III SA/Kr 589/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na uchwałę Zarządu Powiatu z dnia 1 grudnia 2015 r. Nr: [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia otwartego konkursu ofert na prowadzenie punktów nieodpłatnej pomocy prawnej na terenie Powiatu w 2016 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 300 zł od skargi na uchwałę Zarządu Powiatu z dnia 1 grudnia 2015 roku w przedmiocie rozstrzygnięcia otwartego konkursu ofert na prowadzenie punktów nieodpłatnej pomocy prawnej na terenie Powiatu w 2016 roku skarżąca A. B. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego dochodu, ani majątku. Łączna wartość wierzytelności alimentacyjnych wynosi ok. 30.000 zł, a ich egzekucja jest bezskuteczna. Wydatki skarżącej przedstawiają się następująco: ok. 6.000 zł rocznie opłata za szkolenia zawodowe, 4.800 zł rocznie dojazdy na zajęcia, 500 zł książki naukowe i 240 zł rocznie składki izbowe. Uzasadniając wniosek skarżąca podniosła, że jest aplikantką adwokacką III roku. Jej obecne położenie finansowe jest bardzo trudne. Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnych oszczędności. Ma problem ze znalezieniem pracy. W listopadzie 2015 roku zawarła ze Stowarzyszeniem "R" promesę umowy na obsługę punktu nieodpłatnej pomocy prawnej w S w 2016 roku. Zarząd Powiatu wydał jednak uchwałę mocą której Stowarzyszeniu nie powierzono realizacji zadania publicznego prowadzenia punktu nieodpłatnej pomocy prawnej. Skarżąca aktualnie odbywa ostatni rok kosztownego szkolenia zawodowego. Nie była w stanie przygotować się na poniesienie wydatku na opłatę sądową i nie jest w stanie jej uiścić bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. Do wniosku dołączone zostało zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 21 marca 2016 roku o zarejestrowaniu A. B. jako osoby bezrobotnej od dnia 28 listopada 2014 roku. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca została wezwana do ich uzupełnienia w terminie 7 dni poprzez: - wyjaśnienie w oparciu o jaki tytuł prawny zamieszkuje pod adresem ul. S w S, - wyjaśnienie jak kształtuje się wysokość jej miesięcznych obciążeń związanych z koniecznością opłacenia czynszu, prądu, gazu, dostawy wody, wywozu nieczystości, telefonów, RTV i przedłożenie na tę okoliczność kopii stosownych rachunków lub pokwitowań z ostatniego miesiąca albo za ostatni okres rozliczeniowy, wezwań o zapłatę, nakazów, wyroków zasądzających etc., - wyjaśnienie z jakich środków czerpie ona na te opłaty i jak przy deklarowanym braku własnych dochodów jest w stanie opłacać wykazane roczne koszty opłat za szkolenia zawodowe, dojazdy na zajęcia, zakup książek i składki izbowe, º jeśli skarżąca podejmuje się prac dorywczych lub zleconych należało okazać na tę okoliczność kopie umów i oszacować wysokość swoich dochodów w skali miesiąca, º jeśli korzysta ona ze wsparcia osób drugich należało przedstawić ich pisemne oświadczenie na tę okoliczność, º w przypadku korzystania ze wsparcia instytucjonalnego (np. GOPS, Caritas) należało przedstawić na tę okoliczność kopie stosownych decyzji albo zaświadczenie, - przedstawienie kopii odpowiednich dokumentów źródłowych na potwierdzenie bezskuteczności egzekucji wierzytelności alimentacyjnej. Odnosząc się do wezwania A. B. w piśmie z dnia 5 lipca 2016 roku wyjaśniła, iż zamieszkuje przy ul. S w S w oparciu o tzw. tytuł prawnorodzinny. Dom, w którym mieszka jest dużym starym domem jednorodzinnym z jednym licznikiem na prąd, szambem i zryczałtowaną opłatą za wodę. Stanowił on własność nieżyjącego dziadka skarżącej. Po jego śmierci dom przejął stryj skarżącej, Z. B., który zaczął w nim prowadzić działalność gospodarczą polegającą na wynajmie pokoi turystom. Skarżąca zajmuje jeden z pokoi na parterze budynku, a warunki w których żyje są bardzo trudne. Koszty utrzymania domu pokrywa aktualny właściciel, a skarżąca - w związku z jej trudną sytuacją - w nich nie partycypuje. Strona podała, że nie posiada telewizora, ani radioodbiornika, a koszty telefonu wynoszą średnio 80 zł miesięcznie. Środki finansowe na opłaty za szkolenie zawodowe w 2015 roku i jedno półrocze 2016 roku strona otrzymywała od ojca, A. B. Wyjaśniła, że nie podejmuje się prac dorywczych, ani zleconych, jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i cały czas poszukuje zatrudnienia. Odnośnie środków, z jakich czerpie na jej opłaty wyjaśniła, że korzysta ze wsparcia finansowego przyjaciela, który odmówił złożenia oświadczenia na tę okoliczność. Składki izbowe za rok 2016 nie zostały jeszcze opłacone. Skarżąca podała, że nie korzysta ze wsparcia instytucjonalnego. Do pisma załączone zostało zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 5 lipca 2016 roku o bezskuteczności egzekucji alimentów (zaległość 34.458,33 zł, odsetki 25.447,63 zł). Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 roku, poz. 718, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie A. B. nie przekonała orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez nią kosztów sądowych we własnym zakresie. Skarżąca nie uczyniła bowiem w pełni zadość nałożonemu przez Referendarza sądowego obowiązkowi dostarczenia określonych oświadczeń i dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną. Przesłane przez stronę wyjaśnienia nie tylko nie usunęły wątpliwości co do jej sytuacji majątkowej, ale wręcz spotęgowały przypuszczenia, że uchyla się ona od ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Wobec szeregu dokumentów, do których przedłożenia była wezwana, A. B. załączyła jedynie zaświadczenie Komornika Sądowego o bezskutecznym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym od 1998 roku przeciwko ojcu skarżącej. Pomimo wyraźnego wezwania skarżąca nie podała żadnych informacji o wysokości środków finansowych, którymi dysponuje w miesiącu. Wyjaśniła, że wspiera ją finansowo przyjaciel, jednakże – pomimo wyraźnego wezwania - nie przedłożyła na tę okoliczność stosownego oświadczenia. Pominęła milczeniem kwestię pisemnego oświadczenia jej ojca A. B. oraz stryja Z. B., jeśli – jak twierdzi – korzysta z ich wsparcia w zakresie ponoszenia opłat za szkolenie zawodowe oraz pokrywania kosztów utrzymania lokalu, w którym zamieszkuje. Skarżąca nie podała nawet szacunkowych danych dotyczących wydatków związanych z jej bieżącym utrzymaniem. Opłaty za telefon w wysokości 80 zł nie należą do wydatków utrzymania koniecznego, przez które rozumie się wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (mieszkanie, żywność, ewentualne lekarstwa). Orzekający nie był zatem w stanie dokonać sumarycznego zestawienia otrzymywanych środków i ponoszonych przez stronę kosztów, koniecznych do ustalenia czy pozostają jej jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mogłaby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Ponadto, jeśli sytuacja skarżącej jest rzeczywiście tak trudna, jak twierdzi, niezrozumiała jest jej postawa nie podejmowania żadnych kroków do uzyskania wsparcia chociażby ze strony właściwego ośrodka pomocy społecznej. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy nie można uznać, aby A. B. udokumentowała, czy uprawdopodobniła w sposób wyczerpujący i jednoznaczny swoją sytuację majątkową. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącej wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.