III SA/Kr 686/08
WyrokWSA w Krakowie2009-02-05
Skład orzekający: Bożenna Blitek, Dorota Dąbek, Janusz Kasprzycki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy opuszczenie miejsca pobytu stałego z powodu konfliktu z małżonkiem, w tym przemocy fizycznej i psychicznej, a także uniemożliwienia dostępu do lokalu, może być uznane za dobrowolne opuszczenie w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych?Ratio decidendi
Opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako przesłanka wymeldowania, powinno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu i dobrowolne wyprowadzenie się. Fizyczne nieprzebywanie w lokalu nie jest wystarczające; kluczowy jest zamiar opuszczenia miejsca z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem ośrodka interesów życiowych w nowym miejscu. Jeśli osoba została usunięta z lokalu siłą fizyczną lub psychiczną, albo uniemożliwiono jej dostęp, nie można uznać tego za dobrowolne opuszczenie.Stan faktyczny
Skarżąca S. M. została wymeldowana z pobytu stałego decyzją Wójta Gminy, a następnie decyzją Wojewody. Organy uznały, że opuściła ona dobrowolnie i trwale miejsce zameldowania. Skarżąca kwestionowała te ustalenia, twierdząc, że została zmuszona do opuszczenia domu przez męża, który ją bił i maltretował, a następnie wyrzucił z mieszkania. Podkreślała, że jej celem jest powrót do domu po uregulowaniu spraw majątkowych.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy, orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, i zasądził od Wojewody na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Dorota Dąbek AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2009r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Wojewody z dnia 28 kwietnia 2008r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej S. M. kwotę 257,00 (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Pismem z 13 września 2007 r. K. K. wniósł o wymeldowanie S. M. z pobytu stałego z adresu S. B. 37. Wskazał, że S. M. zabrała swoje rzeczy, budynek opuściła w styczniu 2007 r. i przebywa za granicą.
Decyzją z dnia [...] 2008 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm., zwanej dalej ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych) Wójt Gminy orzekł o wymeldowaniu S. M. z pobytu stałego z adresu S. B. 37.
W jej uzasadnieniu Wójt Gminy wskazał, że zgodnie z art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wójt wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
W toku przeprowadzonego postępowania Wójt ustalił, że S. M.
w wyniku licznych nieporozumień z mężem K. K. sama opuściła budynek nr 37 w S. B. w styczniu 2007 r. i zamieszkała u swojej matki pod adresem S. B. 17, gdzie odbierała całą korespondencje związaną z toczącym się postępowaniem administracyjnym o jej wymeldowanie spod adresu S. B. 37. spod adresu S. B. 17 wyjeżdżała za granicę. Nie próbowała powrócić do przedmiotowego budynku w celu ponownego zamieszkania w nim. Informacje te potwierdziła kontrola meldunkowa przeprowadzona przez Komisariat Policji (pismo nr [...] z dnia 6 listopada 2007 r.), w trakcie której ustalono, że S. M. mieszka u swoich rodziców pod adresem S. B. 17. Nie były też zgłaszane żadne interwencje związane
z utrudnianiem korzystania z zajmowanego lokalu przez wyżej wymienioną. Między małżonkami w dniu 1 czerwca 2007 r. został orzeczony prawomocny rozwód. S. M. nie wyraża zgody na wymeldowanie do czasu rozstrzygnięcia postępowania sądowego dotyczącego podziału majątku dorobkowego. W dniu 10 grudnia 2007 r. S. M. oświadczyła, że powróci do przedmiotowego budynku i w nim zamieszka układając w nim swoje życie osobiste. Do dnia dzisiejszego jednak tego nie zrobiła.
W ocenie Wójta - ustalone fakty pozwalają stwierdzić, że opuszczenie przedmiotowego budynku przez S. M. ma charakter dobrowolny i trwały.
