III SA/Wr 533/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I . uchyla zaskarżoną decyzję; II . zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego 392,80 zł (słownie: trzysta dziewięćdziesiąt dwa i 80/100 złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania w tym 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu wpisu sądowego; III . określa, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. Postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego z lokalu położonego w W. B. [...], wszczęto na wniosek z dnia [...] byłej żony - współwłaścicielki nieruchomości, o czym zawiadomieniem z dnia [...] organ pierwszej instancji powiadomił zainteresowane strony. Wnioskodawczyni wskazała w nim, że były mąż w spornym lokalu nie mieszka od [...] r., a odwiedzając dom niszczy ich wspólny dorobek. Skarżący oświadczył w dniu [...] do protokołu, że jest współwłaścicielem budynku mieszkalnego nr [...] położonego w W. B., zgodnie z wyrokiem rozwodowym ma przyznane do wyłącznego korzystania dwa pokoje na piętrze i łazienkę. Sporny lokal opuścił wskutek konfliktu z byłą małżonką i rozpadu małżeństwa. Oświadczył także, że na skutek wymiany zamku w głównych drzwiach nie ma dojścia do swojej części mieszkania. Przyjeżdża dwa razy w miesiącu do mieszkania, ale frontowe drzwi są zamknięte, w związku z tą sytuacją zmuszony jest mieszkać u znajomych w G. Aby skorzystać z pokoju musiał wzywać w [...] r. policję. Podniósł, że gdyby mógł wejść do budynku to by korzystał z mieszkania. Natomiast wnioskodawczyni oświadczyła, że były mąż wyprowadził się około 18 miesięcy temu, zabrał wszystkie swoje rzeczy osobiste, pojawia się w mieszkaniu raz w miesiącu. Natomiast drzwi frontowe budynku nie mają zamknięcia. Podniosła również, że były mąż nie zajmuje się domem oraz, że znęcał się nad rodziną (protokół z dnia [...]. i z dnia [...]). Pismem z dnia [...] Kierownik Posterunku Policji w W. B. poinformował, że skarżący obecnie nie przebywa w miejscu zameldowania. Wobec sprzecznych informacji, organ I instancji przeprowadził w dniu [...] wizję lokalną z udziałem zainteresowanych stron. W sporządzonym protokole zapisano, że w pokoju do którego klucz posiada skarżący są rzeczy codziennego użytku i osobiste. Ponadto zapisano, że główne wejście do budynku nie jest zamykane na klucz. Decyzją z dnia [...] ([...]) Wójt Gminy W. B. orzekł o odmowie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego, uzasadniając, że ustalenia wizji wskazują na możliwość zamieszkiwania strony w tym lokalu. W odwołaniu wnioskodawczyni podniosła, że skarżący przyjechał na wizję bo został o niej zawiadomiony, po jej zakończeniu opuścił mieszkanie. Ponadto w czasie wizji nie wzięto pod uwagę okoliczności, że stan jego licznika poboru wody od 1,5 roku wskazuje 0. Rozpatrując odwołanie, decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego skarżącego. W uzasadnieniu podniesiono, że w przypadku skarżącego zostały spełnione przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ponieważ nastąpiło zerwanie więzi z miejscem stałego zameldowania. Sam skarżący stwierdził, że opuścił miejsce stałego pobytu w [...] r. i zamieszkał u znajomych w G. [...]. Ponadto nie uczynił niczego w celu odzyskania utraconej możliwości zamieszkiwania w nim. Faktu zamieszkiwania strony w miejscu stałego zameldowania nie potwierdziła przeprowadzona wizja przez organ I instancji jak i opinia Kierownika Posterunku Policji. Natomiast, zdaniem organu, złożenie w zamkniętym pokoju mebli, kuchenki, garnków i futra w szafie nie świadczy o prowadzeniu gospodarstwa domowego i skoncentrowania życia w tym miejscu. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. W jej uzasadnień podniósł, że decyzja jest krzywdząca, bo nie ma się gdzie zameldować na pobyt stały, ponadto odwiedza mieszkanie i nie niszczy dorobku wspólnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podniósł dodatkowo, że pomiędzy byłymi małżonkami toczy się postępowanie o podział majątku, a wszelkie działania byłej żony zmierzają do przejęcia nieruchomości objętej wspólnością ustawową. Ponadto utrudnia ona wszelkimi sposobami skarżącemu korzystanie z lokalu. Pełnomocnik powołał się także na stan zdrowia skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyjaśnić na wstępie trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 p.p.s.a.), w tym również na decyzje wydawane przez organy meldunkowe. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 p.p.s.a. podstawę do uchylenia decyzji stanowią stwierdzenia przez sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu wydana w sprawie przez organ odwoławczy decyzja uchybia obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego. Tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z jego postanowieniami, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dlatego źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu, czy też nie (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., V. SA 3089/03, LEX 160723). W tym stanie rzeczy w sprawie, jako wymaganą prawem przesłankę wymeldowania skarżącego, wskazać należało ustanie jego pobytu w spornym lokalu. Nie ma znaczenia w sprawie podnoszona na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego okoliczność istnienia konfliktu majątkowego pomiędzy byłymi małżonkami, sporu co do rozliczenia wspólnego dorobku majątkowego, a także podnoszona okoliczność niemożności zameldowania w innym lokalu, czy choroby skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne. Wskazując, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób (wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183). Wskazuje się w orzecznictwie, że opuszczanie lokalu jest to nie tylko fizyczne nie przebywanie ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar ten można określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., II OSK 133/06, LEX nr 327831). W przedmiotowej sprawie ustalenia wymagało, czy zachowanie skarżącego nosi znamiona czy też nie opuszczenia spornego lokal, w powyższym znaczeniu, tj. czy opuszczenie było dobrowolne i połączone z zabraniem wszystkich rzeczy z zajmowanego lokalu i zerwania z nim wszelkich