III SA/Kr 536/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "A" w K o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "A" w K na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lutego 2016 r. nr: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry p o s t a n a w i a wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek S. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "A" w K, działającego przez pełnomocnika adw. A. D., o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód wynosi 2.000 zł, a jego źródłem jest prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza. Wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: alimenty 700 zł, czynsz 380 zł, media 100 zł, jedzenie 500 zł i paliwo 200 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie lokatorskie o powierzchni 22 m² i szacunkowej wartości ok. 90 tys. zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w roku 2004 u skarżącego została zdiagnozowana ostra białaczka szpikowa i do tej pory pozostaje on pod kontrolą lekarską. Co pół roku wykonuje badania kontrolne, których koszt wynosi ok. 200 zł. Stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie dodatkowej pracy fizycznej. Z tych względów nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, S. M. został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, a to: wyjaśnienie z jakich środków opłaca pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika, przedstawienie kopii rocznego rozliczenia podatkowego za 2015 rok wraz z wyjawieniem, jakie wydatki zostały wliczone do kosztów uzyskania przychodu, przedstawienie kopii rachunków za czynsz i media, pokwitowań zapłaconych w ostatnim miesiącu alimentów, kopii dowodu rejestracyjnego pojazdu, do którego wydatki na paliwo zostały zaliczone do stałych wydatków oraz wyjaśnienie czy skarżący posiada rachunki bankowe. Odnosząc się do zarządzenia Referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że mieszkanie przy ul. B w K o powierzchni 28 m² jest mieszkaniem komunalnym, którego najemcą – po śmierci babci - jest S. M. W ocenie pełnomocnika fakt korzystania z usług adwokata nie powinien wpływać na ocenę zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Do pisma z dnia 28 czerwca 2016 roku dołączone zostały następujące dokumenty: zeznanie PIT-36 za 2015 rok oraz informacja PIT/B za 2015 rok, dowody poniesienia opłat za czynsz, energię elektryczną, telefony i alimenty, zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącego oraz oświadczenie strony o zasądzonych alimentach. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 roku, poz. 718., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie oświadczenie S. M. zawarte w urzędowym formularzu "PPF" było niewystarczające do oceny czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Przesłane przez stronę wyjaśnienia nie tylko nie usunęły wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącego, ale wręcz spotęgowały przypuszczenia, że uchyla się on od ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. S. M. przedłożył, co prawda, zeznanie podatkowe PIT-36 wraz z informacją PIT/B, z których wynika, że w roku 2015 z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 118.099,98 zł przy kosztach jego uzyskania 104.188,41 zł, co dało dochód w wysokości 13.911,57 zł. Nie odpowiedział jednak na pytanie jakie konkretnie wydatki zostały wliczone do kosztów uzyskania przychodu. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie wyjaśnił czy posiada rachunki bankowe. Biorąc pod uwagę fakt, że wnioskodawca jest aktywnym przedsiębiorcą, jest mało prawdopodobne, aby rachunkiem takim nie dysponował. Zauważyć bowiem należy, że stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2015, poz. 584) dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. Również w zakresie rozliczeń z urzędem skarbowym i zakładem ubezpieczeń społecznych wymagany jest obrót bezgotówkowy, co oznacza obowiązek posiadania tego rodzaju rachunku. Zignorowanie przez skarżącego wezwania w tym przedmiocie nie pozwoliło orzekającemu na ustalenie relacji miesięcznych wpływów do wysokości jego niezbędnych obciążeń. Skarżący nie udzielił też informacji z jakich środków opłaca pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika. Fakt iż strona korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma takiego obowiązku, nie jest wprawdzie okolicznością, która sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże okoliczność ta podlega ocenie w całokształcie sytuacji majątkowej i rodzinnej strony skarżącej (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Pomimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił także kopii dowodu rejestracyjnego pojazdu, do którego koszty zakupu paliwa zaliczył do stałych miesięcznych wydatków. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżących wezwania nie pozwala zatem na wolną od wątpliwości ocenę ich sytuacji materialnej i tym samym nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez przedstawienie niepełnych danych. Nadesłanie wybiórczych dokumentów spowodowało, że znany jest tylko wycinek informacji, uniemożliwiający ustalenie, czy faktycznie skarżący znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Podsumowując, skoro w niniejszej sprawie S. M. nie wykonał należycie obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego możliwości płatniczych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.