III SA/Kr 545/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie NSA Grażyna Danielec WSA Elżbieta Kremer (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2011 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala Wojewódzki Inspektor Sanitarny działając na podstawie art. 138 § l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 5 punkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt l ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2006 r. Nr 122 poz. 851 z późn. zm.) oraz § 8 ust. l i § 11 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869) po rozpatrzeniu odwołania E. B. od decyzji Nr [...] Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2010 r., znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u E. B. choroby zawodowej zatrucia ostrego lub przewlekłego lub jego następstwa wywołanego przez substancje chemiczne - wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do cytowanego wyżej rozporządzenia – utrzymał ją w mocy. Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego: E. B. zatrudniony był w Drukarni [...] (zakład zlikwidowany) w latach 1980 do 2001 na stanowiskach: maszynista typograficzny i maszynista offsetowy. Podczas obsługi maszyny typograficznej i offsetowej miał kontakt z benzyną ekstrakcyjną, naftą, farbami drukarskimi, z roztworem kwasu ortofosforowego oraz ksylenem zawartym w preparacie Hydro - Wash. Badania środowiska pracy przeprowadzane w latach 1983, 1987, 1997 i 2001 przy maszynie offsetowej nie wykazywały przekroczeń normatywów higienicznych występujących czynników chemicznych. E. B. został przebadany w dniu 20.02.2007 r. przez Ośrodek Medycyny Pracy, który wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego przewlekłego zawodowego zatrucia wywołanego przez substancje chemiczne stosowane w pracy maszynisty typograficznego i offsetowego. W uzasadnieniu orzeczenia podano, iż zgodnie z narażeniem zawodowym przeprowadzono badania: biochemiczne (mocz, markery, czynności nerek), których wyniki były prawidłowe, ołowiu i kwasu deltaaminolewulinowego – wyniki w normie, * specjalistyczne (elektroencefalografia) - nie wykazała zmian, * konsultacja specjalistyczne - neurologiczna - nie wykazała również zmian patologicznych. Badaniem okulistycznym i na podstawie dokumentacji lekarskiej stwierdzono nawracające pozagałkowe zapalenie nerwów wzrokowych. Zgodnie z wiedzą lekarską zapalenie pozagałkowe nerwów wzrokowych mogłoby być spowodowane przewlekłą ekspozycją i zatruciem następującymi związkami chemicznymi: rtęcią, talem, tlenkiem węgla, dwusiarczkiem węgla, alkoholem metylowym, glikolem etylenowym. Jednak analiza narażenia zawodowego nie dostarczyła dowodów na to, aby skarżący był narażony na takie czynniki toksyczne. Ponadto pacjent zakończył pracę zawodową w drukarnii w 2001 r., a zapalenie nerwu wzrokowego rozpoznano w 2005 r., czyli 4 lata po zakończeniu pracy zawodowej, dlatego brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W trybie odwoławczym E. B. skierowany został ponownie na badania lekarskie do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. W dniu 03.12.2007 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej cyt. we wstępie. W uzasadnieniu podał, iż w oparciu o dane z wywiadu oraz z dokumentacji lekarskiej ustalono, że w trakcie zatrudnienia badany nie przebył nigdy ostrego zatrucia substancjami chemicznymi występującymi w jego środowisku pracy. Wykonane podczas obecnej hospitalizacji badania laboratoryjne nie ujawniły biochemicznych cech uszkodzenia narządów miąższowych, prawidłowe były parametry morfologii krwi. Zarówno konsultacja neurologiczna jak i wykonane NMR głowy nie ujawniło zmian patologicznych w obrębie ośrodkowego układa nerwowego. W oparciu o analizę danych z wywiadu, dokumentacji lekarskiej i o narażeniu zawodowym przy uwzględnieniu aktualnie przeprowadzonego badania okulistycznego, w tym badania potencjałów wzrokowych wywołanych, nie znaleziono związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy warunkami pracy a stwierdzonym stanem narządu wzroku. Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz dokonanej oceny narażenia zawodowego, Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] 2008 r. znak: [...], która w trybie odwoławczym została utrzymana w mocy przez Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją znak: [...] w dniu [...] 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 06 sierpnia 2009 r. sygn. akt III SA/Kr 1109/08 uchylił w/w decyzje, w uzasadnieniu podając, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, na podstawie którego zostały wydane przedmiotowe decyzje, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. P23/07 uznał za niezgodne z Konstytucją. Ponadto WSA w Krakowie polecił organom administracyjnym ponownie rozpatrzyć sprawę Pana E. B. niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją RP. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2010r. znak: [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u E. B. choroby zawodowej - zatrucia ostrego lub przewlekłego lub jego następstwa wywołanego przez substancje chemiczne - wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869). Organ zauważył, że kwestią podlegającą rozstrzygnięciu jest to czy E. B. cierpi na chorobę uwzględnioną w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do aktualnie obowiązującego rozporządzenia z 30 czerwca 2009r., które zaczęło obowiązywać z dniem 3 lipca 2009r., a zatem w dacie zebrania materiału dowodowego. Zarówno rozporządzenie z 2002r. jak i przepisy aktualnie obowiązującego rozporządzenia z 2009r. określają, że za chorobę zawodową uznaje się zatrucie ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne. Został jedynie usunięty szczegółowy wykaz tych zatruć w aktualnie obowiązujących przepisach. W rozpoznawanym przypadku znajduje zastosowanie § 11 ust. 1 w/w rozporządzenia, zgodnie z którym do postępowań w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności orzeczenia lekarskie nie dały podstaw do wydania przez organ decyzji o stwierdzeniu u skarżącego choroby zawodowej. Nie stwierdzono bowiem zmian upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej: ostrego zatrucia albo przewlekłego lub ich następstwa wywołanego przez substancje chemiczne. (poz. 1). Od powyższej decyzji E. B. złożył odwołanie do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z zachowaniem terminu przysługującego stronie do jego wniesienia. Zakwestionował w pierwszej kolejności nieuwzględnienie przez organ pkt 6 wykazu chorób zawodowych i stwierdzenie organu, że w miejscu jego pracy czynniki chemiczne nie przyczyniły się do pogorszenia się stanu jego wzroku. Praca przy maszynach typograficznych wymagała ogromnego wysiłku fizycznego. Przebywał w warunkach pyłu, lotnych środków chemicznych i zaprószenia. Powołał się przy tym na opinię biegłego Sądu Okręgowego, z której wynika, że praca w drukarni może powodować utratę oka przez ciągłe drażnienie spowodowane przebywaniem w pyle i lotnych środkach chemicznych. Obniżenie ostrości wzroku nastąpiło miedzy 2000 a 2002r., a pierwszym badaniem dokumentującym tę okoliczność było badanie z 18.04.2002r. Opinia odpowiada w ocenie skarżącego pkt 6 wykazu chorób zawodowych. Powołał sie też na zaświadczenie lekarskie z 09.06.2000r., że wobec przeciwwskazań zdrowotnych utracił zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy. Wniósł jednocześnie o przedstawienie badań środowiskowych przez Laboratorium Badań Środowiskowych PSSE dotyczących pracy w wydziale maszyn typograficznych, na których pracował. Dodał, że wielokrotnie przekraczał ustalony dobowy czas pracy, pracując po 12 godzin, podczas gdy wymagany był czas pracy 7 godzin 15 minut. Po rozpoznaniu odwołania Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydał opisaną na wstępie decyzję, w której podzielił ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji. Organ ten zauważył, że w orzeczeniach lekarskich: Ośrodka Medycyny Pracy z dnia 20 lutego 2007 r., znak: [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia 03.12.2007 r. nr [...] zasadniczym powodem nie rozpoznania choroby zawodowej przewlekłego lub ostrego zatrucia przez substancje chemiczne był fakt, iż stwierdzone u E. B. pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego stwierdzono kilka lat po zakończeniu pracy zawodowej a w okresie zatrudnienia nie przebył on nigdy ostrego zatrucia substancjami chemicznymi, które występowały w środowisku pracy , co nie daje podstaw do zmiany treści w/w orzeczeń lekarskich. Orzeczenia te stanowią uzasadnienie podjętych w sprawie decyzji ze względu na §11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu E. B. oraz w piśmie z dnia 05.03.2010 r. organ podał, że: pkt 6 obowiązującego wykazu chorób zawodowych, czyli astma oskrzelowa, nie jest przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego; w ocenie narażenia zawodowego sposób wykonywania pracy, stopień obciążenia wysiłkiem fizycznym czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego, uwzględnia się przy rozpatrywaniu chorób zawodowych układu ruchu lub układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy, natomiast w przypadku rozpatrywanej choroby w ocenie narażenia brane są pod uwagę występujące na stanowisku pracy czynniki chemiczne. Jak ustalono w ocenie narażenia zawodowego: E. B. miał kontakt z czynnikami chemicznymi: z benzyną ekstrakcyjną, naftą, farbami drukarskimi, z roztworem kwasu ortofosforowego oraz ksylenem zawartym w preparacie Hydro - Wash, a zachowane badania środowiska pracy przeprowadzane w latach 1983, 1987, 1997 i 2001 przy maszynie offsetowej nie wykazywały przekroczeń normatywów higienicznych; w przedmiotowej sprawie powodem wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia u E. B. choroby zawodowej wymienionej w poz. l obowiązującego wykazu chorób zawodowych, był brak stwierdzenia w okresie zatrudnienia ostrego zatrucia czynnikami chemicznymi, wykonane biochemiczne i specjalistyczne badania nie wykazały zmian a zapalenie nerwu wzrokowego rozpoznano w 2005 r. czyli 4 lata po zakończeniu pracy w narażeniu. Nadesłane przez Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego orzeczenia lekarskie w sposób szczegółowy, wyczerpujący i jednoznaczny dowodzą braku podstaw do rozpoznania u w/w choroby zawodowej wymienionej w póz. l wykazu chorób zawodowych. Zaświadczenia lekarskie o zdolności bądź braku zdolności do wykonywania pracy nie stanowią dowodu istotnego w sprawie; Powiatowy Inspektor Sanitarny nie posiada wyników badań środowiskowych z okresu zatrudnienia E. B. na wydziale typograficznym, jednak nie wyklucza, iż narażenie na czynniki chemiczne na stanowisku typograficznym również występowało. Nie zmienia to jednak faktu, że badania specjalistyczne nie wykazały takich zmian które potwierdzały by ostre lub przewlekłe zatrucie substancjami chemicznymi; pismo Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 01 marca 2010 r. przedłożone jako dowód w sprawie, informuje iż E. B. pracował w szczególnych warunkach oraz w godzinach nadliczbowych, co mogło wywrzeć niekorzystny wpływ na zdrowie pracownika. W przypadku rozpatrywanej choroby zawodowej zatrucia ostrego lub przewlekłego, spowodowanego czynnikiem chemicznym występującym na stanowisku pracy, konieczne jest stwierdzenie na podstawie w/w specjalistycznych badań, zmian w organizmie odpowiadających szkodliwemu oddziaływaniu substancji chemicznych. Organem właściwym do stwierdzania związku przyczynowo skutkowego pomiędzy chorobą zawodową a warunkami pracy jest Powiatowy Inspektor Sanitarny, co zaznaczył również w swoim piśmie Państwowy Inspektor Pracy, w związku z powyższym w/w pismo nie wnosi nowych faktów istotnych dla sprawy. Na koniec zauważył, że przedłożona dokumentacja lekarska z 1996 r. informująca o wadzie wzroku oraz bólach oczu, znajduje potwierdzenie w orzeczeniu lekarskim nr [...] IMPiZŚ, gdzie stwierdzono, iż od 1996 r. wystąpiło u E. B. znaczne pogorszenie ostrości wzroku z okresowymi bólami gałek ocznych i łzawieniem z oczu. W związku z powyższym przedłożona dokumentacja nie wnosi nowych faktów do sprawy. Decyzja Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego stała się przedmiotem skargi do Sądu, w której powtórzył zarzuty z odwołania od decyzji pierwszej instancji, szczególnie akcentując argument, że praca w drukarni w warunkach ciągłego narażenia na pył i lotne środki