III SA/Kr 567/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Wojciech Jakimowicz WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. spraw ze skarg A Sp. z o.o. w Ł na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych kat. A o zawartości alkoholu do 4,5 % oraz piwa z dnia 20 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych kat. B o zawartości alkoholu 4,5 % do 18 % oprócz piwa z dnia 20 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych kat. C o zawartości alkoholu powyżej 18 % I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji, II. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonywane, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A Sp. z o.o. w Łodzi kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. postanowił połączyć niniejszą sprawę ze sprawą o sygn. akt III SA/Kr 568/13, sygn. akt III SA/Kr 569/13 – do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić pod sygn. akt III SA/Kr 567/13. Zaskarżonymi decyzjami z dnia 20 lutego 2013 r. nr [...], nr [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 18 ust. 12 pkt 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t. jedn., Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm., zwanej dalej ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz.1071, ze zm.), utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta: 1) z dnia [...] 2012 r., znak: [...], orzekającą o wygaśnięciu z dniem 1 października 2012 r. zezwolenia z dnia 12 lipca 2011 r. Nr [...], wydanego dla Spółki A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł, na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych kat. A o zawartości alkoholu do 4,5% oraz piwa, przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży, tj. w drink - barach w K, ul. M, 2) z dnia [...] 2012 r. znak: [...], orzekającą o wygaśnięciu z dniem 1 października 2012 r. zezwolenia z dnia 12 lipca 2011 r. Nr [...], wydanego dla Spółki A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł, na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych kat. B o zawartości alkoholu powyżej 4,5% do 18% oprócz piwa, przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży, tj. w drink - barach w K, ul. M, 3) z dnia [...] 2012 r. znak: [...], orzekającą o wygaśnięciu z dniem 1 października 2012 r. zezwolenia z dnia 12 lipca 2011 r. Nr [...], wydanego dla Spółki A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł, na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych kat. C o zawartości alkoholu powyżej 18%, przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży, tj. w drink - barach w K, ul. M. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ I instancji – Prezydent Miasta - orzekł o wygaśnięciu z dniem 1 października 2012 r. zezwoleń: 1) z dnia 12 lipca 2011 r. Nr [...] na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych kat. A o zawartości alkoholu do 4,5% oraz piwa, przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży, tj. w drink - barach w K, ul. M, 2) z dnia 12 lipca 2011 r. Nr [...] na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych kat. B o zawartości alkoholu powyżej 4,5% do 18% oprócz piwa, przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży, tj. w drink - barach w K, ul. M, 3) z dnia 12 lipca 2011 r. Nr [...] na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych kat. C o zawartości alkoholu powyżej 18%, przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży, tj. w drink - barach w K, ul. M. Podstawą do takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że strona nie wywiązała się z obowiązku uiszczenia w ustawowym w terminie, tj. do dnia 30 września 2012 r. opłat za korzystanie z zezwoleń w 2012 r. Powyższe okoliczności organ l instancji ustalił przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, w ramach którego uzyskał pisemną informację z [...] Bank S.A., że wpłaty należności z tytułu korzystania z zezwoleń na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych zostały dokonane przez stronę w dniu 1 października 2012 r. Odwołanie od powyższych decyzji złożyła w terminie spółka - A Spółka z o.o. z siedzibą w Ł - wnosząc o uchylenie decyzji. Strona wskazała, że termin dokonania wpłat należnej III raty wypadał w dni wolne od pracy. Opłaty zostały dostarczone na konto Urzędu Miasta w pierwszym dniu roboczym po dniach wolnych od pracy, a zatem wpłaty powinny być uznane za dokonane w terminie. Opisanymi na wstępie decyzjami Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W ich uzasadnieniu, działające jako organ odwoławczy SKO wskazało, że w analizowanych sprawach zastosowanie znajduje art. 18 ust. 12 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. W świetle zebranego materiału dowodowego nie ulega, zdaniem Kolegium, wątpliwości, że strona, prowadząca na podstawie ww. zezwoleń sprzedaż napojów alkoholowych określonych kategorii, przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży, nie uiściła w ustawowym terminie tj. do 30 września 2012 r. opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w 2012 r. Niedokonanie opłaty w ustawowym terminie powoduje ten skutek, że posiadane zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych wygasa z mocy prawa. Taki bowiem skutek prawny ustawodawca łączy z niewykonaniem obowiązku uiszczenia w terminie opłaty za korzystanie z zezwolenia. Oznacza to, że organ administracji właściwy do orzekania w sprawie, nie ma żadnej możliwości uznaniowej. Strona poprzez własne zaniechanie (niezależnie od winy) wypełnia przesłanki warunkujące wygaśnięcie z mocy prawa zezwolenia. Wówczas decyzja, zezwalająca na sprzedaż napojów alkoholowych staje się bezprzedmiotowa. Dlatego też, w ocenie Kolegium, zasadne są orzeczenia o stwierdzeniu wygaśnięcia zezwoleń, skoro ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wskazuje, że w takich wypadku wydaje się decyzję o wygaśnięciu zezwolenia. W ocenie Kolegium termin do dokonania opłaty ma charakter materialnoprawny i nie mają do niego zastosowania przepisy dotyczące terminów procesowych. Ponadto stanowisko odwołującego się, że datą dokonania opłaty jest data dokonania przelewu również nie zasługuje na uwzględnienie. Stanowisko takie nie znajduje uzasadnienia w istniejącym orzecznictwie sądowym. Z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 1995 r., sygn. akt III CZP 164/94, wynika, że w sytuacji spełniania świadczenia bezgotówkowego, z uwagi na oddawczy charakter długu pieniężnego, należy przyjąć, iż dłużnik dający polecenie przelewu spełnia świadczenie dopiero wtedy, gdy suma dłużna dojdzie do wierzyciela (znajdzie się na jego rachunku), a nie kiedy zostanie zadysponowana przez dłużnika lub kiedy obciąży debet jego rachunku. Z tą chwilą następuje umorzenie (wygaśnięcie) zobowiązania. A zatem spełnienie świadczenia bezgotówkowego następuje w dniu uznania rachunku bankowego wierzyciela. Ze znajdującego się w aktach poświadczenia wykonania operacji przelewu wydanego przez [...] Bank S.A. wynika, że przelewy zostały zaksięgowane w dniu 1 października 2012 r., czyli opłaty zostały dokonane po terminie. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca Spółka zarzuciła powyższej decyzji naruszenie: - art. 111 ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi przez błędne przyjęcie, że w przypadku, gdy termin do wniesienia kolejnej raty należnej tytułem opłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych przypada na dzień wolny od pracy nie jest możliwe uiszczenie jej w dniu następującym do dniu wolnym od pracy oraz przez niezastosowanie art. 115 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.c.), - art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi przez wydanie decyzji przez organ I instancji w sytuacji, gdy nie ziściła się przesłanka wygaśnięcia zezwolenia, bowiem strona dokonała zapłaty III raty bez uchybienia terminu przewidzianego dla tej czynności. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że termin 30 września przypadał w 2012 r. na niedzielę, czyli dzień ustawowo wolny od pracy. Ze względu na fakt, że ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie reguluje przypadków, gdy termin do wniesienia kolejnej wpłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych przypada na dzień ustawowo wolny od pracy. Zgodnie z wykładnią systemową należy zastosować wtedy sposób liczenia terminu materialnego określony w art. 115 k.c. W odpowiedzi na skargi SKO wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Zgodnie natomiast z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Skargi zasługiwały na uwzględnienie. Kontrolowane przez sąd decyzje dotyczyły rozstrzygnięć, którymi wygaszono skarżącej spółce posiadane przez nią zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w związku z nieopłaceniem przez nią rat należnych opłat w terminie. Podkreślić należy, że termin wpłaty każdej kolejnej raty reguluje ustawa ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (w dacie zaskarżonych decyzji - t. jedn., Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm., obecnie t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1356 ze zm., zwanej dalej ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w art. 11¹ ust. 7, który, w brzmieniu obowiązującym na dzień zaskarżonych decyzji stanowił, że pierwsza rata ma być wpłacona do 31 stycznia, druga do 31 maja, trzecia do 30 września danego roku kalendarzowego. Uchybienie określonym ustawowo terminom dokonania wpłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu skutkuje ich wygaśnięciem na podstawie art. 18 ust. 12 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Rozstrzygającą zatem okolicznością w sprawie wygaśnięcia zezwolenia jest bez wątpienia ustalenie faktu naruszenia przez adresata zasady terminowości wpłat należnych rat rocznej opłaty. W ocenie Sądu błędne jest stanowisko organów w tej sprawie, że decydującą datą o terminowości dokonania tego rodzaju wpłat, jest dzień obciążenia rachunku wierzyciela z uwagi na rodzaj bezgotówkowego w tym wypadku świadczenia, jak to wskazano w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 1995 r., sygn. akt III CZP 164/94. Zauważyć bowiem należy, że trafnie wskazał, w przywołanej przez SKO uchwale, Sąd Najwyższy, że tak jest ale w odniesieniu do świadczeń o charakterze cywilnoprawnym, z jakimi nie mamy jednak do czynienia w tym konkretnym przypadku. Zgodnie z uchwałą 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2003 r., sygn. akt FPK 11/02, którą Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela, opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, przewidziana w art. 11¹ ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, jest opłatą o charakterze publicznoprawnym. Oczywistym jest bowiem, że zezwolenia są wydawane na wykonywanie działalności gospodarczej, a co za tym idzie, na korzystanie z udzielonego zezwolenia na wykonywanie działalności gospodarczej objętej tym zezwoleniem. Opłaty, o których w mowa we wskazanym powyżej przepisie ustawy, są zatem opłatami de facto za wydanie zezwolenia, gdyż istotą każdego zezwolenia jest przyznanie przedsiębiorcy przez organ administracji publicznej uprawnienia do podejmowania i prowadzenia określonej w zezwoleniu działalności gospodarczej. Opłaty te są pobierane więc w związku z określonym, konkretnym działaniem organów państwa (samorządu terytorialnego). Jasno wynika z treści art. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm., zwanej dalej ustawą o finansach publicznych), że środkami publicznymi są dochody publiczne, do których między innymi zalicza się różnego rodzaju opłaty (art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy o finansach publicznych). W myśl art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych opłaty za wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych są dochodami pobieranymi przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Skoro tak, to do zobowiązań z tytułu takich należności według art. 67 ustawy o finansach publicznych, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., zwanej dalej Ordynacją podatkową). W rozdziale III Ordynacji podatkowej w art. 60 § 1 pkt 2 ustawodawca przesądził, stosując odpowiednio te regulacje, że za termin zapłaty tego rodzaju zobowiązań, uważa się "w obrocie bezgotówkowym - dzień obciążenia rachunku bankowego podatnika lub rachunku podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo - kredytowej lub rachunku płatniczego podatnika w instytucji płatniczej na podstawie polecenia przelewu." Zresztą w przywołanej już uchwale Sądu Najwyższego wyraźnie zaznaczono na pewne odrębne uregulowania w odniesieniu do należności publicznoprawnych, w tym np. do opłat sądowych, które taki charakter także posiadają. Wobec powyższego przy ustalaniu terminu opłat za wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, jako należności publicznoprawnych, w drodze przelewu istotna jest data złożenia dyspozycji, nie zaś jego realizacja. Trafnie natomiast Kolegium podniosło, że terminy dokonania rat należnych z tytułu wydanego zezwolenia opłat są terminami prawa materialnego i w związku z tym nie mogą ulegać one przedłużaniu i nie stosuje się reguł dotyczących terminów procesowych. "Terminy płatności opłat zostały określone przez ustawodawcę w sposób ścisły i jednoznaczny, bo przez kalendarzowe oznaczenie ich daty upływu." (por. wyrok NSA z dnia 22 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 14/10). W tym więc zakresie argumenty strony skarżącej są chybione. Według orzecznictwa sądów administracyjnych, jak i poglądów doktryny, do materialnoprawnych terminów wyłączona jest możliwość zastosowania art. 57 § 4 k.p.a. dla terminu określonego w art. 11¹ ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tak NSA w wyroku z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt II GSK 79/09; LEX nr 573542, a także w komentarzach do Kodeksu postępowania administracyjnego, np. A wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, str. 360, czy B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 326 i następne). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Treść art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zobowiązywała Sąd do orzeczenia, jak w punkcie II sentencji orzeczenia. O kosztach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jak w punkcie III sentencji wyroku.