Z przepisów art. 7 ust. 1, art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wynika, że przesłankami zameldowania na pobyt stały jest zamieszkiwanie w konkretnym lokalu z zamiarem dłuższego w nim przebywania. Zamieszkiwanie lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu
w nim, spędzaniu w nim wolnego czasu oraz zaspakajaniu w nim podstawowych funkcji życiowych. Czynność zameldowania ma potwierdzać istniejący stan faktyczny, a więc dana osoba ma zamieszkiwać w danym lokalu. Zdaniem Wójta, S. M. nie spełnia tych przesłanek, a zameldowanie uzależnia tylko i wyłącznie od spraw majątkowych.
Na podstawie zebranego materiału dowodowego Wójt uznał więc, że przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zostały spełnione i wymeldowanie z pobytu stałego S. M. pod adresem S. B. 37 jest zasadne.
Odwołanie od tej decyzji złożyła S. M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne jego zastosowanie. Podniosła, że zgodnie z ustaloną, tak w orzecznictwie, jak i literaturze prawniczej wykładnią art. 15 ust. 2 ustawy, wymeldowanie osoby, która opuściła miejsce swego zameldowania może nastąpić tylko i wyłącznie wówczas, jeżeli opuszczenie miejsca zameldowania miało charakter trwały i dobrowolny. Tak m.in. orzekł wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z 24 listopada 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1677/06 Legalis): "Opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów."
Zdaniem odwołującej się w niniejszej sprawie nie sposób mówić
o dobrowolnym opuszczeniu przez nią stałego miejsca zameldowania. Jak wyraźnie podkreśliła przed organem l instancji do wyprowadzenia się została zmuszona zachowaniem swojego byłego męża, który ciągle prowokował kłótnie. Pragnie tu wyraźnie podkreślić, że ich małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód
z wyłącznej winy jej męża. Wyraźnie też oświadczyła, że powróci pod stary adres zamieszkania kiedy tylko ureguluje pod względem prawnym kwestie korzystania
z przedmiotowego budynku, co umożliwi jej spokojne, nie narażone na stres w nim zamieszkanie. W tym celu złożyła w Sądzie Rejonowym wniosek
o podział majątku dorobkowego. Sprawa toczy się pod sygnaturą akt [...]. Termin pierwszej rozprawy został wyznaczony na dzień 10 marca 2008 r.
W związku z powyższym opuszczenie przez nią budynku nr 37 w S. B. nie było ani dobrowolne ani nie miało charakteru trwałego, a organ l instancji błędnie zastosował art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Decyzją z dnia 28 kwietnia 2008 r., znak: [...], Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Wojewoda uznał, że organ I instancji prawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na zebranym w sprawie materiale dowodowym. Wyjaśnienia stron w przedmiotowej sprawie są zgodne i bezspornie wskazują, że S. M. opuściła budynek
w miejscowości S. B. 37 i zamieszkała w budynku u swojej matki
w miejscowości S. B. 17. Odwołująca, słuchana do protokołu przed organem I instancji w dniu 4 października 2007 r. oświadczyła, że budynek w miejscowości S. B. 37 opuściła w styczniu 2007 r. Zabrała swoje rzeczy i zamieszkała
u matki w budynku w miejscowości S. B. 17. Chciałaby wrócić do budynku
w miejscowości S. B. 37, aby odzyskać wkład pieniężny. Dobrowolnie się nie wymelduje ponieważ przedmiotowy budynek budowała razem z mężem. Powyższe wyjaśnienia są zbieżne z wyjaśnieniami, jakie przed organem I instancji
w dniu 15 października 2007 r. złożył wnioskodawca – K. K. Zeznał wówczas, że S. M. nie mieszka w budynku nr 37 w miejscowości S. B. od połowy stycznia 2007 r. Wymieniona opuściła przedmiotową nieruchomość dobrowolnie zabierając część rzeczy osobistych i zamieszkała u swojej matki w budynku nr 17 w miejscowości S. B. Po około dwóch tygodniach od opuszczenia miejsca pobytu stałego zabrała resztę swoich rzeczy i oddała klucze. Fakt niezamieszkiwania S. M. w budynku nr 37 w miejscowości S. B. potwierdziła kontrola dyscypliny meldunkowej przeprowadzona przez funkcjonariuszy Komisariatu Policji.
