III SA/Kr 607/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 28 marca 2011r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności p o s t a n a w i a I. umorzyć postępowanie w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych, II. ustanowić dla strony skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. W dniu 6 sierpnia 2012r. skarżący Z. B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie przyznania płatności. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata. Skarżący wskazuje, iż utrzymuje się z gruntu o pow. 0,58 ha, nie pracuje, nie korzysta z pomocy społecznej ani też nie otrzymuje innych zasiłków czy stałych świadczeń. Dodaje, iż pożycza gotówkę od osób prywatnych, boryka się z zadłużeniem powstałym w wyniku niespłaconych kredytów. Nie jest ubezpieczony ( dane również na podstawie sprawy II SO/Kr 8/11, I SA 818/10, I SA/Kr 819/10, III SA/Kr 921/10 ). Odnosząc się do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów – umorzono postępowanie w tym zakresie. Z akt sprawy wynika bowiem, iż postanowieniem Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lipca 2012r. został on w całości zwolniony od kosztów sądowych. Ponowne zatem rozpoznawanie wniosku skarżącego w tej części byłoby niecelowe i niezasadne, gdyż we wnioskowanym zakresie skarżący otrzymał już pozytywne dla siebie rozstrzygnięcie. Należało zatem, na podstawie art. 161 w zw. z art. 258 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – umorzyć postępowanie w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wniosku strony skarżącej o przyznanie pełnomocnika – zdaniem orzekającego - zasługuje on na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jest osobą samotną. Utrzymuje się z pożytków osiąganych na swoim gruncie o pow. 0,58 ha, natomiast nie pracuje, nie korzysta z pomocy społecznej, nie otrzymuje żadnych zasiłków. Wskazuje, iż rachunki bankowe są obciążone niespłaconymi kredytami. Skarżący wskazuje, iż nie leczy się, gdyż nie jest ubezpieczony. Posiadany grunt przynosi natomiast straty, jak w każdym gospodarstwie drobnym. Posiada samochód z 1987 r., ale jego wartość określa na wartość złomu, zresztą nie używa go i jak wskazuje – stoi on na parkingu Sądu Apelacyjnego. Pożycza środki finansowe od osób prywatnych. Wskazuje na postanowienia sądowe o zwolnieniu go od kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. 90 m2 w tym mieszkanie o pow. 12 m2, a także nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę brak stałych miesięcznych dochodów z tytułu zatrudnienia czy też stałych świadczeń ZUS – owskich czy KRUS, brak oszczędności, brak cennego majątku, wykazane licznymi dokumentami zadłużenie i wszczęte, a także umorzone z powodu braku środków postępowania egzekucyjne, biorąc pod uwagę zwyczajowe koszty utrzymania, samotność, brak osób zobowiązanych na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do pomocy i alimentacji, - nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania jest obligatoryjny. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie dla niego adwokata należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).