III SA/Kr 51/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Wojewody z dnia 1 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem, matką oraz bratem. Określając swój majątek uwidocznił, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Co się zaś tyczy stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym to wedle słów skarżącego nie posiada na ten temat wiedzy. Szacując miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego podał, że on sam, brat i ojciec są bez dochodu albowiem wszyscy nie pracują gdy natomiast chodzi o matkę to nie jest mu znane źródło i wysokość jej dochodu. Uzasadniając swoje starania w niespójnych wywodach podniósł, że choć mieszka w K. to do szkoły uczęszcza w K. Wiedzy na temat majątku rodziny nie ma bo rodzina o tym nie rozmawia. Nadmienił, że ojciec najprawdopodobniej posiada status bezrobotnego. Wobec tego, iż oświadczenia skarżącego jakie zawarł był we wniosku o przyznanie prawa pomocy skonfrontowane z treścią dokumentów źródłowych zalegających na kartach pomocniczych akt administracyjnych wzbudziły wątpliwości orzekającego, wezwano skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie kopii wskazywanych dokumentów źródłowych. Skarżący nie złożył jednak oczekiwanych oświadczeń i nie przedłożył kopii żądanych dokumentów źródłowych – nawet mimo przedłużenia pierwotnie zakreślonego terminu - poprzestając jedynie na nadesłaniu w dniu 18 marca 2009 r. do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego enigmatycznych wyjaśnień tej treści, że stan majątkowy rodziców i dziadków nie jest mu znany a zadawane pytania jego zdaniem powinny być kierowane do rodziców i dziadków skarżącego. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć wypada od tego, że uiszczenie przez skarżącego w dniu 15 kwietnia 2009 r. do kasy tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwoty 100 zł tytułem opłaty sądowej (dowód: pokwitowanie) nie jest samo w sobie okolicznością tego rodzaju, która powodowałaby konieczność umorzenia postępowania o przyznanie prawa pomocy z tej racji, że zakres żądania skarżącego jakie sformułował był w rubryce 4 formularza domagając się zwolnienia od kosztów sądowych jest znacznie szerszy. W myśl bowiem art. 241 ppsa zwolnienie od kosztów sadowych bez określenia zakresu tego zwolnienia – oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sadowych jak i ponoszenia wydatków. W kolejności zwrócenia uwagi wymaga, że stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z wolą ustawodawcy wniosek o przyznanie prawa pomocy (art. 243 ppsa) powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach. Dokładność owych danych stopniowana jest przeświadczeniem sądu (referendarza), że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest norma zawarta w przepisie art. 255 ppsa. Wynika z niej, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub wzbudzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Odnosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący skupiając uwagę na nakreśleniu takich informacji, które w jego zamyśle potwierdzałyby zasadność jego wniosku nie przedstawił w sposób przekonywujący swojej sytuacji. Wiarygodność wyjaśnień skarżącego podważa bowiem całkowita gołosłowność jego twierdzeń, zauważalna w nich skłonność do konfabulacji oraz zatajanie informacji istotnych dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć wypada, że wobec powzięcia przez orzekającego zasadniczych wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości składanych przez skarżącego oświadczeń, skarżący miał wyjaśnić m.in.: ▪ dlaczego podał we wniosku, że nie jest mu znany stan majątkowy osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym skoro równocześnie w swej skardze powoływał się na wyrok SR [...], którego uzasadnienie ujawnia, że matka skarżącego jest współwłaścicielką kamienicy położonej w K. przy ul. [...] będącej jedną z głównych i reprezentacyjnych ulic tego miasta? ▪ dlaczego w swym wniosku skarżący nie ujawnił dziadków (rodziców matki) także jako osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, skoro w K. mieszka z matką i bratem w mieszkaniu dziadków? Jaka w związku z tym jest przeciętna miesięczna wysokość dochodów dziadków, jakie – prócz udziałów w kamienicy przy ul. [...] w K. - należą do nich jeszcze nieruchomości, jakie mają zasoby pieniężne oraz przedmioty wartościowe? Jeśli zaś podtrzymałby swe twierdzenia, że nie pozostaje z dziadkami we wspólnym gospodarstwie domowym to w czym konkretnie wyraża się odrębność tych gospodarstw domowych? Pytania te w żaden sposób nie przekraczały możliwości intelektualnych dorosłego licealisty uczęszczającego do [...] klasy, aspirującego by kontynuować naukę na wyższych studiach. Zarazem skarżący wiedział bo został o tym pouczony, że powinien określić źródło i wysokość dochodu osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym a w związku z tym wyjaśnić: ▪ czy matka skarżącego nadal prowadzi w K. prywatną praktykę lekarską co wynikało także z uzasadnienia przedmiotowego wyroku SR? Jeśli tak to przedstawić kopii składanych przez nią w okresie dwóch lat ubiegłych deklaracji podatkowych. W przypadku gdyby matka skarżącego nie sporządziła jeszcze takiej deklaracji za rok 2008 r. przedstawienie jej pisemnego oświadczenia o wysokości miesięcznego dochodu z jednoczesnym wskazaniem czy jest to jedyne źródło jej dochodu. Jeśli matka skarżącego już nie prowadzi tej praktyki to kiedy ją zakończyła i z czego obecnie się utrzymuje? Jaka jest jej specjalizacja? ▪ kto zajmuje się bieżącym administrowaniem kamienicą w K., której matka i dziadkowie skarżącego są współwłaścicielami? Ile lokali jest w tej kamienicy? Czy są to wyłącznie lokale mieszkalne czy może także lokale użytkowe (sklepy, biura, gabinety np. lekarskie) a także przedstawienie kopii ostatnio dokonanych wypowiedzeń wysokości czynszu względnie pozawieranych umów najmu ewentualnie pisemnego poświadczenia administratora o wysokości rocznych dochodów i miesięcznych wpływów z najmu oraz odpisu lub kopii odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, ▪ czy fakt, że ojciec skarżącego jest sportowcem co wynika z protokółu jego przesłuchania przez asesora Prokuratury (k. 87 akt. admin) wiąże się dla niego z jakimiś apanażami? Jeśli tak to jakimi i w jakiej wysokości? Jeśli nie to czy z tej aktywności rodzica wynikają dla rodziny jakieś wydatki i w jakiej wysokości? Jaką dyscyplinę sportu uprawia? ▪ jeśli ojciec skarżącego jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, to przedstawienie na tę okoliczność stosownego zaświadczenia, ze wskazaniem od kiedy, ile przedstawiono mu do tej pory ofert pracy oraz czy jest on uprawniony do pobierania zasiłku dla bezrobotnych? Jeśli nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna to wyjaśnienie przyczyn takiego stanu rzeczy? Kim jest z zawodu? ▪ czy skarżący a także osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś rachunki bankowe (lokaty, ror, do obsługi kart kredytowych, etc.). Jeśli tak to przedstawienie wyciągów obrazujących historię dokonywanych na nich obrotów z ostatnich trzech miesięcy? Jeśli nie, przedłożenie pisemnych oświadczeń, że nie mają żadnych rachunków bankowych, Wskutek swych działań obstrukcyjnych skarżący uniemożliwił jednak poczynienie w tym względzie ustaleń. Zarazem myli się skarżący sądząc, że to załatwia sprawę. Przeciwnie. Postępowanie takie każe powątpiewać w rzetelność składanych przez skarżącego oświadczeń. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem choćby to, że lekarz prowadzący prywatną praktykę czy osoba zajmująca się czynnie sportem nie należą raczej do osób ubogich. Co za tym idzie na przyjętą przez skarżącego taktykę procesową nie sposób spoglądać inaczej jak tylko przez pryzmat celowego ukrywania rzeczywistych dochodów rodziny podporządkowanych założonemu z góry przez skarżącego celowi przyrzucenia kosztów jego procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. To budzi sprzeciw. Konieczność przedstawienia kopii dokumentów źródłowych w postaci deklaracji podatkowych, dokumentacji finansowej kamienicy w K., zaświadczenia z urzędu pracy, wyciągów bankowych lub pisemnych oświadczeń o braku rachunków także nie była niczym nadzwyczajnym. Jak wyjaśniono skarżącemu w trybie art. 6 ppsa powinność wykazania oznacza potrzebę poparcia swych twierdzeń jakimiś środkami dowodowymi bo takie jest rozumienie wyrażenia "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza 1. «udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić» (...) 2. «dać czemuś wyraz; przejawić, pokazać, uzewnętrznić» (...) 3. «ujawnić, stwierdzić coś» wykazać się — wykazywać się «udowodnić, że ma się kwalifikacje, umiejętności, uprawnienia do czegoś; okazać dokumenty coś stwierdzające; wylegitymować się». (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników Języka Polskiego PWN wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka.). Wreszcie tajemnicą skarżącego pozostanie dlaczego nie wyjawił jakie są stałe wydatki gospodarstwa domowego na prąd, gaz, wodę, wywóz nieczystości, RTV, telefony (stacjonarne oraz komórkowe) i nie przedstawił na tę okoliczność kopii stosownych rachunków. Problem w tym, że postępując w taki sposób skarżący sam sobie szkodzi. Na aprobatę zasługuje pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów (post. z dnia 4 października 2006 r. sygn. III SA/Wa 604/06). Podsumowując wszystko co zostało powiedziane należy stwierdzić, że jeśli oświadczenie w którym skarżący mimo wymogu rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji nie zawiera potrzebnych danych a przy tym jeśli skarżący zbywa kierowane doń wezwania udzielając wykrętnych wyjaśnień, więc tym samym logiczny a przez to prawidłowy jest wniosek, że oświadczenie strony nie jest dokładne lecz fragmentaryczne. Dalszą konsekwencją takiego stanu rzeczy jest zaś to, że jeśli skarżący mimo spoczywającego na nim ciężaru dowodu (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04) i podejmowanych przez sąd prób, nie chce przekonać sądu, jaka jest jego rzeczywista sytuacja bo wiarygodność jego wyjaśnień dyskwalifikuje rażąca ich nieprzystawalność do zasad doświadczenia życiowego więc jego wniosek podlega oddaleniu. Wskazując na to wypada też zwrócić uwagę skarżącemu, że w sytuacji gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji życiowej, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04) bo to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Mając na uwadze powyższe należało postanowić jak w sentencji działając na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 i art. 255 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).