Zgodnie z treścią przepisu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności
i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
W przedmiotowej sprawie Wojewoda stwierdził, że budynek nr 37
w miejscowości S. B. nie jest miejscem pobytu stałego S. M., albowiem nie zamieszkuje ona w rzeczonym budynku, co daje podstawę do wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej, w oparciu o przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ponieważ odwołująca opuszczając budynek nr 37 w miejscowości S. B. sama nie wykonała ciążącego na niej obowiązku wymeldowania się z tego lokalu, do czego zobowiązywał wymienioną przepis art. 15 ust. 1 ustawy, organ administracji publicznej na wniosek K. K. obowiązany był wydać decyzję o wymeldowaniu S. M. z powyższego adresu.
Wojewoda podkreślił, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jest związane z potwierdzeniem faktu zamieszkiwania pod tym adresem (art. 9 ust. 2b ustawy). Skoro zatem S. M. opuściła miejsce pobytu stałego koncentrując swoje sprawy życiowe w innym miejscu, to pozostawienie wymienionej zameldowania na pobyt stały pod dotychczasowym adresem byłoby niezgodne z prawem.
Podniesiony w odwołaniu argument, że ma ona zamiar powrócić do budynku nr 37 w miejscowości S. B. po rozstrzygnięciu przez sąd sprawy o podział majątku dorobkowego, nie może być wzięty pod uwagę, gdyż sprawa ta nie ma wpływu na kwestie meldunkowe. W trakcie tego postępowania nie będzie badana kwestia dotycząca dobrowolności opuszczenia przez wymienioną miejsca pobytu stałego, lecz podział majątku dorobkowego byłych współmałżonków. Jeśli
w przyszłości S. M. faktycznie zamieszka w budynku nr 37
w miejscowości S. B. z zamiarem pobytu stałego, to wówczas powstanie obowiązek zarejestrowania tego pobytu pod powyższym adresem.
Organ odwoławczy rozpatrując przedmiotową sprawę meldunkową zwrócił uwagę, że organ I instancji powołał w sentencji decyzji nieaktualny publikator ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a w uzasadnieniu decyzji przytoczono treść art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu już nie obowiązującym. Wprawdzie powyższe nie miało wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy meldunkowej, to jednak nie powinno mieć miejsca.
Z powyżej opisanych powodów Wojewoda nie uwzględnił odwołania S. M. i orzekł jak w sentencji.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła S. M. Podniosła w niej, że decyzją z dnia [...] 2008 r. znak: [...] Wójt Gminy wymeldował ją z miejsca mojego stałego pobytu spod adresu S. B. 37 uznając, iż opuściła kwestionowany lokal trwale i dobrowolnie. Zarzuciła, że Wojewoda podnosi, iż składając odwołanie od tej decyzji kwestionujące stanowisko zajęte przez Wójta Gminy, nie ma racji, gdyż organ nie naruszył przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ponieważ zgodnie z powołanym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce stałego pobytu lub czasowego, trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zarzuciła, że nieprawdą jest, że sama przyznała, iż opuściła w styczniu 2007 r. lokal zabierając swoje rzeczy oraz zamieszkując następnie u matki w budynku znajdującym się
