III SA/Kr 672/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2011 r. wniosku Syndyka Masy Upadłości A Spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg Syndyka Masy Upadłości A Spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc styczeń 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc luty 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc marzec 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc kwiecień 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc maj 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc czerwiec 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc lipiec 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc sierpień 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc wrzesień 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc październik 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc listopad 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc grudzień 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc styczeń 2004 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc luty 2004 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc marzec 2004 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc kwiecień 2004 r. postanawia: I. przyznać Syndykowi prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 8000 zł, II. w pozostałej części wniosek oddalić. POSTANOWIENIE dnia 30 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2011 r. wniosku uczestnika M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg Syndyka Masy Upadłości A Spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc styczeń 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc luty 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc marzec 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc kwiecień 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc maj 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc czerwiec 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc lipiec 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc sierpień 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc wrzesień 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc październik 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc listopad 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc grudzień 2003 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc styczeń 2004 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc luty 2004 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc marzec 2004 r. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc kwiecień 2004 r. postanawia: 1. przyznać uczestnikowi prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić go od kosztów sądowych w 9/10 części; 2. w pozostały zakresie wniosek oddalić. W dniu 29 września 2011 r. Syndyk masy upadłości A sp. z o.o. wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczył, że kapitały własne upadłej spółki wykazują na dzień 31.12.2010 r. wartość ujemną 24.295.018,43 zł, środków trwałych spółka nie posiada, a wysokość strat za ostatni rok obrotowy według bilansu określa na 451.445,63 zł. Skarżący podkreślił, że w stosunku do spółki ogłoszona została upadłość likwidacyjna, a organy określiły wysokość zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym w łącznej kwocie 4.828.019,63 zł. Ponieważ spółka nie prowadzi działalności gospodarczej więc w ocenie syndyka dochody uzyskane z likwidacji jej majątku muszą być przeznaczane na zaspokojenie wierzytelności do masy upadłości. Syndyk podniósł, że aktualnie toczy się przed sądami oraz organami administracji wiele spraw dotyczących upadłej spółki , a na nieruchomościach upadłego ustanowiono zabezpieczenia rzeczowe (hipoteki) w kwotach przewyższających wartość majątku , w związku z czym syndyk nie może dysponować dowolnie kwotami uzyskanymi z ich sprzedaży. Skarżący podniósł, że ogłoszenie upadłości podmiotu nie powinno doprowadzić do sytuacji, w której ze względu na brak środków finansowych syndyk nie powinien zostać pozbawiony przysługującego prawa do wnoszenia środków odwoławczych , jak skarga kasacyjna w niniejszej sprawie. Ponadto w sprawie otrzymał już zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. Postanowieniem z dnia 7 października 2011 r. Referendarz Sądowy oddalił wniosek Syndyka masy upadłości A sp. z o.o. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył skarżący – Syndyk Masy Upadłości A spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej podnosząc, że zarzut, iż syndyk nie wykazał sytuacji majątkowej jest nie zasadny. Ponadto podniósł, iż jego sytuacja majątkowa nie zmieniła się od czasu wydania postanowienia o przyznaniu syndykowi prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie prawnej w razie wykazania, że nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy ocenie istnienia przesłanek prawa pomocy w sytuacji gdy ubiega się o nie osoba prawna badaniu podlega jej stan majątkowy i dochody, a przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić wtedy i w takiej części, w jakiej środki znajdujące się w posiadaniu wnioskodawcy nie wystarczą na pokrycie kosztów sądowych. Sąd przyznając syndykowi częściowe zwolnienie od kosztów sądowych uwzględnił, iż wobec spółki A sp. z o.o. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy została ogłoszona z dniem 23.07.2009 r. upadłość obejmująca likwidację majątku. Jednakże, sam charakter postępowania upadłościowego nie przesądza o konieczności zwolnienia syndyka od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Sąd podtrzymuje w tym zakresie w całości rozważania zawarte w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 672/09. W niniejszej sprawie wpis sądowy przy uwzględnieniu wartości przedmiotu zaskarżenia tj. 4 .828.019,63 zł wynosiłby 1% tej kwoty zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003r., Nr 221, poz. 2193). Natomiast zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia wpis od skargi kasacyjnej oraz od skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł. Zwalniając częściowo syndyka od kosztów sądowych, powyżej kwoty 8000 zł Sąd wziął pod uwagę, iż wartość przedmiotu zaskarżenia jest bardzo duża, a wpis od skargi kasacyjnej jaki powinien uiścić skarżący to kwota ponad 24 tyś zł. Jest to zdaniem Sądu suma na tyle duża, iż odmowa zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych spowodować