III SA/Kr 658/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie : WSA Janusz Kasprzycki WSA Elżbieta Kremer spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Wojewody z dnia 6 maja 2009 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska I. s k a r g ę o d d a l a , II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego E. A. Z. - Kancelaria Prawnicza w K. , ul. [...] kwotę 240 zł ( dwieście czterdzieści złotych ) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powiększoną o kwotę podatku VAT. Zaskarżoną przez S. B. decyzją z dnia 6.05.2009r. znak [...] Wojewoda uchylił w całości decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z [...] 2009r. Nr [...] odmawiającą zmiany nazwiska L. B. na nazwisko "P." oraz odmawiającą zmiany nazwiska małoletniego J. B. na nazwisko "P." oraz umorzył postępowanie l instancji. Podstawą prawną decyzji był art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 2005r, Nr 233, poz. 1992 ze zm.) Decyzja zapadła w następujących okolicznościach: Pismem z dnia 02.02.2009r. S. B. wniósł do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o zmianę nazwiska byłej żony L. B. na nazwisko P. oraz pasierba, syna L. B. – J. B., co do którego w roku 1998 wyraził zgodę na przyjęcie przez niego jego własnego nazwiska, również na nazwisko P. Wyjaśnił, że małżeństwo z L. B., córką A. i G. urodzonej w 1975r. zostało rozwiązane przez rozwód oraz, że "nie życzy sobie by jego nazwiskiem posługiwała się była żona a także były pasierb". Po rozpoznaniu tego wniosku Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego decyzją wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 5 ustawy o zmianie imion i nazwisk odmówił zmiany nazwiska małoletniemu J. B. oraz zmiany nazwiska L. B. z nazwiska B. na P. Uzasadniając decyzję, wskazał, że zmiana nazwiska w przypadku osoby dorosłej może nastąpić jedynie na jej wniosek, natomiast w przypadku małoletniego tylko na wniosek jego przedstawiciela ustawowego. Z tego względu, że skarżący nie jest przedstawicielem ustawowym małoletniego J. B. nie mógł on z wnioskiem o zmianę nazwiska wystąpić. Odwołując się od tej decyzji i wnioskując o jej uchylenie S. B. za konieczność zmiany nazwisk wskazanych we wniosku osób wskazał na okoliczności z życia osobistego byłych małżonków, a co do J. B. zaznaczył, że był on jego pasierbem, którego ojciec biologiczny jest ustalony. Ponadto zakwestionował nieprzeprowadzenie przez organ l instancji rozprawy administracyjnej, podczas której doszłoby do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W konsekwencji Wojewoda wydał opisaną na wstępie decyzję. Uzupełnił ustalenia faktyczne o okoliczności tej treści, iż rozwód między skarżącym a L. B. orzeczono wyrokiem Sądu Okręgowego 07.01.2005r. sygn. akt [...]. Małoletni J. B. na podstawie oświadczenia J. J. z 30.01.1996r. sygn. [...] złożonego w Sądzie został przez niego uznany a w dniu 28.04.1998r. S. B. wraz z L. B. złożyli przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego oświadczenie o nadaniu małoletniemu J. nazwiska B. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności zawarł rozważania prawne natury ogólnej o legitymacji do udziału w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia interesu prawnego (cytując w tym zakresie szereg poglądów doktryny i orzeczeń sądów) i wywodząc, że w istocie rzeczy S. B. nie wykazał interesu prawnego w domaganiu się zmiany nazwiska byłej żony i pasierba. Realizację interesu prawnego należy ściśle wiązać z przepisem prawa, a w niniejszej sprawie ustawa o zmianie imion i nazwisk wyraźnie stanowi, że zmiana nazwiska może nastąpić w przypadku dorosłej osoby na jej wniosek a w przypadku małoletniego na wniosek jego przedstawiciela ustawowego. Żadna inna norma w systemie prawnym nie przewiduje możliwości złożenia tego rodzaju wniosku przez osobę spoza kręgu wyznaczonego w/w ustawą. Tego rodzaju postępowania nie można również wszcząć z urzędu. Z kolei brak istotnego elementu materialnego stosunku prawnego w konkretnej sprawie administracyjnej (strony postępowania - inaczej brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego podanie) wyczerpuje znamiona bezprzedmiotowości, która decyduje o umorzeniu postępowania zgodnie z art. 105 § 1 Kpa. Organ wyjaśnił przy tym, że zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9. poz. 59) przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającymi