierciedlać, iż pobyt w miejscu zameldowania stanowi realizację zamiaru stałego pobytu. Nawet pobyt pod wskazanym adresem, który nie odzwierciedla woli stworzenia pod tym adresem centrum spraw życiowych, nie może mieć charakteru pobytu stałego. W świetle powyższego opuszczenie miejsca pobytu stałego występuje wówczas gdy jest dobrowolne – a zatem zgodne z zamiarem i ma cechy trwałości połączone z faktyczną utratą przez miejsce pod adresem stałego zameldowania przymiotu centrum życiowego. Zarazem jednak, orzecznictwo sądów administracyjnych, za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z lokalu co prawda usunięta, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, a które doprowadziły by do uznania za bezprawne czynności dysponenta lokalu (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2005.10.25 II OSK 127/05 – Lex Nr 201427). Na tle wyżej wskazanego stanu prawnego, nie można podzielić zarzutu skargi, iż orzekając o wymeldowaniu skarżącej naruszyły organy przepis art. 15 ust. 2 ustawy. Powołane w skardze przepisy art. 7 i 77 kpa jako będące przedmiotem zarzutu naruszenia przez organy, statuują odpowiednio – obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niezbędnego do załatwienia sprawy (art. 7), oraz obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77). Uzasadnienie skargi co do naruszenia tych przepisów w istocie natomiast sprowadza się do niewyartykułowanego zarzutu naruszenia zasady oceny dowodów (art. 80 kpa), którą winien opierać organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Akcentowane jest tu nieodniesienie się przez organy do zawartej z C. C. (teściową) umowy z 17.08.2005 r. o oddaniu skarżącej w bezpłatne używanie w celu prowadzenia działalności gospodarczej, lokalu przy ul. [...]. Przede wszystkim stwierdzić należy, iż Sąd ocenia stan sprawy z daty wydania zaskarżonej decyzji. Powyższe okoliczności podnosi skarżąca i oferuje dowody dopiero w skardze, mimo, iż we wskazanym przez organ I instancji w trybie art. 10 kpa terminie nie żądała uzupełnienia postępowania administracyjnego. Nie można zatem stawiać zasadnie zarzutu organom, że nie odniosły się do okoliczności, których nie znały. Wbrew jednak stanowisku skarżącej, samo prowadzenie działalności gospodarczej pod adresem stałego zameldowania, dowodzi tylko prowadzenia tej działalności, przy czym w dacie wydania decyzji przez organ I instancji ([...]), istniała już decyzja Prezydenta Miasta z [...] w przedmiocie skreślenia z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...].2006 . Za zasadne należy zatem uznać odniesienie się przez organy przy czynieniu ustaleń, co do faktu i zamiaru opuszczenia oraz charakteru opuszczenia lokalu, w oparciu o zeznania samej skarżącej. Ustalenia te są zgodne z zebranymi zeznaniami, a wynika z nich, iż to skarżąca podjęła we wrześniu 2005 r. decyzję o opuszczeniu miejsca zameldowania na pobyt stały, zwróciła klucze i zabrała część swych rzeczy osobistych. Miało to miejsce po dacie zawarcia umowy o użyczeniu lokalu na cele działalności gospodarczej. Powyższe okoliczności uprawniały organ do oceny, iż miejsce adresu stałego zameldowania, przestało dla skarżącej pełnić funkcję centrum życiowego w którym skupiają się jej sprawy osobiste. Wbrew stanowisku skarżącej organy miały podstawę do przyjęcia, że w świetle jej własnych zeznań nie została zmuszona siłą do opuszczenia lokalu, lecz dokonała suwerennej oceny swojej konfliktowej sytuacji małżeńskiej, oraz że nie wykazała, iż stanowczo zmierzała do umożliwienia korzystania z miejsca zameldowania jako centrum spraw osobistych, a nie tylko miejsca wykonywania pracy w formie działalności gospodarczej. Z tych względów skarga uległa oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie w przedmiocie przyznania na rzecz radcy prawnego ustanowionego z urzędu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oparto na przepisie art. 250 w/w ustawy, art. 223 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn.zm.), oraz § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późn.zm.).