III SA/Kr 531/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Janusz Kasprzycki Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi B. K. – S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 4 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry skargę oddala Wyrokiem z 5 marca 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 20 lipca 2016 r., III SA/Kr 197/16 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że skarga kasacyjna Dyrektora Izby Celnej zasługiwała na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 847) mogła zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot w sytuacji, gdy każdemu z nich można było przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynikało to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należało przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, była niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji miał mieć realny charakter, zwłaszcza z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w organizowaniu działalności hazardowej. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała wprawdzie legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można było wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmować należało się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Za niezasadny został uznany natomiast zarzut dotyczący kwestionowania uznanej przez Sąd I instancji możliwości nałożenia kary solidarnie na współwłaściciela miejsca lub automatu. Sprawa została przekazana Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z uwagi na to, że istota sprawy nie została rozpoznana, przy czym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalne było nałożenie kar pieniężnych na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych osobno na więcej niż jeden podmiot i dokona. Orzekający ponownie w niniejszej sprawie Sąd zaznacza, że zwięzłe przedstawienie stanu sprawy w rozumieniu art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) zostało zawarte w uzasadnieniach: wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 20 lipca 2016 r., III SA/Kr 197/16 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2019 r., II GSK 5617/16. Nie ma więc potrzeby przytaczać ponownie stanu sprawy, skoro jest on znany stronom, a treść wydanych poprzednio wyroków została umieszczona w dostępnej publicznie bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl. W wniesionej skardze skarżąca podniosła zarzuty takie same jak w odwołaniu, a przede wszystkim: brak notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych, brak ustalenia charakteru automatów i elementu losowości w grze, brak wykazania, że urządzenia wypłacają wygraną pieniężną czy rzeczową, bezprawność zastosowania sankcji wobec osoby fizycznej oraz zignorowanie okoliczności, że skarżąca była jedynie wynajmującą część powierzchni lokalu i nie była dysponentem urządzeń, na których były urządzane gry. W uzasadnieniu strona skarżąca przedstawiła obszerne uzasadnienie swojego stanowiska w sprawie. Na jego poparcie skarżąca przytoczyła wybrane orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie Sąd zaznacza, że jest związany wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie bowiem z art. 190 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zdaniem Sądu należało więc zbadać, czy zakres faktycznie wykonywanych czynności lub powierzonych umową najmu, czy też innymi zapisami – umożliwiał potraktowanie skarżącej jako "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych. W ocenie Sądu ponownie rozpatrującego sprawę, skarżącej można było przypisać cechy "urządzającego gry", co w konsekwencji usprawiedliwiało nałożenie na nią kar pieniężnych przewidzianych w ustawie o grach hazardowych. Nie ma przy tym znaczenia, że jednocześnie została ukarana spółka A Sp. z o.o. jako urządzająca gry (dowód z akt tego postępowania został przeprowadzony z urzędu na rozprawie 20 lipca 2016 r. III SA/Kr 193/16) na okoliczność, że w wyniku tej samej kontroli wymierzone zostały kary pieniężne w kwocie 24 000 zł w trybie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Wyrok ten nie został zaskarżony przez ukaraną A Sp. z o.o, i uprawomocnił się. Sąd podkreśla, że znajdująca się w aktach sprawy (k.1) umowa najmu oprócz ustalenia czynszu za najem (500 zł miesięcznie) zawiera zobowiązanie skarżącej do powstrzymania się od działalności konkurencyjnej (§4 zdanie drugie i trzecie umowy) pod rygorem odszkodowania. Dodatkowo skarżąca zobowiązała się do "stałego nadzorowania i monitorowania funkcjonowania urządzeń i niezwłocznego informowania Najemcy o ewentualnych usterkach/uszkodzeniach/awariach". Skarżąca