III SA/Kr 527/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata A. S. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną decyzją z dnia 4 kwietnia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz. 1055) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji - Burmistrz Miasta – z upoważnienia którego działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (upoważnienie z dnia 2 stycznia 2009 r., znak [...] oraz z dnia 17 czerwca 2010 r.) - decyzją z dnia [...] 2011 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 107 i 108 k.p.a., art. 2, art. 3, art. 4, art. 6, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 102, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107, art. 109, art. 110 ust. 1 i 7 ustawy pomocy społecznej, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055) oraz upoważnienia Burmistrza Miasta z dnia 2 stycznia 2009r. znak [...] oraz z dnia 17 czerwca 2010 - przyznał A. S. zasiłek celowy w wysokości 165,00 zł w tym w tym: 75,00 zł - na dofinansowanie zakupu leków, 40,00 zł - na dofinansowanie zakupu opału, 50,00 zł - na dofinansowanie zakupu butli gazowej, realizowany od dnia 3 marca 2011 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, decyzji przyznającej zasiłek stały, decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, oświadczenia, karty informacyjnej, rachunków za leki, rachunku za opał, ustalono, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada dochód w wysokości 477,00 zł, na który składają się: zasiłek stały w wysokości 324,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Przy rozpatrywaniu wniosku wskazano, że wnioskodawca nie rozliczył się w pełni z otrzymanej pomocy na leki, bowiem otrzymał 140,00 zł, a rachunki na leki dostarczył na kwotę 78,19 zł. Na dofinansowanie opału otrzymał pomoc w kwocie100,00 zł, a rachunek dostarczył na kwotę 52,00 zł. Ponadto otrzymał pomoc na dofinansowanie opału w miesiącu wrześniu w wysokości 390,00 zł i listopadzie, drobnego remontu, leków i uregulowania zadłużenia za wodę w wysokości 500,00 zł (z tego 30,00 zł na opłacenie zadłużenia za wodę przekazano przelewem do TKGK "[...]"). Ponadto organ wskazał, że dnia 13 stycznia 2011 r. wnioskodawca otrzymał zasiłek celowy w kwocie 350,00 zł z tego 150,00 zł na dofinansowanie opału, 100,00 zł na dofinansowanie leków, 70,00 zł na dofinansowanie energii, wody, śmieci, 30,00 zł na dofinansowanie butli gazowej. W dniu 20 stycznia 2011 r. wnioskodawca otrzymał z kolei zasiłek celowy w kwocie 300,00 zł, z tego 140,00 zł na zakup leków, 100,00 zł na dofinansowanie zakupu opału, 60,00 zł na dofinansowanie stypendium plastycznego dla córki. Organ I instancji wskazał następnie, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 477,00 zł. Wobec powyższego organ uznał, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do otrzymania pomocy w postaci zasiłku celowego w wysokości 165,00 zł. Organ zaznaczył przy tym, że na wysokość kwoty przyznanego świadczenia miały wpływ możliwości finansowe jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej w danym miesiącu, liczba wniosków o pomoc celową oraz częstotliwość przyznawanej pomocy. Zgodnie z art. 108 § 1 k.p.a. rygor natychmiastowej wykonalności nadano ze względu na ważny interes strony, a zwłaszcza konieczność natychmiastowego zaspokojenia podstawowej potrzeby, na którą zostało przyznane świadczenie. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. S. podnosząc, że decyzja ta jest tendencyjna, lakoniczna i została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działające jako organ odwoławczy wskazało, że A. S. jest osobą samotnie gospodarującą. Dochód jego wynosi 477,00 zł, na który składają się zasiłek stały w wysokości 324,00 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. Natomiast zweryfikowane kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, odpowiada kwocie 477,00 zł. Dochód A. S. jest więc równy ustawowemu kryterium dochodowemu. Uznano zatem, że spełnia on przesłanki do otrzymania pomocy i kwestionowaną decyzją przyznano mu zasiłek celowy w wysokości 165,00 zł. Niewątpliwie, podkreśliło Kolegium, sytuacja materialna A. S. jest trudna i przyznany mu zasiłek celowy w wysokości 165,00 zł tylko w pewnym stopniu jest w stanie złagodzić jego problemy finansowe. Kolegium wskazało, że na wysokość przyznanego A. S. świadczenia miały wpływ możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej w stosunku do liczby wniosków o pomoc celową oraz częstotliwość przyznawanej pomocy. Ośrodek posiadane fundusze zobowiązany jest bowiem rozdzielać pomiędzy liczbę osób i rodzin, wymagających wsparcia materialnego, a przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. A zatem nie ulega wątpliwości, iż organ odpowiedzialny za udzielanie pomocy społecznej, nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc pieniężną, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znajdując podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji organu I instancji utrzymało ją w mocy. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 4 kwietnia 2011 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł A. S. Przytoczył w niej treść art. 3 ust. 1, art. 16, art. 85c oraz art. 119 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Na końcu skargi dodał, że jest inwalidą I grupy i ojcem czworga dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji lub postanowienia z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 natomiast, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wykładnia art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie pozostawia wątpliwości, że zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Nie jest więc przewidziany na pokrycie comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą i osób dla niej bliskich. Z użytego w treści wskazanego unormowania sformułowania: "może być przyznany" wynika, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak podkreśla się wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w sytuacji nawet spełnienia przez nią kryteriów ustawowych. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Powyższe wskazuje że uznanie administracyjne, w ramach którego organ pomocy społecznej działa w tego rodzaju sprawach, obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób ubiegających się o wsparcie, na co zasadnie zwróciły uwagę organy obu instancji. Organ pomocy nie ma zatem obowiązku przyznania świadczenia w żądanej i w oczekiwanej przez wnioskodawcę wysokości. Celem pomocy społecznej jest bowiem jedynie pomoc i wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojenie im niezbędnych potrzeb, zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się, a nie do zapewnienie stałego źródła dochodów (art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej). Odmienna interpretacja przepisów ustawy jest niedopuszczalna i byłaby całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Skoro w rozpatrywanej sprawie organy pomocy społecznej oceniły z jednej strony trudną sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznały, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego w wyższej niż 165 zł wysokości, wskazały jakimi kryteriami kierowały się przyznając jednak skarżącemu pomoc finansową w określonej wysokości, w szczególności wynikającymi z ustawy o pomocy społecznej, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa – przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) poprzez przekroczenie ram uznania administracyjnego. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie można podzielić poglądu o konieczności wskazania, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, precyzyjnie możliwości finansowych organu pomocy społecznej, co podnosiła pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z 8 lutego 2012 r. (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10, LEX nr 594935. Istotnie nie mogą stanowić bezpośredniej podstawy rozstrzygnięcia negatywnego dla strony okoliczności związane z uwzględnieniem żądania we wcześniejszych okresach, bo za każdym razem organ ocenia sytuację materialną i życiową osoby ubiegającej się o pomoc, nie mniej jednak, nie można tracić z pola widzenia w procesie decyzyjnym w zakresie wysokości przyznawanego świadczenia faktu objęcia skarżącego pomocą, jak i okoliczności związanych z wykorzystywaniem w pełni przez niego przyznanej mu uprzednio pomocy finansowej. Nietrafne są więc argumenty, że fakt nierozliczenia się skarżącego z przyznanych mu środków pomocy, nie został wykazany stosownymi dowodami. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się bowiem faktury VAT: nr [...] i nr [...] na leki, a także nr [...] na węgiel, potwierdzające wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji kwoty zakupu leków i opału. Przyznać należy, że pewnym mankamentem uzasadnienia decyzji organu jest nie odwołanie się w sposób precyzyjny do konkretnej faktury, ale tego rodzaju uchybienie wobec znajdowania się w aktach wymienionych dokumentów, nie mogło mieć w żaden sposób istotnego wpływu na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak punkcie I sentencji wyroku. O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.