III SA/Kr 459/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Barbara Pasternak Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi D. K. działającego przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu adwokata A. P. na decyzję Wojewody z dnia 23 lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu adwokata A. P. Kancelaria Adwokacka w C kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem wynagrodzenia. Wojewoda decyzją z dnia 23 lutego 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu z pobytu stałego D. K. (dalej w skrócie skarżącego), działającego przez kuratora dla nieobecnego adwokata A. P. z lokalu mieszkalnego położonego w C przy ul. O. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j., Dz.U. z 2016 r., poz. 722 ze zm.). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny: Burmistrz Miasta wszczął w dniu 26 kwietnia 2016 r. na żądanie K. K. postępowanie w sprawie o wymeldowanie brata D. K. z pobytu stałego z lokalu w C przy ul. O. K. K. wskazał, że skarżący ponad trzy lata temu dobrowolnie opuścił miejsce pobytu stałego i wyjechał za granicę, przy czym nie jest mu znany adres aktualnego pobytu skarżącego. Burmistrz Miasta uznał, że zaszły prawem przewidziane przesłanki wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w C przy ul. O, gdyż opuścił on to miejsce w sposób trwały i dobrowolny. W dniu [...] 2016 r. wydał decyzję orzekającą o wymeldowaniu z pobytu stałego skarżącego, z lokalu mieszkalnego położonego w C przy ul. O. W odwołaniu od ww. decyzji działający w imieniu skarżącego kurator adwokat A. P. zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego "art. 15 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych" poprzez przyjęcie, że adres C ul. O nie jest miejscem pobytu stałego skarżącego oraz przepisów postępowania art. 75, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w skrócie Kpa (t.j., Dz.U. z 2017 r., poz. 1257) poprzez błędne uznanie, że skarżący podjął suwerenną decyzję o wyprowadzce z mieszkania, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że do opuszczenia lokalu doszło na sześć miesięcy przed wywiadem przeprowadzonym przez Policję, a wyrzucenie rzeczy i zmiana zamków w drzwiach wejściowych do lokalu nastąpiła bez zgody skarżącego. Według odwołującego się nie zostały w sposób jednoznaczny wyjaśnione okoliczności towarzyszące opuszczeniu przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w szczególności okres nieprzebywania skarżącego w miejscu pobytu stałego. Kurator nie zaprzeczył jednocześnie, że skarżący nie mieszka w lokalu stałego zameldowania i nie jest znane jego miejsce pobytu, jednak uznał, że skarżącego z tym lokalem wiąże nadal zamiar w nim przebywania. Kurator wniósł o podjęcie ponownej próby przesłuchania świadka M. T. ze względu na rozbieżności w zeznaniach świadków. Wojewoda w uzasadnieniu decyzji odwoławczej wskazał na właściwą podstawę prawną decyzji przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności, który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (5), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (6) decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. O opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić, gdy osoba fizyczna wdanym lokalu nie przybywa, a opuszczenie tego lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Zgodnie z przepisem art. 25ust. 1 ww. ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W sprawie ustalono, że skarżący faktycznie opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego i w nim nie przebywa a obecny adres zamieszkania nie jest znany. Niezamieszkanie skarżącego w ww. lokalu potwierdziły dowody z zeznań świadków G. K., matki skarżącego oraz A. K., ojca skarżącego. Zeznali oni zgodnie, że skarżący opuścił lokal stałego zameldowania i od dłuższego czasu w sposób stały w lokalu tym nie przebywa. Wyjechał z kraju i aktualnie nie jest znane jego miejsce pobytu. Nie mają z nim kontaktu. Z pisma Komendy Powiatowej Policji z dnia 1 czerwca 2016 r. nr [...] wynika, że skarżący od około sześciu miesięcy nie przebywa pod adresem stałego zameldowania i nie jest znane jego aktualne miejsce pobytu. W celu ochrony jego praw na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 30 września 2016 r. sygn. akt [...] został wyznaczony dla skarżącego kurator dla nieobecnego w osobie adwokata A. P. Organ odwoławczy dokonał dodatkowych ustaleń, iż skarżący nie posiada ważnego paszportu a poprzedni stracił ważność w 2008 r. Wystąpił w związku z tym do polskich placówek konsularnych za granicą z prośbą o pomoc w ustaleniu miejsca pobytu skarżącego poprzez wskazanie adresu, który skarżący podał we wniosku o wydanie dokumentu paszportowego jako miejsce zamieszkania na terytorium Wielkiej Brytanii czy Irlandii i adresu do korespondencji. Według organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że skarżący podjął decyzję o opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego samodzielnie i zamiar ten samodzielnie realizował. W sprawie ocenie podlegało jedynie spełnienie przesłanki ustalenia opuszczenia