III SA/Kr 654/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSAJanusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek SO (del) Janusz Bociąga Protokolant Magdalena Karcz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody z dnia 15 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zarządza zwrócić skarżącej z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kwotę 100 zł z tytułu uiszczonego wpisu od skargi. Zaskarżoną decyzją z dnia 15 marca 2012 r., znak: [...], Wojewoda, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity, Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji – Burmistrza Z – z dnia [...] 2012 r., znak: [...], orzekającą o odmowie wymeldowania J. N. z miejsca pobytu stałego – tj. z lokalu przy ul. W w Z. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wniosek o wymeldowanie J. N. z miejsca pobytu stałego złożyła Z. P. Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w tej sprawie uznał, że J. N. nie opuścił przedmiotowego lokalu w sposób dobrowolny i trwały. W związku z tym Burmistrz Z decyzją z dnia [...] 2012 r., znak: [...], orzekł o odmowie jego wymeldowania z miejsca pobytu stałego – tj. z lokalu przy ul. W w Z. W odwołaniu od tej decyzji Z. P. przedstawiła szeroko sytuację rodzinną. Wojewoda nie uwzględnił tego odwołania i wydał opisaną na wstępie decyzję. W jej uzasadnieniu wskazał, że J. N. składając wyjaśnienia do protokołu przed organem I instancji poinformował, iż w lokalu przy ul. W w Z nie zamieszkuje na stałe od marca 2011 r. z uwagi na konflikt z teściową. Nie ma stałego miejsca pobytu. Mieszka trochę u swoich rodziców, a trochę w samochodzie. Opuszczając sporny lokal pozostawił w nim wszystkie swoje rzeczy osobiste. Kiedy przychodzi do mieszkania do żony, to teściowa – Z. P. - prowokuje do awantur, więc wtedy wychodzi (dowód k.-8 akt administracyjnych). Wnioskodawczyni natomiast składając wyjaśnienia do protokołu przed organem I instancji w dniu 17 listopada 2011 r. wyjaśniła, że J. N. nie mieszka w spornym lokalu od kwietnia 2011 r. Został z niego wyrzucony przez żonę. Opuszczając ten lokal pozostawił w nim wszystkie rzeczy osobiste (dowód k.-13 akt administracyjnych). Podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez organ I instancji w dniu 3 stycznia 2012 r. - wnioskodawczyni podtrzymała swój wniosek o wymeldowanie. Oświadczyła, że od czasu złożenia wniosku zięć – J. N. - ani razu nie był w spornym lokalu. J. N. wyjaśnił natomiast, że nie przychodzi często do przedmiotowego mieszkania, aby uniknąć konfliktów z teściową. W spornym lokalu nadal ma jednakże swoje rzeczy osobiste, ma do niego nieograniczony dostęp (posiada klucze). Oświadczył, że powróci do spornego lokalu jak tylko uspokoi się teściowa, ponieważ kocha żonę i chce z nią mieszkać (dowód k.- 19 akt administracyjnych). Z informacji Policji z dnia 9 grudnia 2011 r., znak: [...] wynika, że J. N. nie przebywa w spornym lokalu od czerwca 2011 r., które opuścił na wyraźne żądanie teściowej – Z. P. Od tego czasu kilka razy był w przedmiotowym mieszkaniu, w którym znajdują się jego rzeczy osobiste i do którego ma dostęp (klucze) (dowód k.-20 akt administracyjnych). W ocenie Wojewody, zebrany w sprawie materiał dowodowy bezspornie potwierdza, że J. N. nie opuścił przedmiotowego lokalu w sposób dobrowolny. Opuszczenie tego lokalu związane było z nieporozumieniami rodzinnymi. U rodziców zamieszkał jedynie na czas wyjaśnienia nieporozumień. Wojewoda podniósł, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnym opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 ustawy ewidencji ludności i dowodach osobistych winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem pobytu stałego i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W niniejszej sprawie wprawdzie J. N. opuścił fizycznie sporny lokal, to jednak nie miał zamiaru zerwania z nim wszelkich związków, ani interesów osobistych i majątkowych, co więcej, wiązał z tym lokalem określone nadzieje i uważała go za swoje centrum życiowe. W związku z powyższym, Wojewoda stwierdził, że nie można uznać, iż skarżący opuścił sporny lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, albowiem do tego budynku ma zamiar wrócić i w nim mieszkać. Brak jest zatem podstaw do wymeldowania J. N. z miejsca stałego pobytu. W skardze do sądu administracyjnego Z. P. wskazała, że J. N. od kwietnia 2011 r. nie przebywa w spornym lokalu i może do niego w każdej chwili wrócić, gdyż jak sam twierdzi ma do niego klucze. Pomimo tego w nim nie przebywa, musi zatem posiadać inne miejsce zamieszkania. Podniosła, że z uwagi na jej wiek trudno sobie wyobrazić, aby zmusiła go do opuszczenia spornego lokalu. Małżeństwo jego z jej córką jest fikcją, może się z nią kontaktuje, jednak