III SA/Kr 525/13

Kraków, dnia 9 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 grudnia 2011 r. w przedmiocie przekazania wniosku zgodnie z właściwością postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z. Ś. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 grudnia 2011 r., którym organ ten przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych podanie Z. Ś. o przyznanie emerytury pomostowej do rozpoznania zgodnie z właściwością. Ponadto, w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema córkami. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał, że w jego skład wchodzi mieszkanie o powierzchni 41 m2. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 500 zł przyznanych żonie z MOPS. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2012 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oddalił wniosek Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzekający wskazał, że w sprawie prowadzonej do sygn. akt III SA/Kr 305/12, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I OZ 848/12 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2012 r. oddalające wnioski skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wydane po sprzeciwie skarżącego od postanowienia referendarza sądowego. Z treści tych rozstrzygnięć wynikało, jakie dane oraz jakie dokumenty źródłowe należało przedstawić, aby wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł być uznany za uzasadniony. Ich brak w kolejnym wniosku, złożonym w przedmiotowej sprawie, spowodował odmowę uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Od powyższego postanowienia Z. Ś. wniósł w terminie sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że rzeczą sądu jest oceniać aktualną sytuację majątkową wnioskującego, a nie sytuację potencjalną. Nadto wskazał, że od dłuższego czasu utrzymuje się dzięki wsparciu rodziny i nie stać go na uiszczenie opłaty sądowej bez konieczności zaciągania na ten cel pożyczki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z powyższym, na skutek prawidłowo wniesionego przez Z. Ś. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2013 r., postanowienie to utraciło moc, a wniosek podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd w całości. Stosownie do treści przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że dochód skarżącego oraz 4 osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 500 zł. Skarżący nie podał przy tym wysokości kosztów utrzymania, ani innych danych mogących zobrazować rzeczywistą wysokość środków finansowych, którymi dysponuje w miesiącu. To zaś oznacza, że skarżący nie wykazał należycie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dalece niewystarczające bowiem jest jedynie wskazanie wysokości zasiłku przyznanego żonie, z którego skarżący miałby się utrzymywać bez udokumentowania swoich miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem swoim i członków swojej rodziny, przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej oraz decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny, a także złożenia oświadczenia o braku uzyskiwania dochodów z prac dorywczych. Wiedzę o potrzebie uprawdopodobnienia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy posiadał już skarżący z racji postępowań sądowych w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Tym bardziej zatem niezrozumiałym jest fakt pomijania przez skarżącego tej okoliczności w postępowaniu zainicjowanym analizowanym wnioskiem. Z tych też względów Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 255 P.p.s.a. poprzez wezwanie skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, bowiem wobec zaniechań skarżącego w tym zakresie prowadziłoby to do zbędnego przedłużania postępowania. Przypomnieć przy tym raz jeszcze wypada, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W orzecznictwie sądowym powszechny jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza bowiem prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem powinno dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Wobec powyższych okoliczności, uznać należało, że skarżący nie wykazał skutecznie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.