pod ich władzą rodzicielską są rodzice. Instytucja nadania dziecku nazwiska męża matki, uregulowana w art. 90 k.r.o nie zawiera w sobie umocowania do reprezentowania dziecka w ramach przedstawicielstwa ustawowego. Ponadto między J. B. a skarżącym nie istniał stosunek przysposobienia, który stwarza na gruncie k.r.o. takie relacje jak między rodzicami a dzieckiem. Stąd też brak jest jakiegokolwiek oparcia w obowiązujących normach prawnych dla żądań S. B. i w konsekwencji należy mówić o bezprzedmiotowości postępowania przed organem l instancji. Co do zarzutu o nieprzeprowadzeniu rozprawy administracyjnej organ wyjaśnił, że jeśli z wniosku wynika brak interesu prawnego wnioskującego to można procedować z wyłączeniem rozprawy, na podstawie samego wniosku. Ponadto organ zauważył, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wydając jedno rozstrzygnięcie w sferze praw i obowiązków dwóch podmiotów naruszył zasadę indywidualnego charakteru decyzji jako aktu administracyjnego. W skardze do Sądu na w/w decyzję, S. B., ponawiając zarzuty zawarte w odwołaniu, wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i zwrócenie sprawy organowi do "rzetelnego" rozpoznania. Zaznaczył, że nie wyraża zgody na posługiwanie się przez pasierba J. B. oraz L. B. jego nazwiskiem, motywując stanowisko to niewłaściwym postępowaniem tych osób tj. oskarżeniem go o molestowanie małoletniego i znieważaniem go przez byłą żonę. W piśmie z dnia 11.01.2010r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniósł, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia procesowego pojęcia strony postępowania administracyjnego w tym rozumieniu, iż przymiot strony tj. zdolność do występowania w konkretnym postępowaniu uzyskuje każdy, kto wystąpi z odpowiednim żądaniem. Nie można ograniczać interesu prawnego do kategorii prawa materialnego. W związku z tym wniesienie środka prawnego przez taki podmiot nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania. Należy uznać, że w chwili wystąpienia z wnioskiem do urzędu stanu cywilnego o zmianę nazwiska byłej żony i pasierba strona skarżąca uzyskała interes prawny i wbrew twierdzeniom organu odwoławczego stała się stroną postępowania w rozumieniu prawnoprocesowym. Obowiązkiem organu II instancji w tej sytuacji było dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy w celu ustalenia jaki stosunek prawny istnieje pomiędzy S. B. a jego pasierbem. Wydanie arbitralnej decyzji jedynie w oparciu o treść wniosku i treść wzmianek zawartych w akcie urodzenia nie realizuje zdaniem pełnomocnika skarżącego przepisu art. 7 Kpa tj. wymogu podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Powyższa kontrola, zgodnie z art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd sprawując tę kontrolę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga w przedmiotowej sprawie nie jest zasadna. W pierwszej kolejności należy podnieść, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, w tym w oparciu o wzmianki dodatkowe zawarte w aktach stanu cywilnego z dnia [...] 1998r. (odpis zupełny aktu małżeństwa S. B. i L. P.) i z dnia [...] 1995r. (odpis zupełny aktu urodzenia J. P.). Z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004r., Nr 161, poz. 1688) wynika, że: "Jeżeli po sporządzeniu aktu stanu cywilnego nastąpią zdarzenia, które mają wpływ na jego treść lub ważność, zmiany z nich wynikające wpisuje się do aktu w formie wzmianki dodatkowej" oraz, że "podstawę do wpisania wzmianki, o której mowa w ust. 1, stanowią prawomocne orzeczenia sądów, ostateczne decyzje, odpisy z akt stanu cywilnego oraz inne dokumenty mające wpływ na treść lub ważność aktu". W ten sposób ujęte dane stanowią część aktu stanu cywilnego, którego w razie kwestionowania prawdziwości zdarzenia w nim ujętego można wzruszyć jedynie poprzez domaganie się stwierdzenia jego unieważnienia w postepowniu sądowym. Stąd też przyjąć należy, że wobec braku w niniejszej sprawie informacji w aktach o postępowaniach w przedmiocie nieważności aktów - dane w nich zawarte są prawdziwe, a w konsekwencji można na ich bazie formułować stan faktyczny w sprawie, l tak, faktem jest, że małżeństwo skarżącego z L. P., która przyjęła po zawarciu małżeństwa nazwisko B. zostało rozwiązane przez rozwód orzeczony wyrokiem Sądu Okręgowego z 07.01.2005r., natomiast na podstawie oświadczenia z dnia 30.01.1996r. złożonego przed Sądem Rejonowym małoletni J. B. został