zobowiązała się również do przestrzegania regulaminu gier (§4 zdanie 5 i 6 umowy). Słusznie więc organy stwierdziły, że zapisy umowy wręcz zobowiązywały skarżącą do nadzorowania i monitorowania funkcjonowania zainstalowanych w jej lokalu urządzeń (HS - bez numeru i BG - bez numeru) i niezwłocznego informowania o ewentualnych awariach (k.115). Oznacza to, że skarżąca wbrew typowym obowiązkom wynajmującego zobowiązana była aktywnie dbać o zainstalowany w jej lokalu sprzęt. Sąd zwraca również uwagę, że wydane w sprawie decyzje słusznie wskazywały, że wygraną rzeczową jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużenia gry bez konieczności wpłaty stawki za dalszy udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze. Organ podniósł przy tym, że kontrolujący w przeprowadzonych grach kontrolnych nie uzyskali wprawdzie wygranej, co może się zdarzyć zważywszy na losowy charakter gier zainstalowanych na spornych automatach, jednakże z opisu automatów wynikało, że były one wyposażone w "rynnę na monety", co jednak świadczyło o możliwości wypłaty wygranej pieniężnej. Losowy charakter gier urządzanych na automatach potwierdziły również eksperymenty przeprowadzone przez funkcjonariuszy celnych, które wykazały, że w żadnej z przeprowadzonych gier grający nie miał wpływu na jej wynik. Zdaniem organu II instancji, oczywistym było również, że gry na wymienionych wyżej automatach urządzane były poza kasynem gry, bowiem skontrolowany lokal nie posiadał takiego statusu. Organ II instancji zasadnie wskazał również, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 marca 2015 r., P 4/14 stwierdził, że ustawa o grach hazardowych została uchwalona bez naruszenia konstytucyjnego trybu ustawodawczego, a organizowanie gier na automatach wyłącznie w kasynach gry spełniało wymogi ważnego interesu publicznego, uzasadniające ograniczenie wolności działalności gospodarczej. Nie zostały więc naruszone wymienione w skardze przepisy Ordynacji podatkowej tj. art. 180 w zw. z art. 121 §1 i art. 122. Sąd zaznacza również, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r., II GPS 1/16 art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie jest przepisem technicznym. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd ponownie zauważa, że zarzuty skargi stanowią polemikę z wyrażonym w podjętej uchwale i jej uzasadnieniu stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z art. 269 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekający Sąd jest związany treścią uchwały. Jeżeli bowiem skład sądzący w sprawie nie stwierdzi zasadności uruchomienia trybu przewidzianego w art. 269 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie - to obowiązany jest respektować stanowisko wyrażone w uchwale składu poszerzonego Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 4 lutego 2015 r., II OSK 1632/13 cytowany już w poprzednim orzeczeniu). Mają także rację, zdaniem Sądu, organy administracyjne w zakresie trybu ustalenia charakteru kontrolowanego urządzenia. Organy dokonały w tym zakresie własnych ustaleń na podstawie przeprowadzonego eksperymentu. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd o posiadaniu przez organy autonomicznych uprawnień do poczynienia własnych ustaleń dotyczących charakteru automatów do urządzania gier. Pogląd ten jest obecnie w orzecznictwie utrwalony i znajduje poparcie w stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyroku z 24 września 2015 r., II GSK 1788/15, Analogicznie, w wyrokach z 17 września 2015 r., II GSK 1595/15 oraz z 18 września 2015 r., II GSK 1715/15 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że ustalenie charakteru gry w drodze decyzji Ministra Finansów jest trybem, który nie znajduje zastosowania w toku postępowania o nałożenie kary pieniężnej za prowadzenie gier bez stosownych uprawnień. Odnosząc więc powyższe do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że brak decyzji Ministra Finansów wydanej w trybie art. 2 ust. 6 i ust. 7 ustawy o grach hazardowych nie uniemożliwia organom podatkowym rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 powołanej ustawy na podstawie własnych ustaleń wynikających z obowiązującej w dacie prowadzonego postępowania ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1799 z późn. zm.). W niniejszej sprawie funkcjonariusze celni przeprowadzili eksperyment (grę losową) w trybie art. 32 ust. 1 pkt 13 tej ustawy, a dowód z tych czynności potwierdził, że na kontrolowanym automacie można prowadzić gry z naruszeniem przepisów ustawy o grach hazardowych. W związku z powyższym Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.