III SA/Kr 524/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 kwietnia 2016 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a I) umorzyć postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek o ustanowienie adwokata Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z. Ś. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z T. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córkami: M. ur. 1995 (?) r. i J. ur. 2000 r. Rodzina utrzymuje się z pomocy społecznej, przy czym wysokość dochodów w rubryce 10 formularza została określona na 0 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie określone jako "nora". Wnioskodawca nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Jako uzasadnienie wniosku skarżący podał "kradzież zasiłków przez WSA Kraków, SKO i MOPS, głodzenie rodziny i kradzież obiadów przez MOPS". Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Z. Ś., dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: - wskazanie źródeł utrzymania skarżącego i jego rodziny oraz wysokości miesięcznych dochodów i przedłożenie na tę okoliczność stosownych zaświadczeń; - kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; - zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu i jego żonie statusu osób bezrobotnych; - przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy oraz jego domowników obrazujących historię transakcji z trzech ostatnich miesięcy wraz z aktualnym saldem; - przedłożenie spisu miesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę na utrzymanie (wyżywienie, ewentualne leczenie, środki czystości, itp.) oraz udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami (za ostatni okres rozliczeniowy) wysokości wydatków ponoszonych na prąd, gaz, czynsz za mieszkanie, wodę, wywóz śmieci, itp. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał kopię decyzji MOPS z dnia 10 stycznia 2017 roku o odmowie przyznania Z. Ś. zasiłków dla rodziny. Skarżący podał, że nie jest zarejestrowany w PUP i nie posiada rachunku bankowego. Odnośnie ponoszonych wydatków na żywność skarżący odpowiedział "brak dowód kopia decyzji", wydatków na leki "kategoryczna odmowa przez bandytę dyrektor MOPS", wydatków na środki czystości "odmowa kategoryczna na rozkaz MOPS od 16 lat". Skarżący wskazał na niepłacony prąd i gaz oraz odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego od 16 lat. Podał, że "od 01.01.2017 r. rodzina zdycha z głodu na rozkaz MOPS". Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Odnośnie wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Do takiej właśnie kategorii należy przedmiotowa sprawa, opatrzona symbolem 6320. Powyższe oznacza, że skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy samego prawa. Zwolnienie dokonane na mocy niniejszego przepisu, oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. W związku z tym, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, rozpoznanie jego wniosku w tym przedmiocie stało się zbędne. W takiej sytuacji postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych należało umorzyć na podstawie przepisu art. 249a p.p.s.a. stanowiącym, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W konsekwencji referendarz sądowy działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w pkt. I sentencji postanowienia. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domaga się również ustanowienia na jego rzecz adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy mają odpowiednie zastosowanie dla stron korzystających z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. - przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie Z. Ś. nie przekonał orzekającego o niemożliwości pokrycia wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru we własnym zakresie. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwania do ich uzupełnienia nie zostało przez stronę zrealizowane w pełni. Orzekający nie dysponuje przede wszystkim żadnymi informacjami o wysokości środków finansowych, którymi dysponuje w miesiącu skarżący i jego rodzina. We wniosku "PPF" w rubryce "dochody" skarżący wpisał "0 zł", a na wezwanie referendarza sądowego o wykazanie źródeł utrzymania oraz podanie wysokości miesięcznych dochodów wskazał na decyzję Prezydenta Miasta z dnia 10 stycznia 2017 roku o odmowie przyznania zasiłków dla rodziny wnioskodawcy z powodu braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Pomimo wyraźnego wezwania Z. Ś. nie przesłał także żadnych dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem jego rodziny. Nie przedstawił nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Orzekający zatem nadal nie dysponuje materiałem pozwalającym na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Nie jest natomiast możliwe, aby trzyosobowa rodzina wnioskodawcy nie osiągała w miesiącu jakichkolwiek dochodów i nie ponosiła żadnych wydatków, chociażby na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie, ubranie, zakup lekarstw, czy środków czystości. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w punkcie II sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.