III SA/Kr 556/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer spr. Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Halina Jakubiec Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2010 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 11 maja 2009 r. , Nr : [...] z przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia : s k a r g ę o d r z u c i ć . Skarżąca K. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję z dnia 11 maja 2009r. znak [...], wydaną w postępowaniu wznowieniowym, przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, którą to decyzją postanowił utrzymać w mocy własną decyzje z dnia [...] 2009r. odmawiająca wznowienia postępowania w przedmiocie umorzenia ustalonej nadpłaty świadczenia. Wydanie powyższej decyzji poprzedzone zostało następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi: Decyzją z dnia [...] 1990r. wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przyznano K. P. rentę inwalidzką. Decyzją z dnia [...] 2006r. Prezes KRUS orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2007r. ( sygn.akt [...]) oddalił odwołanie K. P. od decyzji, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 marca 2007r. (sygn. akt [...]) oddalił apelację K. P. Bezpośrednią przyczyną wydania powyższej decyzji było nabycie przez męża K. P. nieruchomości rolnych o łącznej pow.2,51 ha. Decyzją z dnia [...] 2008r. znak [...] Prezes KRUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] 2008r. którą odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W dniu 17 marca 2009r. K. P. skierowała do organu pismo w którym podała " zwracam się z prośbą o wznowienie naszej sprawy z dnia decyzji [...] 2006r." W piśmie odwoływała się do treści wyroków jakie zapadły podnosiła, że sądy nie uwzględniły, że nabyte przez męża K. P. nieruchomości rolne posiadały pow.2,51 ha fizycznego, a nie przeliczeniowego, podczas gdy przepisy ustawy odwołują się do hektarów przeliczeniowych. W dniu [...] 2009r. Prezes KRUS na podstawie art.145 § 1, art.147, art.149 § 1 oraz art.150 kpa, wydał postanowienie " w sprawie przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania ", a sentencja postanowienia została sformułowana następująco " orzeka się na żądanie K. P. wszczęcie postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezes KRUS z dnia [...] 2006r. w przedmiocie nadpłaty części uzupełniającej emerytury za okres od 1.01.2000r. d0 30.11.2005r. w kwocie ..." Następnie decyzją z dnia [...] 2009r. znak [...] , wydaną na podstawie art.149 § 3, art.150 kpa " odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa KRUS z dnia [...] 2006r. w przedmiocie nadpłaty części uzupełniającej emerytury ..." Decyzja zawierała pouczenie, zgodnie z którym w myśl art.127 § 3 kpa strona ma prawo zwrócić się do organu wydającego decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni. Decyzją z dnia 11 maja 209r. znak [...] Prezes KRUS po rozpatrzeniu wniosku, na podstawie art. 52 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, art.83 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz art.138 § 1 pkt 1 kpa postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] 2009r. odmawiająca wznowienia postępowania w przedmiocie umorzenia ustalonej nadpłaty świadczenia. Decyzja zawierała pouczenie, zgodnie z którym stosowanie do postanowień art.36 ust.3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników od podjętej decyzji nie przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Na podstawie art.52, 53 i 54 ustawy ppsa, strona może wnieść skargę do WSA w Krakowie, za pośrednictwem Prezes KRUS w terminie 30 dni od jej doręczenia. Na powyższą decyzję K. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie naszej sprawy. W uzasadnieniu skargi podnosiła okoliczności dotyczące błędnego przyjęcia przez Sądy, że maż posiadał nieruchomości rolne o pow. 2,5 ha przeliczeniowego, podczas gdy posiadał 0,42 ha przeliczeniowego, wyjaśniała że posiadał grunty kl 4, 5, 6 , a to oznacza, że potrzeba około 6 ha fizycznych na 1 ha przeliczeniowy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę podano " organ rentowy w stosunku do skarżących wydał ostateczne odmawiające pozytywnego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej żądania umorzenia przez pozwany organ rentowy należnej mu od Skarżących nadpłaty w części uzupełniającej emerytury w kwocie 9 521,22 zł za okres od 01.12.2002r. do 31.11.2005r. – odniesieniu do K. P. oraz w kwocie 19042,23 zł za okres od 01.12.2002r. do 30.11.2005r. w odniesieniu do K. P. " W dalszej części uzasadnienia odpowiedzi na skargę organ przedstawił stan faktyczny sprawy, oraz czynności jakie były podejmowane konkludując, " że sytuacja materialna i rodzinna skarżących pozwala na zwrot nienależnie pobranych świadczeń poprzez potrącanie z wypłacanych świadczeń emerytalnych KRUS. Tym samym brak jest wystarczających podstaw do umorzenia zaległości z tytułu nienależnie pobranych świadczeń". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz.169/ nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi, zarzutami, wnioskami oraz powołana podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu. Podstawowym zagadnieniem wymagającym rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie co jest przedmiotem postępowania, a następnie rozważenie, czy ten przedmiot postępowania podlega kontroli sądów administracyjnych. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącej K. P. z dnia 17 marca 2009r. w którym podała, że "zwraca się z prośbą o wznowienie naszej sprawy z dnia decyzji [...] 2006r." Uzasadnienie wniosku jednoznacznie wskazuje, że wniosek dotyczy decyzji z dnia [...] 2006r., którą Prezes KRUS orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia i która była przedmiotem orzeczeń sądów powszechnych. W postanowieniu z dnia [...] 2009r. " w sprawie przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania" organ w sentencji postanowienia podaje " orzeka się na żądanie K. P. wszczęcie postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezes KRUS z dnia [...] 2006r. w przedmiocie nadpłaty części uzupełniającej emerytury za okres od 1.01.2000r. d0 30.11.2005r. w kwocie ..." . W decyzji z dnia [...] 2009r. Prezes KRUS orzeka o "odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezes KRUS z dnia [...] 2006r. w przedmiocie nadpłaty..." , natomiast w decyzji z dnia 11 maja 2009r. Prezes KRUS postanawia utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] odmawiająca wznowienia postępowania w przedmiocie umorzenia ustalonej nadpłaty świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ pisze, że wydane zostały decyzje odmawiające wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej umorzenia należnej od skarżącego nadpłaty, w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę powoływane są argumenty dotyczące sprawy umorzenia. Pojawia się zatem pytanie, jakiej decyzji dotyczy prowadzone przez organ postępowanie w sprawie wznowienia. Czy wznowienie postępowania dotyczy postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] 2006r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia , czy też wznowienie postępowania dotyczy postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] 2008r. w przedmiocie odmowy umorzenia. O ile w postanowieniu z dnia [...] 2009r. i w decyzji z dnia [...] 2009r. organ odwołuje się do decyzji z dnia [...] 2006r., to w zaskarżonej decyzji z dnia 11 maja 2009, podaje, że utrzymuje w mocy decyzję z dnia [...] 2009r. w przedmiocie umorzenia ustalonej nadpłaty świadczenia. Dokonując oceny powyższego stanu rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjmuje, że prowadzone przez organ postępowanie o wznowienie postępowania dotyczy decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] 2006r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Z wniosku skarżącej z dnia 17 marca 2009r. o wznowienie postępowania jednoznacznie bowiem wynika, że dotyczy on decyzji z dnia [...] 2006r. W takiej sytuacji rozstrzygnięcia wymaga, czy od decyzji wydanej w postępowaniu wznowieniowym w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezesa KRUS w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z przepisem art.36 ust.1 pkt 8 w zw. z ust.3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. z 2008, Nr 50, poz.291 z późn. zm.) , od decyzji Prezesa KRUS w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przysługuje odwołanie do sądu powszechnego na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, a nie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Bezsporne jest, że powyższa zasada dotyczy decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wydanej w postępowaniu zwykłym. Czy ta sama zasada ma zastosowanie do decyzji wydanej w postępowaniu nadzwyczajnym np. w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym ostatecznej decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zasada wynikająca z art.36 ust.3 powołanej wyżej ustawy ma zastosowanie do decyzji wydanych zarówno w postępowaniu zwykłym jak i decyzji wydanych w postępowaniu nadzwyczajnym, jeżeli przedmiotem tych postępowań jest kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie, ma przedmiot sprawy, a nie tryb w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Fakt, że decyzja w sprawie wznowienia postępowania wydawana jest na podstawie przepisów kpa, nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą należy oceniać poprzez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Mając na uwadze zasadę racjonalności ustawodawcy, brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w zależności, czy zaskarżona decyzja wydana została w trybie zwykłym, czy np. w postępowaniu wznowieniowym, to oznacza, że w rozpoznawanej sprawie właściwy jest sąd powszechny, a nie Wojewódzki Sąd Administracyjny. Inny stan prawny dotyczy decyzji Prezesa KRUS wydawanych na podstawie art.41 a ust.1 ustawy z 20 grudnia o ubezpieczeniu społecznym rolników w tym w określonych w pkt 2 sprawach umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Decyzje podejmowane w tych sprawach, zarówno w trybie zwykłym jak i w trybie postępowań nadzwyczajnych są przedmiotem kontroli sądów administracyjnych. W przedmiotowej sprawie Prezes KRUS błędnie pouczył Skarżącego o przysługującym mu prawie do złożenia skargi na decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zgodnie z art.112 kpa, błędne pouczenie w decyzji, co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. To błędne pouczenie nie stwarza podstaw prawnych do rozpatrzenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, albowiem sprawa nie należy do kognicji sądów administracyjnych. Stąd też tylko na marginesie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę na niewłaściwe stosowanie przez organ przepisów kpa o wznowieniu postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1 kpa wznowienie postępowania następuje na podstawie postanowienia, a stosownie do § 3 odmowa wznowienia postępowania następuje na podstawie decyzji. Jeżeli zostało wydane postanowienie o wznowieniu postępowania, to zgodnie z art. 151 § 1kpa organ może wydać decyzję w której: odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, lub uchyla decyzję dotychczasową i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania nie można wydać decyzji odmawiającej wznowienia postępowania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy, z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odrzucił skargę albowiem sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.