w S. B. 17. Nie jest też prawdą, jakoby miała podnieść, że chciałaby wrócić do budynku w S. B. 37, aby odzyskać wkład pieniężny, a dobrowolnie się nie wymelduje, ponieważ przedmiotowy budynek budowała razem z mężem. Podniosła, że Wojewoda stwierdził, że opuściła przedmiotową nieruchomość dobrowolnie zabierając część rzeczy osobistych i zamieszkując u matki, a dodając następnie, że po około 2 tygodniach opuszczenia miejsca pobytu zabrała resztę rzeczy i oddała klucze, jednakże Wojewoda przeoczył, że jej wyprowadzenie się z wybudowanego wspólnie z byłym mężem domu, nie było wyrazem jej woli, lecz została do tego zmuszona karygodnym postępowaniem męża, który ją bił i maltretował. Dodała, że jeszcze przez okres 2 tygodni po rozwodzie nadal pracowała w zakładzie wspólnym, a opuściła go dopiero wówczas, gdy uczestnik odebrał jej klucze i wyrzucił ją. Nieprawdą jest, by część swoich rzeczy zabrała wyprowadzając się ze wspólnego domu, ponieważ podobnie jak dom, także ruchomości znajdujące się w nim, są efektem również jej pracy - jak to wynika z jej twierdzeń zawartych we wniosku o podział majątku dorobkowego - skarżąca dochodzi przeniesienia prawa własności połowy zabudowanej działki na jej rzecz, jak również podziału całego majątku na dwie części przy rozliczeniu nakładów oraz wspólnie nabytych ruchomości. Podniosła, że uważała i uważa siebie za właścicielkę nieruchomości, z której obecnie ją wymeldowano i jeśli wyprowadziła się, to nie dlatego, że tak chciała, lecz dlatego, że była wielokrotnie poważnie pobita i znieważona i została po prostu wyrzucona z swojego własnego domu. Nadto podała, że jest głęboko przekonana, że do tego domu jako prawowita właścicielka powróci i zamieszka w nim. W kontekście z tych faktów – zdaniem skarżącej - stanowisko Wojewody jest bezzasadne, tym bardziej, że nie można tolerować sytuacji, która stanowi poważne naruszenie prawa. Pogląd Wojewody w zaskarżanym obecnie orzeczeniu jest ewidentnym naruszeniem prawa. Zaznaczyła, że gdyby wyprowadziła się z mieszkania dotychczas zajmowanego, którego nigdy nie byłaby właścicielką, to wniosek wyprowadzony przez Wojewodę byłby zasadny, ale jeżeli mieszkała w domu, który był efektem ciężkiej pracy zarówno jej jak i jej rodziny, która pomogła jej ten dom wystawić, a nadto, skoro jej mąż po wielokrotnym pobiciu jej i odebraniu kluczy wyrzucił ją z mieszkania, to stanowisko Wojewody jest całkowicie błędne. Wskazała, że sprawa o własność toczy się przed Sądem Rejonowym do sygn. [...] i najprawdopodobniej w niedługim czasie zostanie zakończona. Zdaniem skarżącej - aby uniknąć dodatkowych komplikacji
w przyszłości, ewentualnych dodatkowych procesów i zbędnych egzekucji, zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia w sprawie o podział majątku dorobkowego wydaje się być celowa.
W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł
o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub
z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Fakt nie zamieszkiwania skarżącej – S. M. - w miejscu stałego pobytu nie budzi wątpliwości. Opuszczenie lokalu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, winno być jednakże rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Jak słusznie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 listopada 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa, publik.
w 1677/06 Legalis, rezygnacja z prawa przebywania w lokalu powinna nastąpić
w sposób wyraźny, nie tylko poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie się, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Akceptując w pełni ten pogląd stwierdzić należy, że opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nie przebywanie w lokalu, ale
i zamiar opuszczenia tego miejsca z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów.
Dla dokonania prawidłowej oceny zamiaru opuszczenia ważne jest, czy okoliczności sprawy potwierdzają wolę osoby. Do nich należą: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w innym miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w lokalu miejsca stałego pobytu.
