III SA/Kr 468/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Sędzia WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2024 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 lutego 2024 r. znak SKO.ŚR/4111/1315/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 8 lutego 2024 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/1315/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Gminy K. z 19 października 2023 r. orzekającej o odmowie przyznania R. P. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. O. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., póz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 21 sierpnia 2023 r. skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Z treści wniosku wynika, że matka skarżącej jest wdową. Skarżąca ostatni raz pozostawała w zatrudnieniu do 30 września 2022 r. Matka skarżącej na podstawie orzeczenia z 19 lipca 2023 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Przyczyną niepełnosprawności są choroby narządu ruchu (05-R). Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 26 lutego 2018 r. wynika, że matka skarżącej była niezdolna do samodzielnej egzystencji do 31 października 2019 r. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie otrzymała zdolności do pracy w 2022 r. i zakład pracy rozwiązał z nią umowę o pracę. Oświadczyła, że opiekuje się matką od sześciu lat. Pomaga matce w czynnościach higienicznych, gotowaniu, sprzątaniu, transporcie do lekarza, przygotowaniu leków. Matka skarżącej choruje na [..], sporadycznie jest pampersowana na noc. Syn matki skarżącej pracuje i nie ma możliwości objęcia matki opieką, pozostaje z nią w kontakcie telefonicznym. Z rozmowy pracownika socjalnego z matką skarżącej wynika, że sama przygotowuje sobie posiłki, do lekarza jeździ busem, samodzielnie robi porządki w mieszkaniu, a córka jej jedynie pomaga. Zajmuje parter domu, utrzymuje się ze świadczenia ZUS. Decyzją z dnia 19 października 2023 r. Burmistrz Gminy K. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.Organ wskazał, że brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką, brak jest potwierdzenia, że opieka jest w ogóle jest sprawowana, a ponadto niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 18 roku życia. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i pominięcie okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności części normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności; - naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. . W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z 8 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Gminy K. W uzasadnieniu SKO wskazało, że błędne jest stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji, że podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może stanowić wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zdaniem organu brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką. Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, ponieważ to pracodawca rozwiązał z nią umowę o pracę z uwagi na brak uzyskania zdolności do pracy. Kolegium podniosło również, że z treści wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej przygotowuje samodzielnie posiłki, do lekarza jeździe busem, sprząta w mieszkaniu, a córka od czasu do czasu pomaga matce. Z tego względu organ II instancji stwierdził, że skarżąca nie sprawuje nad matką opieki, która uzasadniałaby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest bowiem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką nad matką a brakiem zatrudnienia skarżącej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie zawiera ona naruszeń dających podstawę jej uchylenia. W niniejszej sprawie niesporne były następujące okoliczności faktyczne: skarżąca ostatni raz była zatrudniona w 2022 r., matka skarżącej zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS była niezdolna do samodzielnej egzystencji od 16 stycznia 2018 r. do 31 października 2019 r., na podstawie orzeczenia z 19 lipca 2023 r. matka skarżącej została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Niesporną jest również okoliczność, że skarżąca w 2022 r. nie uzyskała zdolności do pracy i z tej przyczyny pracodawca rozwiązał z nią umowę o pracę. W ocenie Sądu prawidłowo przyjęto w zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ między brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad matką brak jest związku przyczynowo-skutkowego. W oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy brak jest podstaw do przyjęcia, aby rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia w 2022 r. miała związek z opieką nad matką, skoro była ona wynikiem braku uzyskania przez skarżącą zdolności do pracy, co więcej z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres wymaganej opieki był tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą z zatrudnienia. Należy bowiem podkreślić, że z niekwestionowanych przez skarżącą zapisów wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej jest w samodzielna w zakresie przygotowania posiłków, dotarcia do lekarzy, a także wykonywania czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt l OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt l OSK 2820/13). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., III SA/Kr 979/23), że celem regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., l OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tymczasem, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostało wykazane, aby skarżąca była w ogóle zdolna do pracy, a nadto brak jest podstaw do przyjęcia, iż brak aktywności zawodowej skarżącej jest rzeczywiście spowodowany koniecznością opieki nad matką. Ze znajdujących oparcie w zebranych w sprawie dowodach (wywiad środowiskowy) ustaleniach organu wynika bowiem, że matka skarżącej sama przygotowuje i spożywa posiłki, jeździ do lekarza, a skarżąca jedynie czasami pomaga matce w sprzątaniu mieszkania. Pomoc w utrzymaniu czystości w mieszkaniu, niewątpliwie nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżąca opiekuje się matką w sposób uzasadniający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt l OSK 275/21), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej w 2022 r., matka skarżącej posiadała orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji w okresie od 16 stycznia 2018 r. do 31 października 2019 r., a orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2023 r. W konsekwencji, z zebranego w sprawie w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby istniał związek czasowy pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką. Zdaniem Sądu w pełni prawidłowe są ustalenia organów, że zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r. (l OSK 229/23), że przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Przy czym opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę) a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., l OSK 351/21). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., l OSK 229/23). Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że matka skarżącej jest samodzielna w przygotowaniu posiłków, ich spożywaniu, utrzymywaniu higieny, a także dojeżdżaniu do lekarzy. Pomoc skarżącej sprowadza się wparcia matki w robieniu zakupów, pomocy w sprzątaniu. W konsekwencji, zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji, że skarżąca nie sprawuje nad matką opieki uzasadniającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowanymi normami prawa materialnego i procesowego, w tym w szczególności nie naruszono zarzuconych w skardze przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.