związków i skoncentrowaniem swojego centrum życiowego poza dotychczasowym miejscem stałego zameldowania. Zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 k.p.a.), nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa, organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom, nie zostało w sposób dostateczny w świetle wymogów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. wyjaśnione, czy w tym konkretnym przypadku doszło, czy też nie doszło, do opuszczenia miejsca stałego zameldowania przez skarżącego, w rozumieniu art. 15 ust. 2 wskazanej wcześniej ustawy. Wskazać należy, że za miejsce stałego pobytu uznaje się miejsce, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe. Niemniej, zachowania poprzez które przejawia się przebywanie danej osoby na stałe w konkretnym lokalu, mogą mieć w poszczególnych przypadkach różną postać lub częstotliwość, co może wiązać się z sytuacją życiową danej osoby, np. z wykonywaniem zawodu wymagającego częstych wyjazdów, z wyjazdami do rodziny. Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu prowadzi do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności, czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, że doszło do opuszczenia stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. O istnieniu przesłanki opuszczenia, czy też nie opuszczenia miejsca stałego pobytu, można mówić wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał, iż lokal, w którym była na stałe zameldowana, jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być tego rodzaju miejscem (zob.: Wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 marca 2007 r, IV SA/Wa 2451/06, LEX nr 322339). Wskazać należy, w powyższym kontekście, że wydając zakażoną decyzję organ odwoławczy nie wykorzystał wszystkich możliwych środków dowodowych, w celu ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia. Nie zweryfikowano prawdziwości twierdzeń wnioskodawczyni odnośnie nie zamieszkiwania skarżącego w miejscu stałego pobytu, poprzez przesłuchanie sąsiadów. Nie sprawdzono także charakteru pobytu skarżącego w lokalu znajomych w G., poprzez przesłuchanie ich w charakterze świadków. Nie przeprowadzono nawet oględzin tego lokalu, w celu potwierdzenia (lub wykluczenia), czy znajdują się tam rzeczy osobiste skarżącego, świadczące o charakterze pobytu w tym mieszkaniu. Organ pominął więc środki dowodowe, które mogły mieć znaczenie dla poprawnego ustalenia stanu faktycznego i usunięcia pojawiających się w sprawie licznych wątpliwości. Doszło w ten sposób do ewidentnego naruszenia art. 75 § 1 zdanie 1 k.p.a., po myśli którego "jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem". W ocenie składu orzekającego Sądu, w kontekście cytowanej normy, nie można było poprzestać jak to uczynił organ odwoławczy, na uznaniu, że skoro z informacji Policji i organu meldunkowego wynika, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania stałego - w sytuacji ustalenia w trakcie wizji lokalnej przeprowadzonej w spornym lokalu, iż w przyznanym mu pokoju są jego rzeczy osobiste i inne - że nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie miejsca zamieszkania połączone z skoncentrowaniem centrum życiowego w innym lokalu mieszkalnym. Wskazać należy w tym miejscu, że skarżący podnosił, że opuścił miejsce stałego zameldowania wskutek konfliktu z byłą małżonką i utrudniania mu dostępu do tego lokalu, a nie w związku z założeniem nowego ośrodka swoich interesów osobistych i majątkowych. W trakcie rozprawy przed Wojewódzkiemu Sądem Administracyjnym, pełnomocnik skarżącego oświadczył, że w budynku stałego zameldowania strony są wyodrębnione dwa lokale mieszkalne. Te rozbieżności pozostały także bez wyjaśnienia przez organ odwoławczy. Podkreślić należy, że w wypadku, gdy w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących diametralnie odmienne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest przede wszystkim dokonanie kompletnych ustaleń faktycznych, także przy użyciu wcześniej wymienionych, dodatkowych środków dowodowych, z których przynajmniej niektóre pozwoliłyby na zobiektywizowanie wszechstronnej oceny wspomnianych racji i argumentów. Niezbędne jest ponadto podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności (art. 107 § 3 k.p.a.). Wskazać należy także, że jeżeli organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, to powinien odpowiednio uzasadnić swoje stanowisko. Powinien zatem wskazać zarówno przyczyny uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, jak również przedstawić pełną argumentację potwierdzającą zasadność jego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej w odwołaniu (zob.: wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2006 r., III SA/Wa 884/06, LEX nr 219335). Tych standardów zaskarżona decyzja organu odwoławczego nie spełnia. Trudno w tej sytuacji uznać, iż organ meldunkowy działał w granicach swobodnej oceny dowodów, zakreślonej w art. 80 k.p.a., przyjmując za udowodniony fakt, że skarżący opuścił miejsca stałego zameldowania tylko dlatego, że przeprowadzona kontrola meldunkowa przez organ pierwszej instancji i informacja Kierownika Posterunku Policji nie potwierdziły jego zamieszkiwania aktualnie w miejscu stałego pobytu, w sytuacji gdy organ pierwszej instancji w oparciu o te informacje i na postawie ustaleń wizji lokalnej doszedł od odmienny wniosków. W tym stanie, w ocenie Sądu, wobec sprzecznych oświadczenia zainteresowanych stron, jak i ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego meldunkowego, nie wydaje się aby w sposób obiektywny można było przyjąć, iż w spornym lokalu znajduje się, lub też nie, centrum życiowe skarżącego. W świetle powyższego należało uznać, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ powinien przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, zgodnie z treścią przepisów zawartych w rozdziale 4 działu II Kodeks postępowania administracyjnego, niezbędne dla wyjaśnienie wszystkich okoliczności spornych. Wszystko to należy uczynić pod kątem oceny opuszczenia lokalu, w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 i art. 200 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.