III SA/Kr 612/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Molczyk WSA Tadeusz Wołek Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2014 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie: - art 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U.2011.131) ; - art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – decyzją z dnia 6 lutego 2014 r. [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty z dnia [...] 2013 r. nr [...] odmawiającą skarżącemu H. W. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy do czasu uzyskania pozytywnego wyniku sprawdzenia kwalifikacji w formie egzaminu państwowego . Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny ustalony przez organy : w dniu 5 listopada 2013 r. skarżący złożył wniosek o zwrot prawa jazdy, które zostało zatrzymane postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 20 kwietnia 2012r. sygn. [...]. Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 7 października 2013 r. , sygn. [...] orzeczono o zwrocie przedmiotowego prawa jazdy skarżącemu , jednak – zgodnie z informacją zamieszczoną w tym dokumencie – " jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął co najmniej rok – co ma właśnie miejsce w niniejszej sprawie - warunkiem wydania prawa jazdy jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji." W ocenie organu, art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ww. ustawy o kierujących pojazdami uzależnia zwrot zatrzymanego prawa jazdy , gdy osoba była go pozbawiona na okres przekraczający rok , od uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje. Ze zgromadzonych w niniejszej sprawie materiałów wynika, że postanowienie Prokuratora [...] o zatrzymaniu prawa jazdy obowiązywało dłużej niż 1 rok tj. od dnia 20 kwietnia 2012 r. do dnia wydania postanowienia Sądu [...], czyli do dnia 7 października 2013 r. Organ stwierdził, że brak potwierdzenia złożenia egzaminu kontrolnego skutkuje odmową zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Od powyższej decyzji odwołał się skarżący wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie o zwrocie zatrzymanego prawa jazdy , ewentualnie o przekazanie sprawy do Starostwa Powiatowego do ponownego rozpoznania. Wskazując na wydane w sprawie postanowienie Prokuratora oraz wyrok Sądu Rejonowego z dnia 26 czerwca 2013 r. skarżący zarzucił, że przedmiotowa decyzja jest błędna i została wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa oraz na skutek błędnej i nietrafnej interpretacji przepisów ustawy o kierujących pojazdami. W ocenie skarżącego, uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest lakoniczne, ponadto organ powołał się w nim na błędne i niewiążące organy administracji stwierdzenie Sądu Rejonowego zawarte w postanowieniu z dnia 7 października 2013 r. , sygn. [...], co do warunków zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. W niniejszej sprawie , w ocenie skarżącego , do rozważenia jest kwestia orzeczonego przez Sąd prawnego okresu zatrzymania prawa jazdy i zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz okres faktycznego pozbawienia go dokumentu z uwagi na przedłużające się ponad rok czasu postępowanie karne w sprawie wypadku drogowego, w ramach którego prawo jazdy zostało skarżącemu zatrzymane . W tych okolicznościach konieczne jest ustalenie, który z tych okresów decyduje o obowiązku zdawania egzaminu państwowego w celu sprawdzenia kwalifikacji do kierowania pojazdami. W ocenie skarżacego, zastosowanie ma art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami. Prawo jazdy zostało zatrzymane skarżącemu na okres roku, co wynika z wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 czerwca 2013 r. Wskazany przepis dotyczy prawnych form pozbawienia dokumentu, a nie faktycznego pozbawienia tego dokumentu. W związku z tym brak jest podstaw prawnych do przetrzymywania w Starostwie Powiatowym ww. dokumentu i uzależnienie jego wydania od uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu państwowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję stwierdziło, że w dniu 26 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy wyrokiem [...] uznał skarżącego za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia, przyjmując, że naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym było umyślne, co stanowi występek z art. 177 § 1 kk. Na mocy art. 42 § 1 k.k. orzeczono wobec skarżącego tytułem środka karnego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 roku. Wyrok stał się prawomocny z dniem 26 października 2013 r. Skarżącemu zaliczono na poczet orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 15 kwietnia 2012 r. do dnia 15 kwietnia 2013 r. Następnie postanowieniem z dnia 7 października 2013 r. nr [...] Sąd Rejonowy postanowił zwrócić skarżącemu prawo jazdy nr [...] obejmujące kategorie A i B, zatrzymane postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 20 kwietnia 2012 r. Stało się ono prawomocne i wykonalne w dniu 19 października 2013 r. Jak wyżej podniesiono , Sąd w ww. postanowieniu uzależnił zwrot zatrzymanego dokumentu od uzyskania pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji , które było wiążące dla organów administracyjnych . W ocenie organu odwoławczego, zwrot zawarty w art.49 ust. 1 pkt 3 lit b ustawy o kierujących pojazdami "którego była pozbawiona na okres przekraczający rok" oznacza czasową utratę prawa jazdy, mającą swoje umocowanie prawne w określonym wyroku, postanowieniu , czy też decyzji administracyjnej. Wyłącznie okres faktycznego pozbawienia prawa jazdy, wynikający wprost z określonych tytułów prawnych, przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, a nie czas, jaki w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w niniejszej sprawie od daty wydania postanowienia [...] Prokuratury Rejonowej o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy tj. od dnia 20 kwietnia 2012 r., do daty wydania postanowienia Sądu Rejonowego Nr [...] o zwrocie zatrzymanego prawa jazdy tj do dnia 7 października 2013 r., biegnie termin prawnego pozbawienia skarżącego prawa jazdy. Wskazując na powyższe okoliczności , organ nie podzielił stanowiska skarżącego , że okres zatrzymania prawa jazdy określa jedynie zakaz orzeczony w prawomocnym wyroku Sądu ( sygn. [...]) . W ocenie organu , w analizowanej sprawie okolicznością bezsporną jest , że postanowienie Prokuratora obowiązywało ponad 1 rok, a zatem zachodzą przesłanki do poddania się przez skarżącego sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego. Z tych powodów zasadnie organ pierwszej instancji odmówił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Ponadto organ wyjaśnił, że organy administracyjne są związane prawomocnymi orzeczeniami sądowymi, zatem także postanowieniami i orzeczeniami w zakresie zatrzymania prawa jazdy. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący zarzucił: 1) mające wpływ na wynik sprawy rażące naruszenie art. 7, 8, 11 oraz 107 § 1 i 3 k.p.a., polegające w szczególności na braku wyjaśnienia podstaw prawnych i faktycznych przesłanek utrzymania przez SKO w mocy decyzji Starosty odmawiającej zwrotu skarżącemu zatrzymanego prawa jazdy do czasu uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje, 2) mające wpływ na wynik sprawy rażące naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 49 ust. 1 lit b ustawy o kierujących pojazdami, poprzez przyjęcie, że zawarty w tym przepisie zwrot "którego była pozbawiona na okres przekraczający rok" oznacza czasową utratę prawa jazdy mającą umocowanie w wyroku, postanowieniu lub decyzji administracyjnej i wyłącznie faktyczny okres pozbawienia prawa jazdy wynikający wprost z określonych tytułów prawnych przesądza o terminie pozbawienia tego dokumentu, podczas gdy prawidłowa analiza treści tego przepisu prowadzi do wniosku, że zawarty w cytowanym przepisie wskazany wyżej zwrot należy rozumieć jako określone w nim kategorie prawne dotyczące okresu zatrzymania prawa jazdy przewidziane w kodeksie karnym i w kodeksie wykroczeń oraz w ustawie o kierujących pojazdami, a nie stany faktyczne. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w całości oraz decyzji organu I instancji i orzeczenie o zwrocie prawa jazdy, bez konieczności uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje, ewentualnie o przekazanie sprawy do SKO do ponownego rozpoznania. Skarżący podniósł, iż orzeczony środek karny został już wykonany w całości i zaistniały przesłanki ustawowe do ubiegania o zwrot przedmiotowego dokumentu, określone w przepisach kodeksu karnego oraz w ustawie o kierujących pojazdami. Skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej , że decyduje okres prawnego zatrzymania prawa jazdy i zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych , a nie okres faktycznego pozbawienia dokumentu , co było spowodowane przedłużającym się ponad rok czasu postępowaniem karnym w sprawie wypadku drogowego, w ramach którego prawo jazdy zastało skarżącemu odebrane. W ocenie skarżącego , kierowca podlega sprawdzeniu kwalifikacji jeżeli czas, na jaki pozbawiono go prawa jazdy, był dłuższy niż rok, a okres taki wynikać musi z orzeczenia sądu lub z decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie prawo jazdy zostało zatrzymane skarżącemu na okres roku, bo taki orzeczono o wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013 roku sygn. [...]. Faktyczny okres zatrzymania tego dokumentu uległ przedłużeniu z powodu niezakończenia postępowania karnego przed Sądem Rejonowym i nie wynikał on z orzeczenia sądowego , ani z żadnego innego aktu prawnego. Skarżący podkreślił, że art.49 ust.1 pkt.3 lit.b ustawy o kierujących pojazdami dotyczy prawnych form pozbawienia prawa jazdy, m.in. na podstawie prawomocnego wyrok sądu. Wskazując na powyższe okoliczności skarżący stwierdził , że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do dalszego przetrzymywania prawa jazdy w Starostwie Powiatowym i uzależnienia jego wydania od uzyskania przez skarżącego pozytywnego wyniku z egzaminu kontrolnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył , co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego . Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności , Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza , że skarga zasługuje na uwzględnienie , gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo. W rozpatrywanej sprawie stan faktyczny nie jest sporny. W dniu 26 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy wyrokiem [...] uznał skarżącego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu stanowiącego występek z art.177 § 1 k.k. Na mocy art. 42 § 1 k.k. orzeczono wobec skarżącego tytułem środka karnego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 roku. Na poczet orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych zaliczono skarżącemu okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 15 kwietnia 2012 r. do dnia 15 kwietnia 2013 r. Wyrok stał się prawomocny z dniem 26 października 2013 r. Wskazane okoliczności jednoznacznie potwierdzają, że okres prawnego zatrzymania skarżącemu prawa jazdy nie przekroczył jednego roku. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest również, że postanowieniem z dnia 7 października 2013 r. nr [...] Sąd Rejonowy postanowił zwrócić skarżącemu prawo jazdy nr [...] obejmujące kategorie A i B , zatrzymane postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 20 kwietnia 2012 r. Postanowienie to stało się prawomocne i wykonalne w dniu 19 października 2013 r. Z kolei z przytoczonych wyżej okoliczności wynika, że okres faktycznego zatrzymania prawa jazdy skarżącemu przekroczył jeden rok . Podstawą odmowy wydania skarżącemu zatrzymanego prawa jazdy było ustalenie przez organ powyższych okoliczności faktycznych , a nadto informacja zawarta w ww. postanowieniu Sąd Rejonowy, że warunkiem wydania prawa jazdy jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Rozstrzygając zaistniały w rozpatrywanej sprawie spór , który z okresów jest decydujący do nałożenia obowiązku poddania się sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego , należy stwierdzić , że decydujący jest okres prawnego orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz związanego z tym zakazem okresem zatrzymania prawa jazdy. Podkreślić należy , że zatrzymanie prawa jazdy jest nierozerwalnie związane z orzeczeniem zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych i oba te okresy muszą być rozpatrywane przez pryzmat orzeczonej kary na mocy prawomocnego wyroku karnego . Zauważyć należy , że obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji przepisy ustawy o kierujących pojazdami nie były spójne i mogły rodzić określone trudności interpretacyjne. Zgodnie z art.49 ust.1 pkt.3 lit.b tej ustawy , sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub kierowania tramwajem , którego była pozbawiona na okres przekraczający rok, natomiast zgodnie z art.102 ust.2 ustawy zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub kierowania tramwajem upłynął co najmniej rok , warunkiem wydania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Pomiędzy przytoczonymi przepisami istnieje pozorna rozbieżność w zakresie okresu, na jaki zostało zatrzymane prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem osobie , która podlega obowiązkowemu kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji – "przekraczający rok" oraz "co najmniej rok" . Tę rozbieżność dostrzegł ustawodawca, który doprecyzował przepisy w tym zakresie . Ustawą z dnia 26 czerwca 2014r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz.U.2014.970) ustawodawca art.1 pkt.50 zmienił brzmienie art.102 ust.2 w ten sposób , że przepis ten otrzymał brzmienie : Zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem upłynął okres przekraczający rok , warunkiem wydania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. W obecnym brzmieniu ( obowiązującym od dnia 24 sierpnia 2014r. ) przepis art.49 ust.1 pkt.3 lit.b oraz art.102 ust.2 ww. ustawy określają ten sam terminem tj okres przekraczający rok. Kierunek tej zmiany potwierdza stanowisko , że oba przepisy pozostają ze sobą w związku i ich interpretacja musi uwzględniać zakres kary wymierzonej w prawomocnym wyroku karnym . W przeciwnym razie , art.102 ust.2 tej ustawy stanowiłby samodzielną podstawę do nakładania dodatkowych obowiązków , które nie wynikają z określonych aktów prawnych ( decyzji , orzeczeń , czy wyroków ), lecz z czynności faktycznej , jaką jest zatrzymanie prawa jazdy. Ten kierunek interpretacji jest nie do pogodzenia w państwie prawa, w którym obowiązuje fundamentalna zasada, że obowiązek musi wynikać wprost z normy prawnej , gdyż obowiązku nie można domniemywać , a przepisów nakładających na obywateli obowiązków nie można interpretować rozszerzająco. Za powyższym stanowiskiem przemawia również redakcja art.49 ww. ustawy , która zawiera katalog przypadków, w których osoba podlega sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego. W przypadku zatrzymania prawa jazdy, obowiązkowi poddania się takiemu egzaminowi podlega osoba, która była pozbawiona tego dokumenty na okres przekraczający rok, przy czym nie ma wątpliwości, iż kara ta musi wynikać z określonego aktu prawnego (decyzji, orzeczenia, wyroku ). Katalog ten jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że ustawodawca nie dopuścił możliwości sprawdzenia kwalifikacji w formie egzaminu państwowego w innych przypadkach , niż wymienione w tym przepisie. Skoro w rozpatrywanej sprawie wobec skarżącego orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 roku i na poczet orzeczonego zakazu zaliczono okres zatrzymania prawa jazdy w dniach od dnia 15 kwietnia 2012r. do dnia 15 kwietnia 2013r., to tym samym nie została spełniona przesłanka , o której mowa w art.49 ust.1 pkt.3 lit.b ustawy o kierujący pojazdami , tj. pozbawienie prawa jazdy na okres przekraczający rok. Konsekwencją powyższego ustalenia jest stwierdzenie , że nie istnieje wobec skarżącego obowiązek poddania się sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego w związku ze zdarzeniem , które miało miejsce w dniu 15 kwietnia 2012r. i w związku z którym wydano prawomocny wyrok Sądu Rejonowego z dnia 26 czerwca 2013r. , sygn. akt [...] . Odnosząc się z kolei do postanowienia ww. Sądu z dnia 7 października 2012r., sygn. akt [...] i zawartego w nim zastrzeżenia , że warunkiem wydania prawa jazdy skarżącemu jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji należy stwierdzić , że zgodnie z art. 11 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Oznacza to, że Sąd rozpatrujący niniejszą skargę w postępowaniu administracyjnym nie jest związany zastrzeżeniem, o którym wyżej mowa . Stosownie do art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U2012.270), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ , którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W związku z powyższym organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy. Uzupełnienie wyroku w zakresie orzeczenia o całości uiszczonego przez skarżącego wpisu sądowego w kwocie 200 zł , zgodnie z art. 157 § 1 ww. ustawy może nastąpić na pisemny wniosek strony o uzupełnienie wyroku zgłoszony w terminie czternastu dni od doręczenia niniejszego wyroku wraz z uzasadnieniem .