III SA/Kr 518/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Maria Zawadzka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skargę oddala Burmistrz Gminy decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...], na podstawie art. 2, art. 12, art. 25, art. 27, art. 28, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm.), art. 35 ust. 3, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096) – dalej k.p.a., odmówił skarżącemu R. J. umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami wypłaconych na uprawnioną córkę: P. J. w trybie ustawy z dnia 7 września 2007 r. – o pomocy osobom uprawnionym do alimentów za okres od 1 października 2008 r. do 31 sierpnia 2013 r. w łącznej kwocie 28 489,76 zł. (należność główna - 27 030,17 zł., odsetki - 1 459,59 zł). W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż w dniu 26 listopada 2018 r. wpłynął wniosek R. J. o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych na córkę P. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazał, że z dokumentacji posiadanej przez MOPS wynika, że w okresie od 1 października 2008 r. do 31 sierpnia 2013 r. na osobę uprawnioną do alimentów – P. J. wypłacane były świadczenia do września 2009 r. matce B. P., jako przedstawicielowi ustawowemu, natomiast od października 2009 r. realizowane były do rąk pełnoletniej P. J. Ponadto Burmistrz wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania w dniu 28 listopada 2018 r. wystąpił do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o podanie informacji, czy w związku z prowadzonym pod sygn. akt: [...] postępowaniem egzekucyjnym dłużnik wywiązuje się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych na rzecz córki P. J. Z informacji uzyskanej od Komornika wynika, że od dnia 19 grudnia 2016 r. do chwili obecnej dokonywane są potrącenia ze świadczeń emerytalno - rentowych ZUS w kwocie wyższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W dniu 28 listopada 2018 r. wystąpił on również do MOPS w Z z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania dłużnika, celem ustalenia jego sytuacji osobistej, dochodowej, rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. Z ustaleń MOPS-u wynika, że obecnie skarżący zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu w P, a źródłem utrzymania są świadczenia emerytalno-rentowe ZUS, a także zgodnie z oświadczeniem skarżącego - dochody uzyskane z prac dorywczych. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika zatem w ocenie organu, że uzyskane dochody pozwalają na spłatę powstałych wobec gminy zaległości alimentacyjnych i na chwilę obecną zadłużenie jest regularnie spłacane ze względu na zajęcie komornicze. Dlatego sytuacja skarżącego nie może być uznana za wyjątkową. W odwołaniu R. J. wskazał, że sytuacja jego jest bardzo ciężka. Pobiera emeryturę w kwocie netto 1 617 zł., z czego komornik pozostawia mu kwotę 500,00 zł. Prace dorywcze nie pokrywają kosztów utrzymania. Skończył 70 lat i nie znajduje nawet prac dorywczych, tym bardziej, że trzy lata temu ciężko zachorował i wykonywanie jakichkolwiek czynności fizycznych jest bardzo utrudnione. W piśmie przesłanym do Kolegium w dniu 20 marca 2019 r. dodatkowo wyjaśnił swoją trudną sytuację i wniósł o umorzenie długu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 kwietnia 2019 r. znak: [...], na podstawie art. 2, art. 12, art. 25, art. 27, art. 28, art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało, że w dniu 22 listopada 2018 r. skarżący złożył do organu wniosek o umorzenie zaległości wraz z odsetkami z tytułu zaległych alimentów. W dniu 19 grudnia 2018 r. MOPS w Z przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania dłużnika. Z informacji uzyskanej od Komornika wynika, że od dnia 19 grudnia 2016 r. do chwili obecnej dokonywane są potrącenia ze świadczeń emerytalne - rentowych ZUS w kwocie wyższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie z kartą rozliczeniową przekazaną przez Komornika systematyczne wpłaty przekazywane są na konto MOPS dopiero od 19 grudnia 2016 r. zatem egzekucja jest skuteczna dopiero przez okres 25 miesięcy. Kolegium podkreśliło, iż mimo uznaniowego charakteru decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zebrany materiał dowodowy daje podstawę do odmowy umorzenia. Organ wskazał, iż sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego w chwili