lokalu warunkującej wymeldowanie w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Brak było ponadto w ocenie organu odwoławczego podstaw do ponownej próby przesłuchania świadka M. T. ze względu na dostateczne wyjaśnienie sprawy z pomocą innych świadków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie D. K., działając przez kuratora dla nieobecnego adwokata A. P., zawarł zarzuty: 1. naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy art. 35 wzw. z art. 25 ustawy o ewidencji ludności poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły wszystkie przesłanki dotyczące możliwości wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego tj. fizyczne puszczenie lokalu jak też zamiar zerwania więzi z tymże miejscem, 2. naruszenia art. 7, 75, 77 i 80 Kpa poprzez błędne uznanie, że skarżący podjął indywidualną, suwerenną decyzję o wyprowadzce z mieszkania przy ul. O w C, podczas, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy w szczególności zeznania świadków (rodziny skarżącego) oraz sąsiadów wskazują, że skarżący wyprowadził się na okres 6 miesięcy od przeprowadzonego wywiadu przez funkcjonariuszy Policji a wyrzucenie rzeczy osobistych zameldowanego i zmiana zamków w drzwiach wejściowych było uczynione bez zgody i woli skarżącego oraz błędne uznanie, że sam skarżący posiada zamiar zerwania więzi z miejscem zameldowania, 3. naruszenie art. 10 Kpa poprzez niepoinformowanie kuratora dla osoby nieobecnej o przeprowadzonych czynnościach z przesłuchania świadków, przez co nie zapewniono czynnego udziału stronie w postępowaniu, 4. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu l instancji w przypadku, gdy winna ona zostać uchylona. W treści skargi kurator podniósł, że przedmiotem ustaleń organów meldunkowych w sprawie o wymeldowanie powinien być nie tylko fakt opuszczenia lokalu, ale też istnienie zamiaru zerwania więzów z miejscem stałego pobytu. Oznacza ono zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika zdaniem kuratora odmienny niż poczyniony przez orzekające w sprawie organy w tym względzie wniosek. Świadkowie tj. rodzice skarżącego zeznali na okoliczności przeciwne niż te, które zostały przedstawione przez inicjatora postępowania oraz jego partnerkę. Według zeznań rodziców, rzeczy syna zostały wywiezione przez współlokatorów, meble zostały wyrzucone a zamki w drzwiach zmienione (w związku ze zgubieniem kluczy przez osobę trzecią) bez przekazania nowego kompletu kluczy w dalszym ciągu zameldowania. Z kolei brat i bratowa skarżącego zeznali, że to matka skarżącego spakowała syna a zmiana zamków była spowodowana złym stanem technicznym drzwi. Oznacza to, że decyzja o wywiezieniu rzeczy osobistych skarżącego została podjęta bez zgody skarżącego i jego woli a zmiana zamków została dokonana w celu uniemożliwienia skarżącemu dostępu do mieszkania. Skarżący wskazał ponadto na rozbieżności w zeznaniach świadków, na które organy nie zwróciły uwagi. Z wywiadu przeprowadzonego wśród sąsiadów wynika, że skarżący wyjechał ok. 6 miesięcy przed wizytą Policji a rodzina zeznawała o 3 -miesięcznym okresie nieprzebywania w miejscu zameldowania. W tym świetle zaniechanie przesłuchania świadka M. T. stanowi jawne naruszenie przepisów postępowania. Skarżący, choć utracił lokal, nie opuścił go jako miejsca pobytu stałego, gdyż jest to miejsce, z którym łączy go zamiar stałego pobytu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - p.p.s.a. (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a Sąd rozstrzyga granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tak określonej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Skarga D. K. nie podlega uwzględnieniu. Kontroli została poddana decyzja Wojewody z dnia 23 lutego 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w C przy ul. O. Podstawę prawną wymeldowania stanowi przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności (t.j., Dz. U. 2017 r., poz. 657) zgodnie, z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Stosownie z kolei do treści przepisu art. 25 ust. 1 cytowanej ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na pojęcie zamieszkiwania składają się dwa elementy: faktyczne przebywanie i zamiar. Opuszczenie miejsca pobytu stałego cechować musi zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3169/00, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88). Określenie takiego zamiaru dokonywane jest w oparciu o obiektywne, możliwe do stwierdzenia okoliczności. Oznacza to, że pod uwagę brana jest nie tylko wola wewnętrzna, ale także możliwe do stwierdzenia i oceny zachowania zewnętrzne mogące stanowić przejaw tej woli. Ocena zamiaru musi uwzględniać, czy okoliczności istniejące w sprawie rzeczywiście potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego pozostawania w danym lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się jednolite stanowisko, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw (por orzeczenia np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2013 r., IV SA/Po 310/13; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., II OSK 824/11; ww. orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl),). Zameldowanie nie służy zatem powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Oceniając w tym kontekście wydane w niniejszej sprawie decyzje: zaskarżane i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji Sąd stwierdził, że są one prawidłowe i zapadły w wyniku poprawnego zastosowania art. 35 ustawy o ewidencji ludności, mimo, że w żaden sposób nie można się zgodzić ze stwierdzeniem, organu odwoławczego, iż w postępowaniu o wymeldowanie przedmiotem było "wyłącznie ustalenie opuszczenia lokalu jako jedynej przesłanki warunkującej wymeldowanie". Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest jednak wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy a konsekwencje prawne zostały zastosowane prawidłowo. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że w specyficznych okolicznościach niniejszej sprawy opuszczenie przez skarżącego miejsca dotychczasowego zamieszkania było dobrowolne i trwałe. Skarżący opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego i udał się według zgodnych w tej mierze zeznań świadków za granicę. Pobytu tego jednak nie można potraktować jako typowego wyjazdu osób "za granicę" w celach zarobkowych czy w innych celach. Co do takich sytuacji w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosiło się, że sam fakt długotrwałego nieprzebywania w miejscu stałego pobytu związany z podjęciem pracy czy innymi okolicznościami życiowymi nie przesądza jeszcze Dopuszczeniu miejsca stałego pobytu. Istotne jest ustalenie, czy po wyjeździe dana osoba przejawia wolę powrotu i utrzymywania trwałych związków z miejscem stałego zameldowania, czyniąc go swoim centrum życiowym poza okresami nieobecności związanymi z pracą czy leczeniem. Osoby pracujące "za granicą", czy też leczące się, mimo długotrwałego tam przebywania, powracają do miejsca stałego pobytu i choć w krótkotrwałych okresach to ono stanowi ich centrum, mimo, że także niezbędne czynności związane z egzystencją wykonują w miejscu, gdzie pracują, czy też przebywają na leczeniu. Przebywanie tych osób poza miejscem stałego pobytu jest więc związane tylko i wyłącznie z tymi okolicznościami, a nie w związku z podjęciem decyzji utworzenia w innym niż miejsce stałego pobytu ośrodka swoich życiowych, osobistych i materialnych interesów. Taki przypadek różni się od opisanego w niniejszej sprawie administracyjnej, zakończonej kontrolowaną decyzją. Materiał dowodowy sprawy wbrew twierdzeniom skargi nie zawierał informacji, które wskazywałyby na przymuszenie skarżącego do opuszczenia lokalu przy ul. O. Opuszczenie lokalu nastąpiło kilka lat (ok. trzech) przed złożeniem przez brata skarżącego K. K. wniosku o wymeldowanie skarżącego. Wzmianka w notatce Policji o opuszczeniu lokalu w znacznie późniejszym okresie gdyż ok. 6 miesięcy przed przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego nie została potwierdzona przez przesłuchanych świadków. Słusznie organ odwoławczy uznał, że nie było potrzeby ponownego wezwania świadka M. T., która zdaniem skarżącego miałaby usunąć powstałe na tym gruncie wątpliwości. Przesłuchani rodzice skarżącego oraz jego brat z partnerką, mimo, że różnili się w kwestii tego, kto i z jakiego powodu wyniósł rzeczy osobiste skarżącego z lokalu przy ul. O w C, zeznali w sposób zgodny, że opuszczenie lokalu nastąpiło kilka lat wstecz, co ostatecznie pozwala przyjąć, że nieobecność skarżącego pod wskazanym adresem pobytu stałego ma charakter trwały. Skarżący w okresie przebywania poza lokalem stałego pobytu nigdy do niego nie powracał. W czasie sporadycznych odwiedzin w kraju zatrzymywał się u rodziców, co świadczy o braku zamiaru utrzymywania więzi z dotychczasowym lokalem oraz koncentrowaniem centrum życiowego w innym miejscu. W lokalu dotychczasowego miejsca stałego pobytu nie posiada żadnych rzeczy osobistych. Zostały one wywiezione przez członków rodziny. Co prawda zeznania w tej kwestii różniły się w szczegółach dotyczących kto, i z jakich pobudek te rzeczy wywiózł (rodzice bądź partnerka brata skarżącego), jednak różnice te nie mają wpływu na ostateczny wniosek, iż skarżący w lokalu przy ul. O C nie przebywa i nie ma woli do niego powrotu. Brak woli wyrażony jest faktem całkowitego zaniechania podjęcia działań mających na celu przywrócenie możliwości przebywania w lokalu. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy nie dopuściły się naruszeń przepisów postępowania i dokonały na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy prawidłowej wykładni przepisów dotyczących wymeldowania prowadzącej do wniosku, że zostały spełnione w sprawie przesłanki do wymeldowania skarżącego na podstawie przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w C przy ul. O. Sąd oddalił wobec tego skargę na podstawie przepisu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W pkt II Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 213 pkt 1 ww. ustawy w zw. z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476) w zw. z § 21 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714).