chemiczne miała wpływ na stan jego zdrowia. W trakcie pracy, co wykazał dokumentacją medyczną wielokrotnie zgłaszał lekarzom, że ma problemy z oczami i niedowidzi, w konsekwencji czego w dniu 20.04.1999r. lekarz medycyny pracy wydał mu zaświadczenie o przeciwskazaniu pracy w godzinach nadliczbowych. Ogólnie zarzucił organowi, że nie stosuje przepisów rozporządzenia z 2009r., w szczególności naruszając § 6 tego rozporządzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga E. B. nie podlega uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009r., Nr 105, poz. 869). Rozporządzenie to weszło w życie w dniu 03.07.2009r. Poprzedzone było rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), które w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 (Dz. U. Nr 116, poz. 740) straciło moc z dniem 3 lipca 2009 r. Z § 11 ust. 2 rozporządzenia z 2009r. wynika, że: " z zastrzeżeniem ust. 2, do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne". Przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, czynności dokonane przez organy przed dniem 03.07.2009r. pozostają skuteczne, zwłaszcza chodzi o wydane w sprawie orzeczenia Ośrodka Medycyny Pracy z 20.02.2007 r. nr [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z 03.12.2007 r. nr [...]. Orzekające w sprawie organy miały z tego względu prawo formułować wnioski decyzyjne na podstawie tych orzeczeń. Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji, należy wskazać, że Kodeks pracy w art. 235¹ stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje tym samym, jak zgodnie przyjęły organy sanitarne obydwu instancji, zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy). Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych. Z pkt 1 załącznika do rozporządzenia z 2009r. stanowiącego wykaz chorób zawodowych wynika, że jedną z chorób zawodowych są zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy przeprowadziły wnikliwe, zgodne z w/w rozporządzeniem postępowanie mające na celu ustalenie czy w przypadku schorzenia E. B. można mówić o istnieniu u niego choroby zawodowej z poz. 1 rozporządzenia. Przede wszystkim decyzja została oparta na orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z 03.12.2007 r., o którym mowa w § 5 rozporządzenia, sporządzonym przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej wymienionej z kolei w ust. 2 tego paragrafu. Instytut stanowi jednostkę drugiego stopnia, do której zwrócił się skarżący z wnioskiem o ponowne badanie realizując swoje uprawnienie jeszcze na gruncie rozporządzenia z 2002r. Pierwsze badanie zostało przeprowadzone w Ośrodku Medycyny Pracy w roku 2007. Ponadto zaskarżona decyzja zgodnie z § 8 rozporządzenia oparta została na wyczerpującym materiale dowodowym obejmującym wskazane wyżej orzeczenia lekarskie i kartę narażenia zawodowego skarżącego. Faktem jest, że u skarżącego rozpoznane zostało schorzenie zapalenia nerwu wzrokowego, ale jak zauważył słusznie organ odwoławczy, dopiero cztery lata po zakończeniu pracy w narażeniu a po drugie nie ma to związku z ostrym zatruciem czynnikami chemicznymi. Wykonane badania biochemiczne i specjalistyczne nie wykazały zmian wskazujących na następstwa wywołane substancjami chemicznymi. Występowanie w miejscu pracy skarżącego czynników chemicznych takich jak benzyna ekstrakcyjna, nafta, farby drukarskie i roztwór kwasu samo w sobie nie przesądza o tym, że jakiekolwiek schorzenie należy wiązać z tymi warunkami. Musi być to schorzenie wymienione w załączniku do rozporządzenia z 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Te dwa elementy musza występować łącznie. Należy przy tym zauważyć, że podstawą decyzji w kwestii stwierdzenia choroby zawodowej jest jedynie orzeczenie i badanie lekarskie przeprowadzone na podstawie i zgodnie z rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych. Orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 kpa, czyli stanowią dowód w sprawie podlegający ocenie przez organy zgodnie z regułami dowodowymi zawartymi w art. 80 kpa. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę E. B. na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.