W tym przypadku rzeczą organów orzekających było zatem ustalenie, czy skarżąca miała możliwość zamieszkania w miejscu stałego pobytu (S. B. 37.), w jakich okolicznościach nastąpiło jego opuszczenie przez skarżącą, czy rzeczywiście w innym miejscu skoncentrowała ona swoje centrum życiowe zrywając więzy z dotychczasowym swoim miejscem pobytu.
W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji, zarówno Wójt Gminy jak i Wojewoda uznały, że S. M. opuściła miejsce stałego pobytu w sposób dobrowolny i trwały, albowiem jej wyjaśnienia, co do motywów tego opuszczenia, jak podniósł w uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda, "(...) są zbieżne z wyjaśnieniami, jakie przed organem I instancji w dniu 15 października 2007 r. złożył wnioskodawca – Pan K. K. Zeznał wówczas, iż Pani S. M. nie mieszka w budynku nr 37 w miejscowości S. B. od połowy stycznia 2007 r. Wymieniona opuściła przedmiotową nieruchomość dobrowolnie zabierając część rzeczy osobistych
i zamieszkała u swojej matki w budynku nr 17 w miejscowości S. B.".
Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że oboje: wnioskodawca i skarżąca potwierdzili fakt opuszczenia miejsca stałego pobytu przez S. M., jednakże w żaden sposób nie można stwierdzić kategorycznie, jak to uczynił Wojewoda, że opuszczenie tego miejsca przez S. M. było zgodne z jej wolą, tj. dobrowolne, a więc zbieżne z wyjaśnieniami wnioskodawcy.
Analiza zebranego materiału dowodowego przeprowadzonego pod kątem dokonania jego oceny zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł oceny dowodów, takich wniosków nie pozwala wysnuć.
Po pierwsze: budzi poważne zastrzeżenia realizacja przez organ orzekający I instancji prawa stron udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.). Przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodów co najmniej na 7 dni przed terminem. Strona, w myśl § 2 tego przepisu, ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym, stronom oraz składać wyjaśnienia.
W niniejszym postępowaniu organ I instancji zawiadomił strony jedynie
o wszczęciu postępowania o wymeldowanie, nie zawiadomił natomiast ani S. M., ani K. K. o przeprowadzeniu dowodów z przesłuchania każdej z tych osób. Pozbawił więc ich możliwości zadawania sobie nawzajem pytań, stosownie do treści art. 79 § 2 k.p.a. W efekcie jednak organ I instancji zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z całym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji w I instancji dając możliwość ustosunkowania się do poszczególnych dowodów, zgłoszenia żądań, w myśl art. 10 k.p.a., co w pewnym stopniu "niweluje" naruszenie przez organ zasady z art. 79 k.p.a.
Po drugie: nie mogły ujść uwadze organom orzekającym tak istotne okoliczności mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, jak opuszczenie przez S. M. miejsca stałego pobytu z powodu konfliktu z mężem, nie tylko spowodowanego względami finansowymi, czy ściśle rzecz biorąc majątkowymi, lecz związanymi z postępowaniem wnioskodawcy wobec skarżącej, który jak podniosła, bił ją i maltretował, a nadto wyrzucił ją z mieszkania wraz z rzeczami i zmienił zamki w drzwiach nie dając jej kluczy (vide: protokół z przesłuchania S. M.
w dniu 4 października 2007 r.; k. 8 oraz pismo z 1 października 2007 r., k. 7 akt sprawy).
Konsekwentnie w orzecznictwie sądowym wyrażony jest pogląd zasługujący na aprobatę, że jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego, czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. w drodze wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu (por. wyroki NSA z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, Lex nr 159183, z 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, Lex nr 159179, z 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, Lex nr 49415, z 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, Lex nr 80643, z 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123).
Ocena dowodów, zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a., musi być oparta na materiale dowodowym zebranym przez organ, ale co najważniejsze, powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Wreszcie organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy i rozpatrzyć dowody nie poszczególne, z osobna, ale wszystkie, we wzajemnej łączności, ustosunkowując się do istotnych różnic.
