III SA/Kr 491/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant Starszy Referent Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 lutego 2024 r., nr SKO.PS/4110/531/2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 26 lutego 2024 r., znak SKO.PS/4110/531/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 28 czerwca 2023 r. orzekającą o odmowie przyznania M. S. (dalej: "skarżący") świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do opłat mieszkaniowych. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: "u.p.s."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2023 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie o przyznanie pomocy finansowej na żywność, opłaty mieszkaniowe, środki czystości oraz umorzenie postępowania w sprawie posiłków. Skarżący oświadczył, że jego jedynym dochodem jest renta inwalidzka w wysokości 1084,11 zł. Podniósł, że remontuje od dwóch lat obiekt na posesji M. 12 z zamiarem wykorzystania go w przyszłości do celów zarobkowych. W ocenie skarżącego świadczy to o fakcie, że nieustannie podejmuje działania mające na celu osiąganie dochodu. Z oświadczenia majątkowego skarżącego wynika, że posiada 50% własności domu o powierzchni 43m2 przy ulicy M. 10, własność 1/9 nieruchomości przy ul. M. 12. W ciągu ostatnich 12 miesięcy uzyskał dochód w postaci wyrównania renty za miesiące od stycznia do kwietnia 5022,67 zł. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu z byłą żoną, rozwód orzeczono wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie w 2021 roku, na dochód gospodarstwa skarżącego składa się renta z ZUS w wysokości 1084,11 zł. Skarżący zajmuje główną część domu, dzielą się z byłą żoną opłatami, jednakże żona nie zawsze terminowo reguluje swoje należności. Skarżący jest osobą nieaktywną zawodowo z powodu stanu zdrowia, orzeczeniem ZUS został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do 29 lutego 2024 r. Skarżący cierpi na zaburzenia zachowania i osobowości z komponentą depresyjną. Leczy się w szpitalu [...], zażywa leki zgodnie z zaleceniem. Ma ponadto problemy z kręgosłupem. Decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r. Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do opłat mieszkaniowych. Organ powołał treść art. 41 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych wypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Organ wskazał, że skarżący uzyskuje dochód w wysokości 1084,11 zł miesięcznie, ponosi połowę opłat za media - 548,33 energię, ścieki - 137,14 zł, śmierci- 50 zł oraz podatek od nieruchomości – 211 zł. W ocenie organu skarżący spełnia przesłankę niskiego dochodu. Organ wskazał, że przy ocenie sytuacji skarżącego wziął pod uwagę okoliczność, że skarżący jest właścicielem połowy domu przy ulicy M., udziału 1/9 w nieruchomości zabudowanej przy ulicy M. 12, którą przekazał w nieodpłatne w posiadanie znajomej celem prowadzenia na niej działalności gospodarczej i dzielenia się zyskami ze skarżącym. Z kolei część działki przy ulicy M. 10 zabudowaną garażem, użytkuje nieodpłatnie znajomy skarżącego. Organ podniósł, że skarżący wynajmował garaż za 1000 zł miesięcznie i dzielił się z byłą żoną po połowie. Aktualnie twierdzi, że garaż oddał w użytkowanie znajomemu, co w ocenie organu oznacza, że albo zawarł umowę, której nie ujawnia, albo nieracjonalnie gospodaruje swoim majątkiem. Podobnie wygląda sytuacja z działką oddaną w samoistne posiadanie znajomej. Organ wskazał, że skarżący podnosi, że wykonywał remont budynku przy ulicy M. 12 z materiałów uzyskiwanych od rodziny i znajomych. To zdaniem organu powoduje, że jeśli skarżący rzeczywiście był w złej sytuacji finansowej, powinien w pierwszej kolejności uzyskać pomoc od rodziny. W cenie organu przyznanie skarżącemu pomocy nie mieści się w celach pomocy społecznej, ponieważ skarżący ma możliwość samodzielnego przezwyciężenia sytuacji, w której się znalazł. W odwołaniu od decyzji skarżący podniósł, że nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w zaskarżonej decyzji. Działkę [...] rzeczywiście oddał w posiadanie znajomej, ale Prezydent Miasta Krakowa nie wyraził zgody na posadowienie na niej garażu (35m2), mimo to znajoma rewanżuje się skarżącemu przygotowując dla niego posiłki z dostarczonych przez skarżącego składników. Skarżący podniósł, że oczywiście nieprawdziwe są twierdzenia, że na działce znajduje się pomieszczenie garażowe zaadoptowane na warsztat samochodowy. Do odwołania skarżący dołączył eskierowanie oraz zaświadczenie ze Szpitala Klinicznego [...]. W odwołaniu skarżący wyjaśnił, że nie może liczyć na pomoc rodziny w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Decyzją z dnia 26 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa. Organ wskazał, że zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie przekraczającej kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Kolegium podniosło, że w przypadku skarżącego zostało przekroczone kryterium dochodowe. Zdaniem Kolegium w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi szczególny przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Jego sytuacja jest trudna, jednakże nie wystąpiły w sprawie nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia. Skarżący posiada majątek, który może wykorzystać do poprawy swojej sytuacji bytowej. Kolegium nie zgodziło się z wyrażonym w odwołaniu stanowiskiem. Podkreśliło, że sposób w jaki budynek zostanie nazwany nie ma znaczenia, skoro skarżący sam podnosił, że znajomy wykorzystuje pomieszczenia i remontuje w nich samochody. Organ podkreślił, że do nieruchomości zapewniony jest dojazd drogą publiczną