by mogła pozbawienie skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu. Z całą pewnością sytuacja finansowa skarżącego w chwili obecnej jest trudna, jednakże zdaniem Sądu powinien i może on, biorąc pod uwagę posiadane przez niego środki finansowe ponieść koszty sądowe w pewnym stosunkowo niewielkim zakresie tj. w wysokości 8000 zł. Sąd wziął pod uwagę, iż skarżący oświadczył, iż jego sytuacja majątkowa nie zmieniła się od czasu wydania postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. i uznał, iż skarżący zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych w tej samej wysokości tj. zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie ponad 8000 zł. Sąd miał na uwadze fakt, iż wyrok z dnia 2 czerwca 2011 r. obejmuje sprawy z 16 skarg, tak więc skarżący został zwolniony w takim samym zakresie . Biorąc po uwagę całokształt okoliczności sprawy należy stwierdzić, że skarżący spełnił przesłanki do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, dlatego Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt. 2 w zw. z art. art. 245 § 1 i § 3 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji. Uzasadnienie W dniu 30 września 2011 r. uczestnik M. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uczestnik podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema córkami. Oświadczył, iż on sam nie ma nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, natomiast do małżonki należy dom w którym mieszkają, działka budowlana oraz pięcioletni samochód Honda [...]. Wskazując na majątek żony podniósł, że dom i działka budowlana są obciążone kredytami hipotecznymi (dom na ok. 900.000 zł). Żona jest również wspólnikiem w pięciu spółkach, które za poprzedni rok podatkowy wygenerowały stratę. Córki są w wieku szkolnym i nie posiadają majątku. Miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego uczestnik oszacował na kwotę 1.732 zł wyjaśniając, że składa się na to 346 zł jego wynagrodzenia za pracę i 1386 zł wynagrodzenia za pracę żony. Na prowadzonej działalności gospodarczej w roku ubiegłym żona odnotowała 45.828 zł straty. Uczestnik wyjaśnił, że jedynym źródłem jego zarobku jest umowa o pracę w wymiarze ¼ na stanowisku doradcy za co otrzymuje wynagrodzenie 346 zł brutto miesięcznie. W pozostałym zakresie zajmuje się opieką nad dziećmi w wieku szkolnym i opieką nad domem. Nie posiada żadnych oszczędności, ani majątku ruchomego bądź nieruchomego, który mógłby sprzedać lub zastawić dla pozyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego. Dzieci są w wieku szkolnym i wszystkie zarobione przez uczestnika i jego żonę pieniądze wydają na bieżące utrzymanie i wykształcenie dzieci. Rodzice uczestnika są na emeryturze i uczestnik nie może od nich oczekiwać pomocy finansowej w tak znacznym rozmiarze. Wobec tego, że oświadczenia uczestnika zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wezwano uczestnika w trybie art. 255 p.p.s.a. o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie wskazywanych dokumentów źródłowych. Z przedstawionych przez uczestnika rachunków wynika, że na prąd gospodarstwo domowe uczestnika przeznacza obecnie 1.437,40 zł miesięcznie, za wodę rozliczaną kwartalnie płacił ostatnio 466,01 zł, a wcześniej 663,75 zł, za śmieci 75,60 zł miesięcznie. W sierpniu uczestnik otrzymał dwa wezwania do zapłaty, jedno od dostawcy energii elektrycznej na kwotę 1.299,83 zł, a drugie od dostawcy wody na 663,75 zł. Z przedłożonej przez uczestnika kopii deklaracji podatkowej PIT-37 wynika, że w roku podatkowym 2010 przy przychodzie 5.472 zł ze stosunku pracy i kosztach jego uzyskania wynoszących 1.335 zł uczestnik odnotował 4.137 zł dochodu podlegającego opodatkowaniu. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2011 r. Referendarz Sądowy oddalił wniosek uczestnika. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył uczestnik podnosząc, iż Referendarz Sądowy wydając zaskarżone postanowienie nie wziął pod uwagę, że uczestnik wraz z małżonką pozostają w rozdzielności majątkowej. Ponadto ponowienie przestawił swoją sytuację majątkową. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie w całym wnioskowanym przez niego zakresie. Artykuł 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, Nr 153, poz. 1270), stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z przepisem paragrafu 3 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z artykułem 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu uczestnik wykazał, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy, jednakże nie w całym we wnioskowanym przez niego zakresie. Uczestnik wraz z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a ich miesięczny dochód wynosi 1 732 zł, ponadto żona uczestnika posiada dwie nieruchomości, samochód i udziały w pięciu spółkach, nie sposób więc uznać, ich za osoby ubogie. Jednakże Sąd nie stracił z pola widzenia, iż żona uczestnika wykazała w sumie za 2010 r. stratę w wysokości 45.828 zł, ponadto dom jest obciążony hipoteką. Sąd podzielił pogląd zaprezentowany w cytowanym w sprzeciwie postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż na żonie uczestnika nie ciąży obowiązek pomocy finansowej w zakresie kosztów sądowych. (patrz. Postanowienie z dnia 18 maja 2010 r. sygn. akt II GZ 93/10) Zwalniając uczestnika od kosztów sądowych, aż w 9/10 ich wysokości Sąd wziął pod uwagę, iż wartość przedmiotu zaskarżenia jest bardzo duża, a wpis od skargi kasacyjnej jaki powinien uiścić uczestnik to kwota ponad 24 tyś zł. Jest to zdaniem Sądu suma na tyle duża, iż odmowa zwolnienia uczestnika od kosztów sądowych spowodować by mogła pozbawienie uczestnika konstytucyjnego prawa do sądu. Z całą pewnością sytuacja finansowa uczestnika w chwili obecnej jest trudna, jednakże zdaniem Sądu powinien i może on, biorąc pod uwagę posiadane przez niego środki finansowe - tj. stały dochód - ponieść koszty sądowe w pewnym stosunkowo niewielkim zakresie tj. w 1/10 ich wysokości. Na marginesie jedynie można zauważyć, że przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć (art. 249 p.p.s.a.). Biorąc po uwagę całokształt okoliczności sprawy należy stwierdzić, że uczestnik spełnił przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych w części, dlatego Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 w zw. z art. art. 245 § 1 i § 3 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.