III SA/Kr 550/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant Marzena Karteczka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2020 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego skargę oddala Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2019 r. znak: [...], na podstawie art. 10 w związku z art. 2 pkt 11, art. 1,2,4,5, 13a, 15, 22, 27 i 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 poz. 2134 z późn. zm.) - dalej u.p.p.w.d., oraz art. 104, 107 i 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) – dalej k.p.a., a także rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1177), orzekł o uchyleniu J. G. prawa do świadczenia wychowawczego, ustalonego w dniu 16 sierpnia 2019 r. (znak: [...]) na dziecko: J. S. – G., data urodzenia: [...] 2017 r. oraz o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ wskazał, że opieka nad dzieckiem J. S. – G. jest sprawowana przez oboje rodziców, a zatem zachodzi podstawa do stosowania zasady, zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tj. wypłacenia świadczenia wychowawczego temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek. Z wywiadu środowiskowego oraz złożonych do akt sprawy oświadczeń wynika, że J. G. sprawuje opiekę nad synem J. S. – G. oraz utrzymuje syna i konkubinę – E. S., z tym że, z uwagi na pracę zawodową, zajmuje się synem wyłącznie w godzinach popołudniowych oraz w porze nocnej. W dniu 25 września 2019 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy z matką dziecka – E. S., która jak podaje, prowadzi wraz z dzieckiem odrębne gospodarstwo domowe oraz sprawuje wyłączną opiekę nad synem: J. S. - G. Uzyskane w toku wywiadów środowiskowych informacje są rozbieżne, stąd nie jest możliwe jednoznaczne wskazanie, który z rodziców w większym zakresie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Organ wskazał nadto, że w dniu 13 sierpnia 2019 r. J. G. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: J. S. – G., natomiast matka dziecka E. S. złożyła taki wniosek w dniu 8 lipca 2019 r. W związku z tym świadczenie wychowawcze na syna J. S. – G., J. G. nie przysługuje, ponieważ matka dziecka złożyła wniosek jako pierwsza. W efekcie powyższego, uchylono prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko, ustalone w dniu 13 sierpnia 2019 r. i zaprzestano wypłaty świadczenia wychowawczego od dnia 1 września 2019 r. W odwołaniu J. G. wniósł o przywrócenie świadczenia wychowawczego, zarzucając błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie dochodzi do zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, ponieważ oboje rodzice sprawują faktyczną opiekę nad dzieckiem i w konsekwencji świadczenie wychowawcze powinno być przyznane temu, kto pierwszy złożył wniosek o jego przyznanie. Skarżący wskazał, że decyzja narusza też zasadę zaufania do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.), poprzez uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna, bez zmiany stanu faktycznego i prawnego oraz narusza zasadę czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) poprzez brak zaznajomienia z całokształtem zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji i uniemożliwieniem wypowiedzenia się co do materiału dowodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 marca 2020 r. znak: [...] na podstawie art. 22 i art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało, że ustawodawca prawo do pobierania świadczenia wychowawczego, jeżeli opieka nad dzieckiem jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, uzależnia od pierwszeństwa w złożeniu wniosku. W przedmiotowej sprawie, prawo do świadczenia wychowawczego na J. S. – G. przyznano w dniu 27 sierpnia 2019 r. J. G., na okres od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 31 maja 2021 r., tak wynika z informacji Prezydenta Miasta o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Z materiałów sprawy wynika także, że w oparciu o ustalenia rodzinnych wywiadów środowiskowych, sporządzonych z E. S. i ze skarżącym, opieka nad synem jest sprawowana równocześnie przez obojga rodziców. Wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia na dziecko złożony został w dniu 13 sierpnia 2019 r., podczas gdy E. S. złożyła wniosek w dniu 8 lipca 2019 r. W ocenie Kolegium, organ I instancji