z ograniczeniem do 2,5 tony, ale to nie wyklucza jej wykorzystania na garaż, warsztat, czy parking. Zdaniem Kolegium w sprawie nie zaistniały przesłanki przyznania skarżącemu pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, a zatem skarżący jest zobowiązany w pierwszej kolejności do samodzielnego przezwyciężania zaistniałych trudności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący nie zgodził się z przyjętymi w decyzji ustaleniami. Wskazał, że nie ma możliwości komercyjnej dzierżawy nieruchomości przy ulicy M. 10. Podkreślił, że jest osobą chorą, ma duże problemy z osiągnięciem materialnej niezależności, jednakże cały czas czyni starania o jej osiągnięcie, a jakiekolwiek wsparcie ze strony organów administracji publicznej ułatwi osiągnięcie niezależności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 26 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, przeprowadzenie dowodu z dołączonych dokumentów, zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości, ani w części. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że budynek gospodarczy znajdujący się na działce skarżącego wymaga remontu, na który skarżący nie ma środków, a zatem nie ma możliwości znalezienia najemcy. Z tego względu udostępnił do nieodpłatnie znajomemu, który naprawia w nim hobbystycznie samochody. Również działka rolna [...] nie ma możliwości dostarczania dochodów skarżącemu, a znajoma pomaga skarżącemu w zamian z jej udostępnienie w codziennym funkcjonowaniu. Skarżący nie ma możliwości uzyskania pomocy od rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że nie zawiera ona wad dających podstawę do jej uchylenia, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 41 u.p.s. Art. 8 ust. 1 u.p.s. stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości 1081,11 zł miesięcznie, a zatem przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 u.p.s. Ponosi koszty utrzymania około 450 zł, jest osobą schorowaną – cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa, a ponadto od 2009 r. leczy się w Szpitalu Klinicznym [...] z rozpoznaniem: Organiczne zaburzenia zachowania osobowości z komp. depresją. Bezsporną okolicznością jest również, że skarżący jest właścicielem udziału w nieruchomości przy ulicy M. 10 i M. 12 w K. Wykładnia art. 41 u.p.s. prowadzi do wniosku, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego wymaga stwierdzenia, że zachodzi szczególny przypadek uzasadniający przyznanie zasiłku osobie samotnie gospodarującej, której dochody przekraczają wysokość określonego w ustawie kryterium dochodowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z 30.10.2020 r. I OSK 1242/20). Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4406/18). W toku postępowania organy ustaliły stan majątkowy skarżącego, stan zdrowia skarżącego oraz możliwości uzyskiwania dochodu przez skarżącego z posiadanego majątku i zasadnie przyjęły, że w sprawie nie zachodzą okoliczności dające podstawę do stwierdzenia, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego. Podkreślić należy, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyte w art. 41 u.p.s. sformułowanie "może być przyznany". Organ administracji, mając na względzie zasady udzielania pomocy społecznej, ma zatem swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania takiej pomocy i jej wysokości. Ze względu na fakt, że decyzja wydawana na podstawie art. 41 u.p.s. jest decyzją uznaniową, kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). W niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego został zebrany materiał dowodowy (wywiad środowiskowy, dokumenty przedłożone przez skarżącego), na podstawie którego organ I, a następnie II instancji ustalił istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, w szczególności wysokość dochodów skarżącego, jego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową i życiową. Organy stwierdziły, że skarżący przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 u.p.s. W konsekwencji, zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego o przyznanie dofinansowania do opłat za mieszkanie oraz środków czystości jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego. W ocenie Sądu zasadnie również przyjęto w zaskarżonej decyzji, że sytuacja skarżącego jest trudna, ponieważ jest on osobą schorowaną, nie posiada oszczędności, jednakże nie zaistniały w sprawie żadne szczególne uzasadnione okoliczności, tj. nagłe, niecodzienne zdarzenia, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego. Wskazać bowiem należy, że ani z treści podania, ani wywiadu środowiskowego, ani pism składanych w toku postępowania przez skarżącego nie wynika, aby w odniesieniu do skarżącego istniała sytuacja nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynikająca ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Podnoszona przez skarżącego okoliczność osunięcia się muru posesji nie może być uznana za okoliczność dającą podstawę do przyznania świadczenia w postaci zasiłku specjalnego, ponieważ nie wpływa ona bezpośrednio na sytuację życiową skarżącego. W ocenie Sądu z uwagi na brak zaistnienia przesłanki przyznania zasiłku specjalnego celowego, o której mowa w art. 41 u.p.s., tj. brak szczególnie uzasadnionego wypadku, brak było konieczności rozważania, czy skarżący ma możliwość przezwyciężenia trudnej sytuacji przy pomocy środków, którymi dysponuje, czy pomocy rodziny. Jednakże wadliwość ta nie miała wpływu na treść decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną podstawą prawną decyzji w postaci art. 41 u.p.s. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.