obecnej jest trudna, ponieważ po potrąceniu komorniczym pozostaje mu kwota 500,00 zł na utrzymanie. Dołączone do karty wywiadu środowiskowego zaświadczenia lekarskie z 2016 r. potwierdzają stan zdrowia, o którym pisze skarżący w odwołaniu. Schorzenia te w istocie uniemożliwiają ciężką fizyczną pracę jednak nie stanowią, w ocenie SKO, przeszkody w wykonywaniu lżejszych prac dorywczych. Opisana skomplikowana sytuacja osobista i rodzinna z przed laty, niewątpliwie miała wpływ na podejmowane przez skarżącego w przeszłości decyzje. Konsekwencją tego stanu jest wysokie zadłużenie, które od dnia 19 grudnia 2016 r. potrąca komornik ze świadczenia emerytalnego ZUS. W ocenie Kolegium, decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem i znajduje uzasadnienie prawne i faktyczne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie R. J. wskazał, że jego sytuacja jest bardzo ciężka. Pobiera emeryturę w kwocie netto 1 617 zł., z czego komornik pozostawia mu kwotę 500,00 zł. Wyprowadził się z rodzinnego miasta i nie znajduje nawet prac dorywczych, tym bardziej, że trzy lata temu ciężko zachorował i wykonywanie jakichkolwiek czynności fizycznych jest bardzo utrudnione. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie skarżący oświadczył, że nie wnosił o umorzenie należności ale o zmniejszenie egzekwowanej ze świadczenia emerytalnego co miesiąc kwoty, tak aby mógł otrzymywać na rękę większą kwotę niż 500 zł. Podniósł, że nie uchylał się od płacenia alimentów i płacił alimenty na wszystkie dzieci, jednak obecnie ze względu na stan zdrowia i sytuacje finansową zadłużył się u znajomych na kwotę ok. 10 000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie są obarczone żadną z ww. wad naruszenia prawa. Przede wszystkim, ze względu na stanowisko skarżącego przedstawione na rozprawie (k. 18 akt sąd.) wskazać należy, że przedmiotem oceny tut. Sądu nie jest sposób prowadzenia postępowania egzekucyjnego ani tytułu wykonawczego, na podstawie którego jest prowadzona egzekucja ale - decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 kwietnia 2019 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Niekwestionowanym było bowiem, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 30 ust. 1 ww. ustawy. Podkreślić należy, że art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest przepisem opartym na tzw. uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że decyzja negatywna wydana na podstawie tej regulacji nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy przypadki uzasadnione ważnym interesem strony lub interesem publicznym wystąpiły, jak i wtedy, gdy nie występują. Nawet w sytuacjach wystąpienia okoliczności wynikających z ważnego interesu strony lub z interesu publicznego organ nie jest bezwzględnie zobowiązany zastosować jedną z możliwych ulg. Podkreślić też należy, że tzw. decyzje uznaniowe w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega bowiem uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu nie tylko poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Zatem obowiązkiem organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę. Natomiast na stronie, w sprawach kończących się tego typu decyzjami, tj. decyzjami uznaniowymi, leży obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek uprawniających do zastosowania ulgi. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organu wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Strona powinna we wniosku - w tym przypadku wniosku o umorzenie należności pieniężnej i odsetek - wykazać swój ważny interes, szczególnie fakt, że ściągnięcie należności w drodze egzekucji spowodowałoby dla niej nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki. Ważna w tym przypadku jest inicjatywa strony zmierzająca do aktywnego dostarczania materiału dowodowego. Zgromadzenie materiału dowodowego, w oparciu o który organ administracyjny podejmuje decyzję wymaga współdziałania ze strony dłużnika, który będąc zainteresowany pomyślnym rozpoznaniem wniosku powinien przedłożyć wszelkie niezbędne dokumenty oraz te, które w jego ocenie przemawiają za pozytywnym rozstrzygnięciem jego sprawy. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że rozpoznając wniosek skarżącego, organ wyjaśnił przesłanki, jakimi się kierował odmawiając umorzenia należności. Organ wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma stałe źródło dochodu i podejmuje prace dorywcze. Z kolei skarżący nie przedłożył dokumentu, z którego by wynikało, że nie może już podejmować nawet lżejszych prac dorywczych (w karcie informacyjnej k. 5-6 akt adm. brak rozpoznania choroby o nazwie: fibromialgia) oraz że posiada zadłużenie na kwotę ok. 10 000 zł (k.18/2 akt sąd.). Zdaniem Sądu, brak podstaw prawnych i faktycznych do podważenia stanowiska zajętego w zaskarżonej decyzji, że sytuacja skarżącego nie może być uznana za wyjątkową w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ze zgromadzonego bowiem materiału dowodowego wynika, że sytuacji rodzinna, zdrowotna i dochodowa skarżącego pozwala na spłatę powstałych wobec gminy zaległości alimentacyjnych. Jest rzeczą oczywistą, na co zwrócił uwagę organ II instancji, że regułą jest obowiązek płacenia alimentów na dzieci, a w sytuacji, gdy zastępczo wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to istnieje obowiązek ich zwrotu. Jedynie w wyjątkowych okolicznościach organ może, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ale przepis art. 30 ust. 2 cyt. ustawy powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Sąd akceptuje wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że: 1. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna, czy zdrowotna nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności. Zawsze bowiem podstawą do przejęcia (czasowego) przez Państwo obowiązku alimentacyjnego rodzica jest bezskuteczność egzekucji należnych alimentów, spowodowana z reguły bardzo trudną sytuacją materialną, rodzinną zobowiązanego. Dotyczy to zatem ex definitione osób w bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Dla zwolnienia się z tego obowiązku dłużnik winien wskazać na okoliczności szczególne, wykraczające poza przyczyny przejęcia obowiązku alimentacyjnego przez Państwo. 2. Sytuacją uzasadniającą umorzenie należności może być bardzo, ale to bardzo zły stan zdrowia, uniemożliwiający samodzielne funkcjonowanie, nie rokujący żadnej poprawy sytuacji finansowej dłużnika alimentacyjnego. Umorzenie może również uzasadniać nagłe pogorszenie sytuacji życiowej na skutek zdarzeń losowych. Nie można bowiem zapominać o tym, że umorzenie ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóty, dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty. 3. Z konstrukcji normy zawartej w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i zasad ogólnych tej ustawy wywieźć należy, że to dłużnik alimentacyjny powinien wykazać, że pomimo dołożenia wszelkich starań nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i w konsekwencji poprawić na tyle swoją sytuację życiową, żeby spłacić zadłużenie wobec Państwa. W interesie dłużnika leży wykazanie takiej postawy - w zakresie przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej - która będzie zasługiwała na uwzględnienie przy ważeniu między interesem jednostki a interesem społecznym (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 1030/16 oraz wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. I OSK 1100/17). Mając powyższe na uwadze, organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie byłoby to sprzeczne z założeniami omawianej ustawy i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 omawianej ustawy. Natomiast odmowa umorzenia zadłużenia w całości wraz z odsetkami nie zamyka skarżącemu drogi do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie częściowe czy rozłożenie na raty. W przedmiotowej sprawie organy obydwóch instancji odniosły się do faktów istotnych dla sprawy oraz okoliczności podnoszonych przez stronę, słusznie stwierdzając, że wpłaty na rzecz spłaty zaległości alimentacyjnych wpływały wskutek działań komornika a nie z własnej woli skarżącego i poczuwania się do obowiązku regulowania na bieżąco alimentów na dziecko, czy spłaty zadłużenia. Odnosząc się natomiast do twierdzeń skarżącego, że zawsze spłacał swoje długi, przypomnieć należy, że ściągana obecnie należność wypłacona na córkę P. powstała w okresie od 1 października 2008 r. do 31 sierpnia 2013 r. Z kolei pogorszenie stanu zdrowia, jak wskazuje skarżący nastąpiło w 2016 r., a z informacji uzyskanej od komornika wynika, że systematyczne wpłaty przekazywane są na konto MOPS ze świadczenia emerytalnego dopiero od 19 grudnia 2016 r. Z uwagi na powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151