podjął prawidłowe rozstrzygnięcie w kwestii, któremu z rodziców przysługuje świadczenie albowiem opieka nad synem J. jest w istocie sprawowana równocześnie przez obojga rodziców. SKO wskazało, że zarzut dotyczący naruszenia art. 8 i art. 10 k.p.a. jest niezasadny, ponieważ organ I instancji w piśmie z dnia 11 października 2019 r., poinformował skarżącego o prawie do zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. Pismo to zostało odebrane osobiście przez niego w dniu 17 października 2019 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. G. zarzucił naruszenie art. 4 w zw. art. 22 u.p.p.w.d., poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie dochodzi do zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego oraz, że matka dziecka jest osobą, na której utrzymaniu pozostaje dziecko. Skarżący podkreślił, że art. 22 u.p.p.w.d. znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy obydwoje rodzice spełniają wszystkie trzy przesłanki do otrzymywania świadczenia wychowawczego, tj. dziecko z nimi zamieszkuje, obydwoje sprawują opiekę oraz obydwoje rodzice utrzymują dziecko. W przedmiotowej sprawie spór nie sprowadza się do stwierdzenia "kto pierwszy, ten lepszy", albowiem matka dziecka nie spełnia kumulatywnie tych trzech przesłanek. O ile bowiem nie jest kwestionowane wspólne z dzieckiem zamieszkiwanie oraz sprawowanie opieki, to spornym pozostaje utrzymywanie dziecka przez jego matkę. Zatem, zdaniem skarżącego, nie dochodzi w tej sprawie do zbiegu uprawnień, gdyż matka nie spełnia warunków do pobierania świadczenia wychowawczego, co organ I, jak i II instancji pominęły, koncentrując się na pozostałych przesłankach. Skarżący podniósł dodatkowo, że zaskarżona decyzja jest wydana z naruszeniem prawa procesowego, w szczególności art. 7 k.p.a., art. 15 k.p.a., art. 77, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący wobec tak sformułowanych zarzutów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania przed organem I instancji, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325) - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z 9 marca 2020 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r. o uchyleniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego, ustalonego w dniu 16 sierpnia 2019 r. J. S. – G. oraz o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Istota sporu sprawdza się do oceny, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy, organy obu instancji zasadnie uchyliły skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego wskazując, że uprawnie do świadczenia wychowawczego nie przysługuje skarżącemu, a matce dziecka E. S., gdyż jako pierwsza złożyła wniosek o jego przyznanie w dniu 8 lipca 2019 r. Wniosek skarżącego został złożony bowiem w dniu 13 sierpnia 2019 r. Zdaniem skarżącego stanowisko organów jest nieprawidłowe, bowiem matka dziecka nie utrzymuje syna, a tym samym nie ma prawa do świadczenia wychowawczego. Mając na uwadze tak zakreśloną istotę sporu, wyjaśnić należy, że stosownie do art. 4 ust. 1-3 u.p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Świadczenie to służy zatem zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. Z kolei w myśl art. 22 u.p.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Z literalnego brzmienia analizowanego przepisu wynika, że odnosi się on tylko i wyłącznie do obojga rodziców sprawujących równocześnie opiekę nad dzieckiem. W sytuacji równoczesnego sprawowania opieki nad dzieckiem przez obojga rodziców (opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka) zachodzi konieczność spersonifikowania jednego rodzica, jako beneficjenta świadczenia, pomimo, że opiekę sprawują obydwoje równocześnie. Art. 22 kolizyjność powyższą rozstrzygnął posługując się regułą pierwszeństwa w czasie. Konieczność wprowadzenia reguły kolizyjności w przypadku zbiegu prawa rodziców równocześnie sprawujących opiekę nad dzieckiem wynika z faktu, że w tym przypadku świadczenie wychowawcze ma charakter niepodzielny, tj. może być przyznane w całości tylko i wyłącznie jednemu z rodziców sprawujących równocześnie opiekę nad dzieckiem. Innymi słowy art. 22 ustawy reguluje kolizyjność do niepodzielnego świadczenia wychowawczego pomiędzy obydwojga rodzicami faktycznie sprawującymi równoczesną opiekę na dzieckiem, co wynika wprost z jego brzmienia "w przypadku zbiegu prawa rodziców," i "Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców". W okolicznościach przedmiotowej sprawy, zdaniem Sądu, prawidłowo organy obu instancji uznały, że zachodzą podstawy do zastosowania zasady wynikającej z art. 22 u.p.p.w.d., tj. wypłacenia świadczenia wychowawczego temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek. Jak wynika bowiem z przeprowadzonych rodzinnych wywiadów środowiskowych sporządzonych z matką dziecka E. S. w dniu 25 września 2019 r. (k. 10 a.a.) i ze skarżącym w dniu 3 października 2019 r. (k. 29 a.a.), opieka nad synem sprawowana jest równocześnie przez obojga rodziców. Tym samym, skoro doszło do zbiegu prawa obojga rodziców sprawujących równocześnie opiekę nad dzieckiem, to uprawnienie do świadczenia wychowawczego na dziecko należy się temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek o jego przyznanie. W niniejszej sprawie była to niewątpliwe E. S., która wniosek taki złożyła w dniu 8 lipca 2019 r. Skarżący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożył dopiero w dniu 13 sierpnia 2019 r. (k. 32 a.a.). Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, że są niezasadne twierdzenia skarżącego, iż matka dziecka nie utrzymuje ich wspólnego syna i nie ma prawa do świadczenia wychowawczego. Jak wynika bowiem z oświadczenia E. S. z dnia 25 września 2019 r. złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej (k. 6 a.a.), prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z synem J., który pozostaje pod jej opieką. Powyższe potwierdza również przeprowadzony z nią w dniu 25 września 2019 r. rodzinny wywiad środowiskowy. Co więcej, sam skarżący nie kwestionuje sprawowania tej opieki przez matkę dziecka, wskazując podczas wywiadu w dniu 3 października 2019 r., że E. S. "nie pracuje, jest na bezpłatnym urlopie wychowawczym, zajmuje się synem J. S. – G. przez 8-9 godzin, opiekuje się również synem, karmi(...).", "(...) faktyczną opiekę nad synem J. sprawuje on i jego konkubina p. E. S." (k. 29 a.a.). Nadto, z akt sprawy nie wynika, aby E. S., czy skarżący byli pozbawieni władzy rodzicielskiej. Tym samym zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359), jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 § 1 cyt. ustawy). Fakt, że matka dziecka przebywa na bezpłatnym urlopie wychowawczym nie może skutkować stwierdzeniem, że nie ma prawa do świadczenia wychowawczego. Stawiałoby to bowiem ją, jak i inne osoby nie posiadające pracy, w niekorzystnej sytuacji, zamykając drogę do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego, którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka. Ponadto z faktu otrzymywania niższych dochodów przez jednego z rodziców dziecka nie można wnioskować, jak skarżący, że dziecko nie jest "na utrzymaniu" tego rodzica. W konsekwencji powyższego, organy obu instancji prawidłowo uznały, że w okolicznościach sprawy, w sytuacji zbiegu prawa obojga rodziców sprawujących równocześnie opiekę nad dzieckiem, uprawnienie do świadczenia wychowawczego nie przysługuje skarżącemu, a matce dziecka E. S., która jako pierwsza złożyła wniosek o jego przyznanie. Tym samym, zasadnie uchylono skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego ustalone w dniu 16 sierpnia 2019 r. na dziecko: J. S. – G. Wobec powyższego zarzut skargi dotyczący naruszenia prawa materialnego nie znajduje uzasadniania. Nie znajdują potwierdzenia w aktach również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem Sądu, organy zebrały materiał dowodowy w sposób pełny i wyczerpujący i wydając decyzje nie naruszyły przepisów postępowania (w szczególności wskazanych przez skarżącego) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Reasumując, zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Postępowanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w sposób umożliwiający skarżącemu udział w czynnościach organów, materiał dowodowy został zebrany w sposób umożliwiający jego szczegółową ocenę i odniesienie się do przepisów ustawy. Uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji są rzeczowe, szczegółowe i zrozumiałe. Sąd nie znalazł żadnych podstaw do kwestionowania stanowiska organu. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.