Gdyby organy obu instancji zachowały wskazane wyżej reguły oceny dowodów, to z pewnością zauważyłyby, że motywy opuszczenia miejsca stałego pobytu przez skarżącą są zgoła odmienne od tych, które podniósł w trakcie toczącego się w tej sprawie postępowania K. K.
Organy nie rozważyły w sposób, jaki nakazują im postanowienia artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., czy poprzez takie działania wobec skarżącej wnioskodawca nie zmusił jej do opuszczenia miejsca stałego pobytu wbrew jej woli. Skarżąca podkreślała chęć powrotu do dotychczasowego miejsca swojego pobytu. Bez wyjaśnienia powyższego nie można uznać, że zamiar jej dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu się uzewnętrznił i jest on nie tylko jej subiektywnym przekonaniem lecz jest obiektywnie sprawdzalny. Oceny wymagało, czy tego rodzaju działanie wnioskodawcy nie stworzyło pewnej bariery dostępu skarżącej do miejsca jej dotychczasowego pobytu z wolą przebywania w nim skarżącej na stałe, a co za tym idzie, że znalazła się ona w tego rodzaju sytuacji, iż jedynym wyjściem było zamieszkanie u matki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie orzekającym
w niniejszej sprawie jest też zdania, że za przejaw woli opuszczenia miejsca pobytu nie może być tylko uznanie niepodejmowania we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do utraconego posiadania lokalu, lecz jakichkolwiek środków prawnych zmierzających do ochrony interesów danej osoby (pozwu
o rozwód lub o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej i następnie o podział majątku dorobkowego).
Wprawdzie obowiązek meldunkowy związany jest tylko z ewidencją ludności, której celem jest zbieranie informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, czyli rejestracja stanu faktycznego, a nie prawnego, to jednak za podjęcie kroków prawnych zmierzających do ochrony swoich interesów uznać też należy także podjęte przez skarżącą, a związane z podziałem majątku dorobkowego skarżącej i wnioskodawcy jako wstępny etap zmierzający do przezwyciężenia przeszkody powrotu skarżącej do miejsca jej stałego pobytu.
Organy administracyjne, a zwłaszcza organ I instancji, nie skorzystały też
w postępowaniu wyjaśniającym z przeprowadzenia dowodów ze świadków, choćby sąsiadów miejsca stałego pobytu skarżącej, na okoliczność przyczyn opuszczenia przez nią tego miejsca.
Powyższe pozwala w ocenie Sądu uznać, że doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego – artykułów: 7, 77 § 1, 80 k.p.a. –
w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie bowiem bez cienia wątpliwości wyżej wskazanych istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności decyduje o tym, że prawo materialne, a konkretnie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, może się urzeczywistniać.
W konsekwencji zaś uznanie, że doszło do wydania decyzji w zgodzie zarówno
z przepisami prawa materialnego jak i przepisami postępowania administracyjnego.
W ponownym rozpatrzeniu tej sprawy organy będą zobowiązane zatem przeprowadzić w sposób wnikliwy postępowanie dowodowe na okoliczność powodów opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego pobytu z uwzględnieniem stosownych przepisów postępowania administracyjnego regulujących te kwestie oraz z uwzględnieniem wskazanych wyżej reguł oceny dowodów korzystając przy tym z wszystkich dostępnych dowodów, w tym dowodów ze świadków. W ocenie natomiast całokształtu dowodów nie mogą ujść ich uwadze poruszone kwestie związane z powodami opuszczenia miejsca stałego pobytu przez skarżącą
i wpływem na to zachowania byłego męża skarżącej.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) orzekł - jak w punkcie I sentencji wyroku.
Treść art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) obligowała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie do orzeczenia - jak
w punkcie II sentencji wyroku.
O kosztach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) - jak w punkcie III sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło