III SA/Kr 589/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2015 r. sprawy ze skargi J. K. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata D. C. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 420,00 (słownie: czterysta dwadzieścia) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Prezydent Miasta po rozpatrzeniu wniosku z dnia 28 października 2011 r. decyzją z dnia [...] 2011 r., nr [...] odmówił przyznania J. K. – K. świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz oraz na dofinansowanie do zakupu środków czystości za miesiąc październik 2011 r. Jako podstawę prawną organ wskazał przepisy art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 39, art. 102, art. 104, art. 106 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Na uzasadnienie organ podał, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem B. K. oraz dziećmi H. i Z. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. we wrześniu 2011 r. dochód rodziny wyniósł 1361,73 zł, przy czym opłaty mieszkaniowe za energię elektryczną w kwocie 156,42 zł oraz za czynsz w kwocie 350 zł uregulowała teściowa, która pozostaje w odrębnym gospodarstwie domowym jednocześnie wyłącznie posiadając prawo do wspólnie z rodziną skarżącej zajmowanego lokalu. Ustalono, że mąż skarżącej opłacił czynsz w wysokości 150 zł. Organ zaznaczył, że wnioskująca wraz z mężem nieodpłatnie darowali osobom trzecim swoje udziały w nieruchomościach i ta okoliczność powodująca uszczuplenie zasobów materialnych zmniejszyła szansę poprawy sytuacji życiowej skarżącej i w konsekwencji uzasadniała odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ podkreślił, że zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin przy ich współpracy oraz wykorzystywaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, a wnioskująca nie wykorzystała właśnie swoich zasobów materialnych. Po rozpatrzeniu odwołania J. K. – K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 12 stycznia 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Na uzasadnienie organ odwoławczy podał m.in., że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego i we wrześniu 2011 r. rodzina skarżącej uzyskała dochód w łącznej wysokości 1361,73 zł, a tym samym nie przekroczyła kryterium dochodowego dla rodziny, które zgodnie z ustawą wynosi 4 x 351 zł = 1404 zł. Jednakże, co organ podkreślił, wyznacznikami przyznania i ustalania wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej i zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wykorzystywanie w pełni przez starających się o pomoc "własnych środków, możliwości i uprawnień". Zdaniem organu, skarżąca i jej rodzina nie wykorzystują własnych zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, ponieważ posiadają majątek nieruchomy, który mogliby odpłatnie zbyć i uzyskać potrzebne do życia środki finansowe. Tymczasem na podstawie umowy darowizny zawartej w dniu 18 stycznia 2011 r. pomiędzy małżonkami J. K. –K. i B. K. a osobą trzecią, skarżąca i jej małżonek darowali udziały wynoszące 33/100 części w nieruchomości położonej w M gmina L o powierzchni 43 ary i nieruchomości położonej w M o powierzchni 17 arów oraz udział wynoszący 1/100 części w nieruchomości położonej w C o powierzchni 23 ary. Z oświadczenia skarżącej wynika, że "darowizna ta miała na celu uniknięcia zlicytowania nas przez ZUS". Zdaniem organu, nieodpłatne wyzbywanie się majątku nieruchomego jest to rodzaj marnotrawienia własnych zasobów, natomiast organy pomocy społecznej muszą w pierwszej kolejności udzielać jej osobom nieposiadającym żadnych dochodów, ani zasobów oraz osobom, które mają dużo większe trudności w przezwyciężeniu trudności życiowych w jakich się znalazły. Organ zaznaczył, że wnioskująca i jej mąż posiadali trzy nieruchomości gruntowe na terenie Gminy L, które mogliby sprzedać lub tylko jedną z nich i w ten sposób zaspokoić swoje potrzeby - nie domagając się pomocy społecznej. W wyniku rozpatrzenia skargi J. K. – K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd uznał, że słusznie oceniły organy, że nieodpłatne wyzbycie się majątku nieruchomego nie jest postępowaniem mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości. Zdaniem Sądu, środki z pomocy społecznej powinny być uruchamiane dopiero wówczas, gdy osoba i rodzina nie jest w stanie, nawet przy największych staraniach, zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych. W wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej J. K. – K. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1991/13 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie organy przyjęły, że skarżąca przekazując wraz z mężem nieodpłatnie osobie trzeciej (umową darowizny z dnia 18 stycznia 2011 r.) udziały w nieruchomościach (wynoszące 33/100 części w nieruchomości położonej w M gmina L o powierzchni 43 ary i nieruchomości położonej w M o powierzchni 17 arów oraz udział wynoszący 1/100 części w nieruchomości położonej w C o powierzchni 23 ary) dopuściła się marnotrawienia własnych zasobów finansowych, jednak organy nie starały się ustalić wartości przedmiotu tej darowizny i nie przeprowadziły niezbędnego w tym zakresie postępowania dowodowego, np. przez zwrócenie się do odpowiednich jednostek organizacyjnych gminy, na terenie której położone są nieruchomości, o ustalenie wartości klasy gruntu przyjmowanej dla celów podatkowych. Zdaniem NSA, przeprowadzenie właściwego postępowania dowodowego było konieczne dla ustalenia wartości darowizny, gdyż pozwoliłoby to na dokonanie prawidłowej oceny, czy istotnie w rozpatrywanej sprawie zaistniały podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu o art. 11 ust. 1 ustawy. Bez dokonania wyjaśnień w tym zakresie nie można jednoznacznie stwierdzić, w jakim stopniu (i czy w ogóle) dokonana darowizna wpłynęła na sytuację dochodową skarżącej i jej rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że organy nie ustaliły, czy ewentualna sprzedaż udziału w powyższej nieruchomości przyniosłaby realne zyski wpływające na poprawę sytuacji bytowej skarżącej i jej rodziny, a dokonanie ustaleń w opisanym wyżej zakresie było niezbędne do ustalenia, czy zaistniały przesłanki z art. 11 ust. 1 omawianej ustawy, wskazujące, że skarżąca doprowadziła do marnotrawstwa własnych zasobów finansowych, zwłaszcza że organy przyjęły, iż rodzina skarżącej spełnia kryterium dochodowe pozwalające jej na przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Zdaniem NSA, organy także w sposób niezupełny przeprowadziły rodzinny wywiad środowiskowy, bowiem nie ustaliły w sposób kompletny całokształtu sytuacji materialnej i bytowej rodziny, a powyższy wywiad jest podstawowym dowodem w postępowaniu o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej i musi być przeprowadzony w sposób wyczerpujący. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył także, że organy nie zapewniły skarżącej czynnego udziału w całym postępowaniu, bowiem nie stworzyły jej możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz nie poinformowały o obowiązku wskazania okoliczności faktycznych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej prawa do świadczenia z pomocy społecznej. Rozpoznając ponownie niniejsza sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd zwraca uwagę na treść art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), który stanowi: "Art. 190. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny." Mając na uwadze treść przytoczonego wyżej przepisu Sąd uznał, że organy administracyjne - stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) - nie wyjaśniły w pełni stanu faktycznego sprawy i w sposób wyczerpujący nie zebrały materiału dowodowego, ani go nie rozpatrzyły. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracyjne ustalą więc wartości przedmiotu darowizny udziałów w nieruchomościach – wynoszących: 33/100 części w nieruchomości położonej w M gmina L o powierzchni 43 ary i nieruchomości położonej w M o powierzchni 17 arów oraz 1/100 części w nieruchomości położonej w C o powierzchni 23 ary – i przeprowadzą niezbędne w tym zakresie postępowanie dowodowe, np. przez zwrócenie się do odpowiednich jednostek organizacyjnych gminy, na terenie której położone są nieruchomości, o ustalenie wartości klasy gruntu przyjmowanej dla celów podatkowych. Przeprowadzenie właściwego postępowania dowodowego jest konieczne dla ustalenia wartości darowizny, gdyż pozwoli na dokonanie prawidłowej oceny, czy istotnie w rozpatrywanej sprawie zaistniały podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu o art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Bez dokonania wyjaśnień w tym zakresie nie można jednoznacznie stwierdzić, w jakim stopniu (i czy w ogóle) dokonana darowizna wpłynęła na sytuację dochodową skarżącej i jej rodziny i czy skarżąca doprowadziła do marnotrawstwa własnych zasobów finansowych. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy przeprowadzą także w sposób wyczerpujący rodzinny wywiad środowiskowy mający na celu ustalenie w sposób kompletny całokształtu sytuacji materialnej i bytowej rodziny oraz zapewnią skarżącej czynny udział w całym postępowaniu, a zwłaszcza stworzą skarżącej możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz poinformują o obowiązku wskazania okoliczności faktycznych, które mogą mieć wpływ na ustalenie prawa skarżącej do świadczeń z pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 190 p.p.s.a. orzekł - jak w pkt I wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 250 p.p.s.a. w związku z art. 29 ust.1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r., poz. 615 z późn. zm.), określając ich wysokość na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) – jak w pkt II wyroku.