III SA/Kr 452/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Halina Jakubiec (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata L. W. Kancelaria Adwokacka K. ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem wynagrodzenia podwyższoną o 22 % z tytułu podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] znak [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit "d", art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004r., nr 99, poz. 1001 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku L. K. z dnia 20.08.2007r. o umorzenie kwoty 3150,70 zł umorzył 1000 zł z tej kwoty stanowiącej nienależnie pobrany zasiłek dla osób bezrobotnych z Funduszu Pracy za okres od 6.12.2005r. do 5.06.2006r., o którym orzeczono w decyzji z dnia [...] znak [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zachodzi w sprawie przesłanka umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w części z art. 76 ust. 7 pkt 2 w/w ustawy, tj. sytuacja gdy dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania. Powyższe wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Obecnie nie pracuje a jedynym jej dochodem jest zasiłek macierzyński. Jest osoba młodą, w każdym momencie mogącą podjąć pracę. Ponadto organ wskazał na opinię Powiatowej Rady Zatrudnienia, która pozytywnie wypowiedziała się w sprawie wniosku o umorzenie, z tym, że uznała, iż okoliczności przemawiają za umorzeniem jedynie kwoty 1000 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji L. K. podniosła, że pozostała do spłaty kwota 2150,70 zł stanowi w dalszym ciągu kwotę, która jest zbyt dużym obciążeniem dla jej budżetu domowego, w związku z czym wnosi o jej całkowite umorzenie. Zasiłek macierzyński otrzymuje do połowy stycznia, w dalszym okresie zmuszona będzie dokonać rejestracji w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Otrzymuje świadczenie rodzinne w wysokości 48 zł, nie otrzymuje alimentów na dziecko. Posiada długi, natomiast ewentualne zatrudnienie będzie wiązało się z dodatkowymi wydatkami w związku z koniecznością umieszczenia dziecka w żłobku. Wojewoda decyzją z dnia [...] znak [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podkreślił, że starosta może a nie jest zobowiązany do umorzenia należności. Ma prawo zatem do samodzielnej oceny stanu faktycznego w zakresie sytuacji materialnej i osobistej starającego się o umorzenie pod kątem umorzenia a w przedmiotowej sprawie stan rodzinny skarżącej, poziom jej dochodów oraz opinia Powiatowej Rady Zatrudnienia dają podstawy zdaniem organu do uznania, że zasadnym jest umorzenie kwoty 1000 zł z ogólnej kwoty zobowiązania które posiada skarżąca wobec organu tj. kwoty 3150,70 zł. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi L. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Powtórzyła w niej argumentację z odwołania od decyzji I instancji, dodając, że dochód z alimentów jest dochodem nieregularnym, gdyż ojciec dziecka nie wywiązuje się z obowiązku ich płacenia w terminie. Zdaniem skarżącej zachodzi podstawa do całkowitego umorzenia należności z pkt 1 i 2 art. 76 ust. 7 w/w ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ppsa (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy wskazanej jako pierwsza Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kierując się powyższymi kryteriami należy wskazać, że skarga L. K. zasługuje na uwzględnienie. Kwestię umarzania należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia reguluje art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez sformułowanie, że: Starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Bezspornym jest charakter decyzji wydawanych na gruncie w/w artykułu w tym znaczeniu, że są to decyzje uznaniowe. Wskazuje na to wprost sformułowanie, że starosta "może" umorzyć należności w całości lub w części. Inaczej rzecz ujmując - nie jest zobowiązany po stwierdzeniu, że zaszły prawem przewidziane przesłanki do umorzenia do podjęcia pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia. Należy jednak zauważyć, że w przypadku uznania administracyjnego decyzja powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów a przede wszystkim wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia. Wyposażenie organu w uznanie decyzyjne oznacza, iż sąd administracyjny, badając zgodność z prawem, nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Sąd nie bada merytorycznej zawartości rozstrzygnięcia, niemniej jednak bada stopień uzasadnienia rozstrzygnięcia (podobnie NSA W-wa w wyroku z 27.02.2007r. I OSK 579/06). W przedmiotowej sprawie organy w sposób niewystarczający uzasadniły rozstrzygnięcie, skupiając się na fakcie wydania przez Powiatową Radę Zatrudnienia opinii o zasadności umorzenia kwoty ściśle określonej – 1000 zł oraz nadmieniając, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko z określonym źródłem dochodów. Stwierdzenie takie nie wyjaśnia dlaczego taka a nie inna kwota została objęta decyzją o umorzeniu nienależnie pobranego świadczenia. Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza dowolności, a brak wskazania jakimi konkretnymi kryteriami kierowały się organy ustalając, że umorzenie kwoty 1000 zł dostatecznie chroni skarżącą przed skutkami o jakich mowa w art. 76 ust. 7 pkt 2. Akta nie zawierają też wywiadu jaki przeprowadzili pracownicy MOPS-u. Wszystko to powoduje, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli sądowoadministarcyjnej, gdyż nie można stwierdzić czy mieści się w granicach swobodnego uznania. Powyższe wskazuje, że organy naruszyły art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) formułujące obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i kompletnego uzasadnienia decyzji. Stanowi to podstawę na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wobec stwierdzenia, że organy naruszyły prawo procesowe w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 i 3 ppsa w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).