uznany przez biologicznego ojca J. J., z kolei oświadczeniem złożonym w dniu 28.04.1998r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego skarżący S. B. oświadczył wraz z L. B. o nadaniu małoletniemu J. nazwiska B. jako nazwiska męża matki dziecka. Mając na względzie taki stan faktyczny zgodzić się należy z organem, że nie może znaleźć zastosowanie w sprawie art. 9 ustawy o zmianie imieniu i nazwiska, gdyż artykuł ten przewiduje, że "zmiana imienia lub nazwiska następuje na pisemny wniosek osoby ubiegającej się o zmianę, zwanej dalej "wnioskodawcą", który to przepis należy odczytać w ten sposób, że wniosek może złożyć osoba, której imię lub nazwisko ma być zmienione, a z kolei ust. 2 wskazuje, że zmiana imienia lub nazwiska małoletniego dziecka następuje na pisemny wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka. Nie wymaga wobec powyższego wyjaśnienia fakt, że skarżący nie mógł w imieniu byłej żony wnieść o zmianę jej nazwiska. Co do zmiany nazwiska pasierba - wskazać należy, że skarżący nie był na żadnym etapie pożycia małżeńskiego z L. B. przedstawicielem ustawowym wobec małoletniego J. B. Ogólnie rzecz ujmując, relacje między dzieckiem żony a mężem matki kształtowane są na gruncie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy odrębnie w stosunku do relacji małżeńskich. Przedstawicielem ustawowym J. B. jest jego matka L. B. oraz mężczyzna, który uznał go jako swoje dziecko tj. J. J. Okoliczność, że S. B. wraz z L. B. oświadczyli o nadaniu małoletniemu J. nazwiska skarżącego jako męża matki - tj. nazwisko B. nie ma zmienia niczego w zakresie relacji między ojcem biologicznym małoletniego J. a nim samym, tym bardziej nie stworzyło dla skarżącego szczególnego umocowania do działania w imieniu małoletniego dziecka, jakim jest przedstawicielstwo ustawowe. Nadanie dziecku nazwiska męża matki dopuszcza art. 90 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji brzmiał on: "Jeżeli matka małoletniego dziecka zawarła małżeństwo z mężczyzną, który nie jest ojcem tego dziecka, małżonkowie mogą złożyć przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenie, że dziecko będzie nosiło nazwisko męża matki. Jeżeli dziecko ukończyło lat trzynaście, do nadania nazwiska męża matki potrzebne jest wyrażenie zgody przez dziecko osobiście". Powyższe oznacza, że skarżący S. B. nie posiadał interesu prawnego we wszczęciu postępowania o zmianę nazwiska byłej żony i pasierba w rozumieniu art. 28 Kpa, który stanowi, że "stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". Podkreślenia wymaga przy tym fakt, że ustalenie interesu prawnego następuje w wyniku konkretyzacji właściwego przepisu prawa materialnego, a przepisy prawa materialnego, które w sprawie o zmianę nazwiska znajdują zastosowanie nie przewidują by były mąż miał legitymację do domagania się zmiany nazwiska byłej żony. Może to uczynić ona sama. Również w stosunku do pasierba J. B. takiej legitymacji nie posiada, co zostało wyżej wyjaśnione. Za materialnoprawnym ujęciem interesu prawnego, a nie procesowym przemawia ugruntowane orzecznictwo sądowe, przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w tezie wyroku z dnia 29.05. 2008r. l OSK 826/07 wypowiedział się w ten sposób, iż "ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego". Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w tezie wyroku z 09.10.2008r. II SA/Gd 463/08 stwierdził, że "Interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby". Brak interesu prawnego osoby domagającej się wszczęcia postępowania administracyjnego przesądza z kolei o bezprzedmiotowości tego postępowania administracyjnego. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, a jednym z nich jest wszczęcie postępowania przez uprawnioną przepisem prawa materialnego osobę. W związku z tym zasadnie organ odwoławczy wydał decyzję o uchyleniu decyzji l instancji i umorzeniu postępowania l instancji, gdyż bezprzedmiotowość w sprawie istniała już na etapie wszczęcia postępowania. Organ ł instancji winien był w zasadzie na podstawie art. 105 § 1 Kpa umorzyć postępowanie. Artykuł ten brzmi, iż "gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania". Niemniej jednak ustawa dopuszcza na etapie odwoławczym orzeczenie o bezprzedmiotowości postępowania, co też zasadnie, zgodnie z prawem Wojewoda uczynił, wydając zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002r., Nr 163, poz. 1349).