pomimo jej wezwania, nie odebrał nadal pozostawionych w mieszkaniu rzeczy osobistych. Dodała także, że córka uległa wypadkowi, jest inwalidą. Wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 15 ust. 2 z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. "Przesłanka opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych (...)", jak słusznie wskazał w wyroku z dnia 12 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie; sygn. akt III SA/Wr 533/07, LEX nr 512911, "(...) jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne." W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się też pogląd, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. W rozpatrywanej sprawie o ile organy orzekające obu instancji dokonały właściwej wykładni przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w tym art. 15 ust. 2 tejże ustawy, to nie można się zgodzić prawidłowością przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w tej sprawie i dokonana oceną materiału dowodowego. Zdaniem Sądu zgromadzony materiał nie jest wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Z materiału tego wynika, bezsprzecznie, że J. N. opuścił sporny lokal. Wątpliwości jednakże budzi charakter tego opuszczenia. Podkreślić należy, że opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego, czy pozostają z nią w sprzeczności. Wyjaśniania wymagały zatem okoliczności z tym związane, czy J. N. został zmuszony do jego opuszczenia przez dysponenta lokalu lub inną osobę poprzez oddziaływanie fizyczne bądź psychiczne, czy też takie okoliczności nie miały miejsca i podjął on sam decyzję o opuszczeniu spornego lokalu odcinając się w ten sposób do konfliktu rodzinnego, a także czy miał on obiektywną możliwość realizacji swojej woli przebywania w spornym lokalu. Podkreślić należy, że przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną, nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią działań (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 4 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 196/11; LEX nr 989614). Kwestie te nie mogły ujść uwadze organów orzekających wobec twierdzeń skarżącej "o truciu" jej gazem przez zięcia. Z drugiej strony organy nie mogą też zapominać, że nawet jeżeli doszło do bezprawnych działań osób trzecich wobec meldowanego, to w sytuacji gdy osoba zainteresowana nie podejmuje stosownych działań zmierzających do powrotu do spornego lokalu, mając obiektywną do tego możliwość, w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, uznaje się ją za równoznaczną z przejawem woli opuszczenia spornego lokalu. Trafnie stwierdza WSA w Łodzi w wyroku z dnia 8 grudnia 2012 r., sygn.. akt III SAŁd 459/09; LEX nr 583380, że : "Sam fakt istnienia konfliktu między skarżącą i uczestnikiem postępowania nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Nie traci co do zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony przez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem. Wobec powyższego wyjaśnienia wymagało także miejsce wykonywania przez J. N. podstawowych czynności życia codziennego, czy rzeczywiście mieszka on, nocuje u rodziców w A, spożywa tam posiłki, przyjmuje znajomych, korespondencję itp., jak twierdzi skarżąca, czy też przebywa w innym miejscu i pod innym adresem. Zwrócić należy uwagę, że pozostawienie rzeczy w spornym lokalu nie przesądza o braku zerwania ze spornym lokalem wszelkich więzów. Ważne też jest jakiego rodzaju to są rzeczy i jaki jest ich stan. Wieloaspektowość stanu przebywania w miejscu stałego pobytu wymagała więc jednoznacznego ustalenia przez organy wyżej wskazanych okoliczności mających istotne znaczenie dla treści rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organy administracji wadliwie uznały, że dokonane ustalenia są wystarczające do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wymeldowania skarżącego z przedmiotowego lokalu. A zatem organy w sposób prawidłowy nie zebrały materiału dowodowego i nie dokonały jego oceny w granicach określonych przepisem art. 80 k.p.a. Ograniczenie się bowiem jedynie, do stwierdzenia, że zainteresowany opuścił lokal fizycznie, lecz mimo to nie zerwał z nim więzów, bo chce powrócić do niego i zamieszkać z żoną uważając go za centrum życiowe, a jedynie czasowo w nim nie przebywa z uwagi na konflikt z teściową, pozostawiając w nim rzeczy osobiste, stanowi w ocenie Sądu naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić wszystkie powyższej wskazane przez Sąd uwagi oraz ponownie zebrać i ocenić materiał dowodowy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 225 w zw. z art. 239 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) z uwagi na zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych.