III SA/Kr 525/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) WSA Dorota Dąbek Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2012 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 marca 2011 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania M. O., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta O. z dnia [...] 2010 roku znak: [...], którą odmówiono przyznania M. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad P. O. Wydanie powyższych decyzji poprzedzone zostało następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi: W dniu 15 grudnia 2010 roku M. O. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem jej męża (szwagrem) – P. O. Decyzją z dnia z dnia [...] 2010 roku znak: [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta organ odmówił M. O. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad P. O. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art.17 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, jeśli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki (...) nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wymagającej opieki osób trzecich. Na podstawie przedłożonych dokumentów organ I instancji ustalił, że pomiędzy skarżącą, a P. O., zachodzi stosunek prawny powinowactwa. W konsekwencji oznacza to, że skarżaca nie jest krewną P. O. w rozumieniu Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (dalej K.r.o.) i tym samym nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny na jego rzecz, a zatem skarżaca nie mieści się w katalogu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji M. O. domagała się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc, że P. O. nie ma rodzeństwa, które mogłoby sprawować tą opiekę, gdyż obaj bracia pracują zawodowo, a rodzice są w podeszłym wieku i sami wymagają pomocy. Zatem skarżąca jest jedyna osobą, która może sprawować opiekę nad bratem męża. Decyzją z dnia 11 marca 2011 roku znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że z załączonych dokumentów wynika, że M. O. nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad P. O., który jest chory (zespół Downa). Organ podkreślił, że art. 17 ust. 1 i ust. 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, do których należą: matka albo ojciec osoby wymagającej opieki, opiekun faktyczny dziecka wymagającego opieki, a także inna osoba niż spokrewniona w pierwszy stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować takiej opieki. Zatem podnoszone przez skarżącą argumenty w odwołaniu nie mogą zostać uwzględnione, gdyż skarżąca nie znajduje się w kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem męża. Nie ciąży bowiem na niej obowiązek alimentacyjny wobec P. O. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. O. ponownie domagała się przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na P. O. W uzasadnieniu skargi podniosła, ze P. O. jest bratem jej męża i mieszka ze swoimi rodzicami; S. i S. O., którzy jednak z uwagi na podeszły wiek nie mogą sprawować nad nim opieki, gdyż sami tej opieki wymagają. Skarżaca natomiast zna P. O. od 30 lat. Jego stan zdrowia na przestrzeni ostatnich kilku lat gwałtownie się pogorszył i obecnie wymaga on całodobowej opieki. Skarżaca jest jedyną osobą, która jest w stanie się nim zająć, ponieważ jego bracia pracują zawodowo, a rodzice nie mają już siły aby dalej się nim zajmować. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji ( innego aktu lub czynności ) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw dla stwierdzenia zasadności zarzutów naruszenia prawa, procesowego i materialnego, w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 marca 2011r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą M. O. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad jej szwagrem, P. O. Przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: • matce albo ojcu, • innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, • opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z treści powyżej powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiąże nierozerwalnie z obowiązkiem alimentacyjnym potencjalnego świadczeniobiorcy wobec osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy. Przy czym, przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich, bez względu na zaistnienie pozostałych, skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W znowelizowanych przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca doprecyzował krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z ust. 1 a świadczenie to przysługuje przede wszystkim osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Z kolei dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych, albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. Przedmiotowa nowelizacja przepisów ustawy, odnosząca się do świadczenia pielęgnacyjnego utrzymała zatem zasadę, że do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach precyzyjnie określonych w ustawie. Podkreślić jednak należy, że wprawdzie w dodanym przepisie ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak nadal nie przyznał takiego prawa powinowatym. Nowelizacje te zostały dokonane po dwóch wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, w których Trybunał wypowiadał się co do konstytucyjności art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści żadnego z tych wyroków nie można jednak wyprowadzić zniesienia jako przesłanki ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, obowiązku alimentacyjnego potencjalnego świadczeniodawcy względem osoby wymagającej opieki. I tak: - wyrokiem z dnia 18.07.2008r. w sprawie o sygn. [...], Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie zdolnej do pracy, obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. - wyrokiem z dnia 22.07.2008r. w sprawie [...], Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust. 1 u ust. 5 pkt 2 lit. "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie natomiast z art. 61(7) § 1 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Natomiast w myśl art. 61(8) § 1 K.r.o. z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że P. O. jest szwagrem M. O., a zatem nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż nie jest jej krewnym w linii prostej ani rodzeństwem. Stosunek łączący skarżącą z P. O. jest jedynie stosunkiem powinowactwa. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały właściwej wykładni art. 17 ust. 1 oraz ust. 1 a ustawy. W konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżąca nie jest uprawniona, do uzyskania dochodzonego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad swoim szwagrem. Jak wywiedziono już wyżej, istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanką konieczną warunkującą przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje wydane zostały zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, a Sąd nie stwierdził takiego uchybienia prawa, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi. Argumenty podnoszone przez skarżącą, niewątpliwie istotne z punktu widzenia sytuacji życiowej i materialnej jej rodziny (brak zatrudnienia, zły stan zdrowia szwagra, trudności związane ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym P. O. przez jego schorowanych rodziców) nie mogą jednak być uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczą one sfery pozaprawnej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ja decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z obowiązującym prawem brak jest więc podstaw do ich eliminowania z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.