III SA/Kr 433/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Dorota Dąbek NSA Krystyna Kutzner (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. O. -Firma Handlowa "A" w K na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł ( trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie : - art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98 poz. 1071 z 2000r. ze zm.) w związku z - art. 17, 18 oraz art. 56 § 3, 56 § 4 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. nr 229 poz.1954 ze zm.) - postanowieniem z dnia [...] 2009 r. nr [...], [...], [...] - odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych: - z dnia 28.08.2009r : nr [...],[...], nr [...],[...] - z dnia 25.08.2009 : nr [...],[...],[...] – [...],[...] – [...], nr [...] – [...] - z dnia 18.08.2009r : nr [...] – [...] nr [...] – [...] - wystawionych na skarżącego – J. O. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą F.H. A. Dyrektor Izby Celnej w A w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia podniósł, że w dniu 19.09.2009 roku wszczął - na żądanie wierzyciela – Dyrektora Izby Celnej w B - postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu celem wyegzekwowania należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego za 2004 rok. Tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego zostały doręczone skarżącemu pod adres wskazany w tytule wykonawczym tj. A ul. W 109 - w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego. Kolejne doręczenia miały miejsce w dniach 24.09.2009 roku, 25.09.2009 roku oraz 31.10.2009 roku . Organ egzekucyjny , działając na podstawie art. 80 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , dokonał w dniach 28 sierpnia ,04 i 07 września oraz 13 października 2009 roku zajęcia rachunku bankowego skarżącego. Z uwagi jednak na brak środków pieniężnych zajęcia te nie mogły być zrealizowane. W dniu 16.10.2009 roku pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 56 §1 pkt. 4 Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. na żądanie wierzyciela. Wniosek ten został przekazany przez organ egzekucyjny do wierzyciela , który pismem z dnia 17.12.2009r poinformował ww. organ , że ww. wniosek nie zasługuje na uwzględnienie , gdyż żadna z przesłanek określonych w art. 56 § 1 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Zgodnie z art. 56 § 1 tej ustawy , postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w enumeratywnie wyliczonych przypadkach, których wykaz stanowi katalog zamknięty. W tym zakresie nie ma uznania administracyjnego i organ orzekając o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego jest ściśle związany przepisami o ustawy postępowaniu egzekucyjnym . Wierzyciel wyjaśnił , że decyzje podatkowe leżące u podstaw prowadzonej egzekucji nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, a zatem kontynuowanie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego jest zgodne z prawem. Stanowisko wierzyciela zostało powtórzone w postanowieniu organu egzekucyjnego odmawiającego zawieszenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie , pełnomocnik skarżącego wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania zarzucił , że ani on , ani skarżący nie otrzymali tytułów egzekucyjnych , mimo iż wierzycielowi - Dyrektorowi Izbie Celnej w B znany był adres pełnomocnika skarżącego. Zdaniem pełnomocnika, zgodnie z art. 18ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , w sprawie doręczeń stosuje się art. 40 § 2 Kpa i wskazując na powyższe zarzucił, że postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte z uwagi na nie spełnienie przesłanki określonej w art. 26 § 5 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , a w konsekwencji nie jest możliwe prowadzenie postępowania w sprawie jego zawieszenia. W tym stanie rzeczy , w ocenie pełnomocnika skarżącego , wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia jest zasadny. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w A, po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ podniósł, że przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 56 § 1 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , mają one charakter obligatoryjny i – zdaniem organu odwoławczego - nie podlegają uznaniu organu egzekucyjnego . Argument , na jaki powołuje się pełnomocnik skarżącego nie został wymieniony we wskazanym przepisie , a zatem zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego było wydane zasadnie. Odnosząc się do zarzutu nie doręczenia tytułów wykonawczych pełnomocnikowi skarżącego , Dyrektora Izby Skarbowej stwierdził , że zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny doręcza z o b o w i ą z a n e m u odpisy tytułów wykonawczych. Z przepisy tego jednoznacznie wynika , iż doręczenie tytułów wykonawczych następuje bezpośrednio zobowiązanemu . Na poparcie swojego stanowiska , organ wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2008 r. sygn. akt II FSK 1483/07 , w którym Sąd ten stwierdził , że "nie jest prawidłowe twierdzenie, iż pełnomocnik zobowiązanego powinien być adresatem wszystkich pism kierowanych przez organ egzekucyjny do zobowiązanego, w tym tytułów wykonawczych oraz odpisów zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych".) Natomiast w następstwie wszczęcia postępowania egzekucyjnego zobowiązany mógł już działać przez pełnomocnika . W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej , pełnomocnik skarżącego podnosząc powyższy zarzut błędnie interpretuje art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W postępowaniu egzekucyjnym bowiem instytucja pełnomocnictwa ograniczona jest do zastosowania w działaniu tj. reprezentacji w sytuacji aktywności zobowiązanego wyrażonej przez wnoszenie środków prawnych. Na powyższe postanowienie wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której pełnomocnika skarżącego wniósł o jego uchylenie oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej w A. W uzasadnieniu skargi powtórzono zarzuty , iż Dyrektor Izby Celnej w A jako organ egzekucyjny nie może prowadzić postępowania egzekucyjnego wobec majątku skarżącego , bowiem nie został spełniony warunek jego wcześniejszego wszczęcie. Zgodnie z art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu wykonawczego. W niniejszej sprawie, zdaniem pełnomocnika, "do dnia dzisiejszego nie nastąpiło doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego ani zawiadomienia o zajęciu wierzytelności ". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w A, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2011r pełnomocnik skarżącego, w uzupełnieniu złożonej skargi podniósł , że wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec skarżącego nie nastąpiło, gdyż nie doręczono skarżącemu tytułów wykonawczych na adres zamieszkania . Na dowód , że na adres zamieszkania skarżący przyjmował korespondencję, pełnomocnik przedłożył odpis decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w D nr [...] z dnia [...] 2009r, w której m.in. stwierdzono, że z uwagi na niepodejmowanie przesyłek pocztowych przez skarżącego pod adresem wskazanym jako adres prowadzonej działalności gospodarczej, postanowienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie podatku akcyzowego zostało przesłane na adres zamieszkania skarżącego tj. w A, C 12. W ocenie pełnomocnika skarżącego, tytuły wykonawcze winny być doręczone skarżącemu w trybie art. 42 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art.18 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub w miejscu pracy. Adres , na który organy wysyłały pisma skierowane do skarżącego , nie był adresem zamieszkania skarżącego , ani jego adresem pracy. Pełnomocnik organu , ustosunkowując się do powyższego zarzutu stwierdził , że adresem doręczenia był wskazany adres prowadzenia działalności gospodarczej, a skarżący o zmianie tego adresu nie poinformował organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Zgodnie z art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r , Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że Sąd bada zgodność z prawem ( legalność) zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje zatem sprawy administracyjnej do końcowego jej załatwienia , lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W rozpatrywanej sprawie zaskarżone postanowienie zostało wydane w postępowaniu wszczętym na wniosek pełnomocnika skarżącego z dnia 16 października 2009r , w którym wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie art. 56 § 1 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 56 § 1 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i są to : 1. wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej, 2. śmierć zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego, 3. utrata przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego, 4. na żądanie wierzyciela, 5. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Słusznie organ stwierdził , że wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki stanowią katalog zamknięty , mają charakter obligatoryjny i nie podlegają uznaniu organu egzekucyjnego. Skoro ustawodawca jednoznacznie stwierdził , że postępowanie egzekucyjne można zawiesić m.in. na żądanie wierzyciela, to oczywistym jest , że dłużnik nie ma legitymacji do żądania zawieszenia takiego postępowania , jak również nie ma instrumentów prawnych , aby zmusić wierzyciela do złożenia takiego żądania. Odmowa zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek dłużnika jest więc z formalnego punktu widzenia zgodna z prawem. Organy rozstrzygające w niniejsze sprawie postąpiły w sposób formalny , co nie oznacza , że zgodny z prawem , bowiem rozpatrując przedmiotowy wniosek nie mogły pominąć argumentacji pełnomocnika , przytoczonej w tym wniosku. Ani Dyrektor Izby Celnej w A, ani Dyrektor Izby Skarbowej w A nie odnieśli się do zarzutu , iż tytuły wykonawcze nie zostały skutecznie doręczone . Pełnomocnik skarżącego zarzucił , że doręczenie tytułów wykonawczych nie zostało dokonane ani skarżącemu , ani jego pełnomocnikowi. Odnośnie doręczenia tytułów wykonawczych pełnomocnikowi skarżącego , Dyrektor Izby Skarbowej w A uznał ten zarzut za " bezzasadny " i podniósł , iż zgodnie z art. 26 § 5 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą : 1/ doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2/ doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelność lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Za zgodne z prawem należy uznać stanowisko organu , że doręczenie tytułów wykonawczych następuje bezpośrednio zobowiązanemu i brak jest możliwości doręczenia ich na ręce pełnomocnika . Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie , w wyroku z dnia 23 grudnia 2008r , sygn. akt II FSK 1483/07 stwierdził , że " nie jest prawidłowe twierdzenie , że pełnomocnik zobowiązanego powinien być adresatem wszystkich pism kierowanych przez organ egzekucyjny do zobowiązanego , w tym tytułów wykonawczych oraz odpisów zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych. Z brzmienia przepisu art. 26 § 5 pkt. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika , iż tytuły wykonawcze powinny być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu , a nie innej osobie jak choćby pełnomocnikowi zobowiązanego. Do podobnego rezultatu prowadzi również wykładnia językowa art.32 tej ustawy. (... ) Na bezpośredni sposób doręczania pism zobowiązanemu wskazuje także brzmienie art.72 § 4 pkt.1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( ...)". Instytucja pełnomocnika nie została uregulowana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , dlatego stosując przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego należy uwzględnić specyfikę postępowania egzekucyjnego. Sąd podzielił stanowisko organu , że w następstwie wszczęcia postępowania egzekucyjnego zobowiązany może działać przez pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie , w wyroku z dnia 23 grudnia 2008r , sygn,. akt II FSK 945/08 orzekł , że " dopiero po skutecznym wszczęciu czynności egzekucyjnych , zobowiązany może ustanowić pełnomocnika w tym postępowaniu. Wcześniejsze czynności podejmowane przez wierzyciela oraz organ egzekucyjny (art. 15 § 1 , art. 26 § 1 i art. 29 § 1 u.p.e.a ) , poprzedzają dopiero wszczęcie egzekucji administracyjnej. Na tym etapie ustanowienie pełnomocnika przez zobowiązanego nie jest możliwe." W rozpatrywanej sprawie samo wystawienie tytułów wykonawczych przez wierzyciela i przesłanie ich do organu egzekucyjnego nie spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego, natomiast obligowało organ egzekucyjny do zbadania przesłanek określonych w art. 29 § 2 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stanowi , że jeżeli obowiązek , którego tytuł wykonawczy , nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 , organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji , zwracając tytuł wykonawczy wierzycielowi. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym , zażalenie. Z kolei art. 27 § 1 pkt. 2 stanowi , że tytuł wykonawczy zawiera wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu ( ... ). Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia , na jaki adres należało doręczyć tytuły wykonawcze , aby wszczęcie postępowania egzekucyjnego było skuteczne. W ocenie Sądu , aby móc skutecznie doręczyć tytuł wykonawczy , organ egzekucyjny powinien znać a k t u a l n y adres zobowiązanego , przy czym obowiązek prawidłowego wskazania adresu zobowiązanego ciąży na wierzycielu i to pod rygorem zwrotu tytułu wykonawczego , a nie na organie egzekucyjnym , na który obowiązku tego nie można przerzucić. Na tle rozpatrywanej sprawy okolicznością sporna między stronami jest , na jaki adres należy doręczać pisma osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą. W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko pełnomocnika skarżącego , że osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą , pisma w postępowaniu egzekucyjnym należy doręczać tak jak każdej innej osobie fizycznej , zgodnie z art.42 , a w konsekwencji także zgodnie z art. 43 i 44 Kodeksu postępowania administracyjnego. Fakt prowadzenia działalności gospodarczej na zasadzie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie ma wpływu na podmiotowość prawną skarżącego , właściwą osobie fizycznej. Oznacza to , że zgodnie z art.42 Kodeksu postępowania administracyjnego , osobie takiej pisma doręcza się w ich miejscu zamieszkania lub miejscu pracy. Nie ma jednak racji pełnomocnik skarżącego , że miejsce prowadzenia działalności gospodarczej nie jest miejscem pracy skarżącego. Przeciwnie , przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącego jest zorganizowanym miejscem jego pracy w rozumieniu art.42 ww. ustawy. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić , że organy obu instancji nie odniosły się do zarzutu braku doręczenia tytułów wykonawczych skarżącemu , a w konsekwencji do nieskutecznego wszczęcia egzekucji. Rozpatrując wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego , w pierwszej kolejności należało odnieść się do powyższych zarzutów, bowiem zawiesić można postępowanie , które się toczy ; jeśli postępowanie się nie toczy , wniosek o jego zawieszenie staje się bezprzedmiotowy. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie podjęły żądnych działań zmierzających do ustalenia właściwego adresu zamieszkania skarżącego. Tytuły wykonawcze zostały wystawione na adres prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącego tj. A, ul. W 109. Jednak , jak twierdzi pełnomocnik skarżącego , postanowienie o wszczęciu postępowania zakończonego decyzją będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego zostało doręczone na adres zamieszkania skarżącego tj, A, C 12, dlatego , że przesyłki skierowane do skarżącego na adres prowadzonej działalności nie były podejmowane. A zatem w dacie wystawienia tytułów wykonawczych wierzyciel posiadał wiedzę , że adres wskazany jako miejsce prowadzenia działalności gospodarczej nie jest aktualnym adresem , na który można było skutecznie doręczać pisma dla skarżącego. Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku pełnomocnika skarżącego z dnia 16 października 2009r organ zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania mającego na celu zweryfikowanie zarzutów dotyczących braku skutecznego doręczenia tytułów wykonawczych skarżącemu , mając na uwadze ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku . Jeżeli pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym nie była prowadzona działalność gospodarcza , to tytuł wykonawczy powinien być zwrócony przez organ egzekucyjny do wierzyciela jako nie spełniający wymogu określonego w art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzut nie doręczenia tytułu wykonawczego z powodu wadliwego adresu jest podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 pkt.10 ww. ustawy i powinien być rozstrzygnięty w trybie art. 34 tej ustawy , a nie w trybie art. 56 ustawy. Uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) – orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.