III SA/Kr 628/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na rozprawie sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w K na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 24 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego postanawia I. skargę odrzucić, II. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata G. C. kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną przez [...] Sp. z o.o. w K. (dalej: skarżąca Spółka) decyzją z dnia 24 czerwca 2016 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. jedn.,: Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., zwanej dalej Ordynacją podatkową) Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z 12 grudnia 2014 r., nr [...] cofającą z urzędu przyznane skarżącej Spółce zezwolenie z dnia 16 lipca 2013 r. na prowadzenie składu podatkowego zlokalizowanego w K. pod wskazanym w decyzji adresem. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca Spółka uzyskała na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 16 lipca 2013 r. nr [...] zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego zlokalizowanego w K. na czas nieoznaczony i otrzymała określony numer akcyzowy składu podatkowego. W ramach działalności objętej zezwoleniem skarżąca Spółka zajmowała się produkcją i magazynowaniem wyrobów tytoniowych, w szczególności: cygar i cygaretek, tytoniu ciętego do sporządzania papierosów oraz innego tytoniu do palenia. Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem z dnia 21 marca 2014 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia skarżącej Spółce zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. Podstawą wszczęcia postępowania były ustalenia zawarte w protokole kontroli podatkowej nr [...] z dnia 10 lutego 2014 r. Kontrola dotyczyła prawidłowości rozliczeń z budżetem państwa podatku akcyzowego od wyrobów tytoniowych i suszu tytoniowego w okresie od dnia 24 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. Postępowanie zakończyło się wydaniem przez Naczelnika Urzędu Celnego w dniu 17 czerwca 2014 r. decyzji nr [...] o cofnięciu skarżącej Spółce zezwolenia z dnia 16 lipca 2013 r. na prowadzenie składu podatkowego zlokalizowanego w K. Decyzja, ta wskutek uchybień przepisom postępowania, została uchylona na podstawie decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia 17 września 2014 r. nr [...] a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu, Naczelnik Urzędu Celnego wydał w dniu 12 grudnia 2014 r. decyzję nr [...] o cofnięciu skarżącej Spółce zezwolenia z dnia 16 lipca 2013 r. na prowadzenie składu podatkowego zlokalizowanego w K. W dniu 31 stycznia 2017 r. skarżąca Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na ww. decyzję, powtarzając zarzuty odwołania o decyzji pierwszoinstancyjnej. Wskazała, że decyzja nie została skutecznie skarżącej Spółce doręczona, a reprezentant Spółki zapoznał się z jej treścią w dniu 25 stycznia 2017 r. Spółka wniosła w tym samym dniu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na przekroczenie terminu do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 11 lipca 2017 r oddalił wniosek skarżącej Spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt II GZ 749/17 oddalił zażalenie skarżącej Spółki, stwierdzając, że zaskarżone postanowienie pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. NSA wskazał, że skarżąca Spółka kwestionowała prawidłowość doręczenia decyzji, a co za tym idzie rozpoczęcie biegu do złożenia skargi. Natomiast instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. W tej sytuacji odnoszenie się przez Sąd I instancji przy analizie zaistnienia przesłanek przywrócenie terminu do kwestii prawidłowości awizowania przesyłki było zbędne. Tego rodzaju ocena może być przedmiotem oceny na etapie kontroli wstępnej wniesionej skargi w aspekcie dochowania terminu jej złożenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. odrzucił skargę [...] Sp. z o.o. w K. na decyzję z dnia 24 czerwca 2016 r. nr [...] uznając, że decyzja została doręczona skarżącej Spółce prawidłowo w trybie art. 44 Ordynacji podatkowej w dniu 16 września 2016 r. Termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 17 października 2016 r. Spółka nie dochowała obowiązku zgłoszenia organowi zmiany adresu siedziby, w związku z czym ostatecznie wniesienie skargi w dniu 30 stycznia 2017 r. Sąd uznał za spóźnione. Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując ww. postanowienie, postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GZ 148/18, uchylił je, przedstawiając stanowisko, że doręczenie skarżącej Spółce kontrolowanej decyzji z dnia 24 czerwca 2016 r. nr [...] nastąpiło z uchybieniem przepisowi art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej i było w związku z tym bezskuteczne. Przepis ten nie przewiduje bowiem złożenia zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej u właściciela biurowca. Jak wskazał dalej Sąd, z protokołu znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy (k. [...]) wynika, że strona zapoznała się z aktami sprawy oraz z treścią wydanej decyzji w dniu 25 stycznia 2017 r. Skarga została wniesiona w dniu 30 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.) sąd odrzuca skargę m. in skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne (pkt. 6). Z postanowień wyżej wskazanego przepisu wynika, że badanie przez sąd, czy zaistniały lub też zostały zachowane przez skarżącego przesłanki dopuszczalności zaskarżenia określonego aktu administracyjnego lub czynności (bezczynności) organu administracji publicznej musi być poprzedzone ustaleniem przez sąd istnienia dwóch faktów, których nieistnienie oznacza, że skarga nie ma prawnego bytu (nie istnieje de iure). Mianowicie: - istnienia przedmiotu zaskarżenia oraz - faktu aktu zaskarżenia (por. T. Woś w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Sp. z o.o. Warszawa, Wydanie 2, Warszawa 2008 r., s.312). Nie ulega zatem wątpliwości, że konieczną przesłanką dopuszczalności zaskarżenia danego aktu administracyjnego (odpowiednio decyzji, postanowienia) jest fakt ich istnienia w chwili wniesienia skargi. Przy czym nie chodzi tutaj o kwestie związane z charakterem prawnym i skutkami prawnymi danego przejawu działalności organu administracji publicznej, w szczególności z punktu widzenia kwalifikacji form działania tego organu, podejmowanego dla rozstrzygnięcia, czy mamy do czynienia z aktem zaskarżalnym, czy też niezaskarżalnym do sądu administracyjnego. Taka ocena jest dokonywana w ramach właściwego badania przesłanek dopuszczalności zaskarżenia (por. T. Woś w: Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Sp. z o.o. Warszawa, Wydanie 2, Warszawa 2008 r., s.312 – 313). W rozpoznawanej sprawie skład orzekający Sądu uznał, że skarga jest niedopuszczalna z uwagi na nieistnienie w chwili jej wniesienia kwestionowanego nią aktu administracyjnego – decyzji z dnia 24 czerwca 2016 r. nr [...]. Swoje stanowisko Sąd wywiódł bowiem ze stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w obu zapadłych w tej sprawie postanowieniach tegoż Sądu, mając przy tym na względzie postanowienia art. 153 P.p.s.a. W ocenie Sądu w pierwszym z postanowień - z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II GZ 749/17 – NSA oddalając zażalenie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, uznając je za odpowiadające prawu pomimo częściowego błędnego uzasadnienia, wyraźnie stwierdził, że zarówno we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, jak i w zażaleniu na postanowienie Sądu I instancji o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, skarżąca Spółka przytoczyła argumenty, które odnosiły się wyłącznie do uchybień, które w jej ocenie, miały miejsce przy doręczeniu jej przesyłki zawierającej decyzję i które skutkowały – co wprost wyrażono w treści samej skargi, wniosku o przywrócenie terminu, jak i zażalenia – brakiem skutecznego doręczenia decyzji. NSA zauważył więc, że w związku z tym doręczenie decyzji w sposób nieprawidłowy powoduje, że termin do dokonania danej czynności procesowej nie rozpoczyna biegu, a w konsekwencji nie dochodzi do jego uchybienia. Wobec tego odnoszenie się przez Sąd I instancji do kwestii prawidłowości awizowania przesyłki było wobec tego zbędne. W tym stanie rzeczy NSA podzielił stanowisko Sądu I instancji, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie był rzeczywiście zasadny. W drugim natomiast postanowieniu - z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GZ 148/18 – NSA uchylając postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi, wydane w konsekwencji powyższego podniósł, że doręczenie skarżącej Spółce kontrolowanej decyzji z dnia 24 czerwca 2016 r. nr [...] nastąpiło z uchybieniem przepisowi art. 150 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. jedn.,: Dz. U. z 2018 r., poz. 800, zwanej dalej Ordynacją podatkową) i było w związku z tym bezskuteczne. Przepis ten nie przewiduje bowiem złożenia zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej u właściciela biurowca. Wobec powyższego Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie stwierdził, że ze stanowiska NSA wynika, iż nie nastąpiło skuteczne doręczenie skarżącej Spółce kwestionowanej przez nią decyzji. Decyzja ta choć wydana, nie weszła wskutek tego do obrotu prawnego, bo nie została jej skutecznie doręczona. W myśl bowiem art. 110 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) prawny byt decyzji na zewnątrz rozpoczyna się z chwilą jej doręczenia lub ogłoszenia i dopiero od tej chwili organ, który decyzję wydał, jest nią związany (zob. wyrok NSA z 22 stycznia 1999 r., I SA 117/99, LEX nr 47962); (zob. także T. Woś, Glosa do wyroku SN z 3 czerwca 1993 r., III ARN 27/93, OSP 1995, nr 3, poz. 50). Przepisy k.p.a. nie dają podstaw, by utożsamiać wydanie decyzji z jej doręczeniem, którego skutkiem jest związanie organu decyzją w myśl art. 110 k.p.a. Wobec tego decyzja ta w chwili wniesienia skargi nie istniała w obrocie prawnym, jako władczy objaw organu administracji publicznej. Podzielić należy stanowisko WSA w Gorzowie Wielkopolskim, że: "W przypadku, gdy adresatem decyzji jest wyłącznie jedna strona, to brak skutecznego doręczenia jej wydanej decyzji nie rodzi de facto skutku wprowadzenia decyzji do obrotu prawnego. Oznacza to nieistnienie takiej decyzji w obrocie i powoduje, że nie rozpoczyna się bieg terminu do złożenia odwołania od tejże decyzji." (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Go 914/16; LEX nr 2198086). Taka analogiczna sytuacja zaistniała w tym przypadku. Jedyną stroną postępowania administracyjnego, zakończonego kwestionowaną decyzją była bowiem skarżąca Spółka. Zdaniem Sądu nie można natomiast przyjąć, czy też uznać, że zaznajomienie się z treścią tej decyzji w dniu 25 stycznia 2017 r. jest równoznaczne z jej skutecznym doręczeniem, a co za tym idzie z wniesienie skargi do sądu administracyjnego w terminie, która by podlegała merytorycznemu rozpatrzeniu. Decyzja, jako indywidualny akt administracyjny zewnętrzny skierowany do konkretnego adresata, musi być zatem zakomunikowana temu adresatowi w formie określonej przepisami prawa. Ta czynność procesowa ma szczególnie doniosłe znaczenie, gdyż wiążą się z nią określone skutki materialnoprawne i procesowe. Skoro skarżąca Spółka była jedyną strona postępowania, a nie nastąpiło skuteczne jej doręczenie decyzji, to nie można uznać, że zapoznanie się z jej treścią w ww. wskazanym dniu otworzyło już możliwość skarżącej Spółce do jej kwestionowania w postepowaniu sądowoadministracyjnym i że nie może ona z tytułu wadliwego doręczenia ponosić negatywnych skutków. Tak by być mogło, ale w okolicznościach innych, niż w niniejszej sprawie, a mianowicie w sytuacji, gdyby decyzję tą doręczono jeszcze innej, co najmniej jednej stronie tego postępowania, a skarżącej Spółce wadliwie. Wówczas w takich okolicznościach Sąd mógłby uznać, że uchybienia w doręczeniu tego aktu nie mogą w sposób negatywny obciążać skarżącej Spółki. Skoro nie nastąpiło skuteczne doręczenie kwestionowanej skargą decyzji, nie funkcjonuje ona w obrocie prawnym. Nie zaczął więc też biec skarżącej spółce termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W przypadku doręczenia pisma zawierającego decyzję doniosły prawnie jest sam fakt doręczenia w formie przewidzianej przepisami, w tym wypadku zawartymi w Ordynacji podatkowej, bo z nim związane są skutki materialne i procesowe. Obojętne jest z prawnego punktu widzenia wobec tego zapoznanie się adresata treścią pisma (decyzji) w urzędzie. Wszakże obowiązuje zasada oficjalności doręczeń (art. 39 k.p.a. i art. 144 Ordynacji podatkowej). Z treści zaś protokołu znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy (k. 93) wynika tylko, że strona zapoznała się z aktami sprawy, w tym pewnie z decyzją, lecz brak w jego treści zapisu, ani poczynionej na tym dokumencie adnotacji o potwierdzeniu przez skarżącą Spółkę (działających w jej imieniu osób) odbioru w tym dniu kwestionowanej decyzji, nie mówiąc już nawet o zakomunikowaniu jej treści z jakiś względów ustnie. Złożoną zatem skargę w takich okolicznościach należało uznać jako przedwczesną, bo niedopuszczalna z uwagi na nieistnienie w chwili jej wniesienia kwestionowanej nią decyzji administracyjnej. Skarga ta musiała więc zostać z tych względów odrzucona. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w punkcie I sentencji postanowienia. Na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej Spółki – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.), orzekając, jak w punkcie II sentencji postanowienia.