III SA/Kr 71/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner ( spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Bociąga Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2018 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Wojewody z dnia 27 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Ł. P. - Kancelaria Adwokacka w K, ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Wojewoda, działając na podstawie m.in. art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U.2017.657) , decyzją z 27 listopada 2017 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania T. N. – dalej "wnioskodawca" - od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2017 r. nr [...] , na mocy której Wójt orzekł : 1. o uchyleniu decyzji ostatecznej z dnia [...] 2015r. nr [...] orzekającej o wymeldowaniu R. N. - dalej "skarżący" z pobytu stałego K i 2. odmawiającej dokonania wymeldowania skarżącego z pobytu stałego K – uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego z budynku w miejscowości K. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia 18 sierpnia 2015 r. wnioskodawca wniósł o wymeldowanie skarżącego - brata wnioskodawcy - z miejsca pobytu stałego z lokalu K z uwagi na okoliczność , że skarżący nie przebywa pod wskazanym wyżej adresem od października 2014 roku. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy ustalił, że skarżący był zameldowany na pobyt stały od dnia 31 lipca 1977 r., a w rejestrze mieszkańców nie ma żadnej adnotacji o czasowej nieobecności skarżącego. Zdaniem wnioskodawcy brat dobrowolnie opuścił lokal K, a wyprowadzając się nie wspominał gdzie się udaje ; w przedmiotowym lokalu skarżący nie pozostawił żadnych rzeczy. Komisariat Policji w wyniku przeprowadzonej kontroli meldunkowej w miejscowości K ustalił, że pod ww. adresem 7 września 2015 r. nie zastano skarżącego . Pomimo wezwań , skarżący nie zgłosił się do organu w celu złożenia wyjaśnień do protokołu , ani na rozprawę administracyjną. W związku z powyższym Wójt uznał, że doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności i decyzją z [...] 2015 roku, znak: [...] orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego pod wskazanym adresem . Wobec nie zaskarżenia ww. decyzji przez żadną ze stron postępowania, stała się ona ostateczna. Pismem z dnia 11 grudnia 2016 roku zwanym "odwołaniem" skarżący zwrócił się do Wojewody o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] 2015 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. z uwagi na fakt, że o przedmiotowej decyzji dowiedział się dopiero w listopadzie 2016 r., gdyż nie brał udziału w postępowaniu dotyczącym jego wymeldowania. W dniu 6 lutego 2017 r. Wojewoda przekazał przedmiotowe pismo do Wójta Gminy zgodnie z właściwością w celu załatwienia przedmiotowej sprawy. Wójt Gminy postanowieniem z [...] 2017 roku, znak: [...] wznowił postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej ostateczną decyzją o wymeldowaniu skarżącego. W toku postępowania wznowieniowego organ ustalił, że korespondencja kierowana do skarżącego była odbierana przez jego bratową, która nie przekazywała jej adresatowi i nie dołożyła ona żadnych starań w celu dowiedzenia się o aktualnym miejscu jego pobytu . Takie działanie spowodowało , że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw w postępowaniu dotyczącym jego wymeldowania. Nadto organ I instancji stwierdził, że opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania przez skarżącego nie było dobrowolne. Z zeznań świadków i stron wynikało , że do opuszczenia lokalu w dniu 22 października 2014 r. doszło po kłótni rodzinnej , po której skarżący nie został już wpuszczony do ww. lokalu. Po tym zdarzeniu skarżący wielokrotnie prosił brata podczas rozmów telefonicznych, jak i za pośrednictwem ojca o to, aby mógł wrócić do lokalu, ale za każdym razem wnioskodawca kategorycznie sprzeciwiał się dalszemu zamieszkiwaniu brata. W związku z powyższym Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2017 r. uchylił własną decyzję ostateczną nr [...] z dnia [...] 2015 r. orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego K i odmówił dokonania jego wymeldowania z pobytu stałego z ww. lokalu. Wnioskodawca złożył odwołanie od ww. decyzji zarzucając zaskarżonej decyzji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że opuszczenie budynku przez skarżącego nie było dobrowolne . Organ zaniechał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy opierając się na nie zweryfikowanych twierdzeniach skarżącego . Wnioskodawca podkreślił , że jest właścicielem nieruchomości i wspólne zamieszkiwanie z bratem powodowało konflikty rodzinne. Postawa skarżącego spowodowała , że wnioskodawca nakazał mu opuścić budynek . Skarżący zabrał swoje rzeczy osobiste i pojechał na Śląsk do swojej dziewczyny. Opuszczenie lokalu przez skarżącego było zgodne z wolą obu stron i rodziny. Wskazując na powyższe okoliczności wnioskodawca wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Wojewoda w dniu 27 listopada 2017r. wydał decyzję uchylającą decyzję organu I instancji i orzekł o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego pobytu z budynku K. Organ odwoławczy, po ponownym rozpatrzeniu wniosku o wymeldowanie skarżącego w sposób odmienny , niż zrobił to organ I instancji , ocenił materiał dowodowy zebrany w sprawie i uznał , że w niniejszej sprawie doszło do opuszczenia stałego miejsca w rozumieniu art. 35 ww. ustawy o ewidencji ludności Za bezsporny – zdaniem organu odwoławczego - należy uznać fakt, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez skarżącego było jego świadomą decyzją , którą podjął samodzielnie i ją zrealizował. Po rodzinnej kłótni w październiku 2014r. pogłębił się konflikt w rodzinie i na żądanie wnioskodawcy – właściciela budynku - sam dobrowolnie wyprowadził się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego i zamieszkał w innym miejscu z własną rodziną (konkubiną i córką), koncentrując tam swoje najważniejsze sprawy życiowe . Około dwa lata po opuszczeniu miejsca stałego zameldowania w dniu 21 lutego 2016 roku skarżący został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji, a następnie osadzony w zakładzie karnym, gdzie obecnie przebywa. Jak wynika z wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 30 czerwca 2017 r. skarżący nie zaprzeczył, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w październiku 2014 r. było jego świadomą decyzją, natomiast poinformował, że wielokrotnie pytał brata, czy przyjmie go z powrotem do domu, z którym czuje się związany emocjonalnie. Brat definitywnie odmówił. Skarżący stwierdził, że wielokrotnie próbował wrócić do budynku K, lecz nie został do tego budynku wpuszczony. Organ odwoławczy powołał się również na dowody z zeznań najbliższych członków rodziny obu stron , które potwierdzają, że skarżący sam opuścił przedmiotowy budynek. W ocenie organu odwoławczego, Wójt Gminy prawidłowo zebrał materiał dowodowy, ale nie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego , bowiem nie wziął pod uwagę okoliczności, że wymeldowanie jest konwekcją wcześniejszego dobrowolnego opuszczenia budynku, a taka sytuacja zachodziła w rozpatrywanej sprawie. Skarżący w postępowaniu przed organem I instancji nie zakwestionował faktu dobrowolnego opuszczenia przez niego miejsca pobytu stałego. Organ wyjaśnił , że z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 35 ww. ustawy o ewidencji ludności mamy do czynienia wówczas, gdy w wyniku z reguły bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana. W takiej sytuacji w wyniku podjętych we właściwym czasie środków prawnych może nastąpić powrót do lokalu. Nie ma to zastosowania w przypadku, gdy osoba świadomie (jak w rozpatrywanej sprawie) podejmuje decyzję o wyprowadzeniu się z dotychczas zajmowanego lokalu, gdyż nie widzi możliwości dalszego w nim zamieszkania. Taka okoliczność nie może być zaliczona do działań pozbawiających cech dobrowolności opuszczenie lokalu , czego organ I instancji wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie wziął pod uwagę. Orzekając w sprawie o wymeldowanie, w przypadku dobrowolnego opuszczenia budynku, organ rozstrzygający sprawę nie bada przyczyn, które skłoniły osobę do opuszczenia miejsca pobytu stałego, ustala tylko fakt opuszczenia budynku jako jedynej przesłanki warunkującej wymeldowanie. W niniejszej sprawie skarżący od kilku lat nie mieszka pod adresem K. Opuszczenie przez skarżącego z własnej woli dotychczasowego miejsca pobytu, zdaniem organu odwoławczego , daje podstawę do wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. W obecnym stanie faktycznym i prawnym, w świetle powyższych ustaleń, Wojewoda nie znalazł podstaw do utrzymania w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia Wójta Gminy. Na powyższą decyzje wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący zarzucił , że dokonana przez organ odwoławczy ocena materiału dowodowego jest wadliwa, gdyż nie opuścił lokalu dobrowolnie , lecz został przez wnioskodawcę wyrzucony . W opuszczonym lokalu nadal znajdują się jego ubrania i meble. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, co następuje: Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2016.1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności , Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa . Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia 27 listopada 2017 r., znak [...] uchylająca decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2017 r. i orzekająca o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego z budynku K. Przedmiotowa decyzja została wydana w trybie wznowienia postępowania , który to tryb w niniejszym postępowaniu nie był kwestionowany. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie dotyczyła wymeldowania skarżącego z budynku w miejscowości K. Materialnoprawną podstawą wydania decyzji w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego stanowi art. 35 ww. ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności . Przepis ten stanowi , że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Stosownie zaś do treści art. 25 ust. 1 cytowanej ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. O opuszczeniu miejsca trwałego pobytu stałego można mówić wówczas, gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne. O trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem. W tym nowym miejscu osoba taka realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe – tam w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, przechowuje swoje rzeczy. Zameldowanie , jak i wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania , a miejscem zameldowania. W judykaturze wskazuje się, że organy właściwe w sprawach ewidencji ludności winny podejmować wszelkie działania w celu zapewnienia zgodności zapisów ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek zameldowania lub wymeldowania. Chodzi o to, by dane te odpowiadały stanowi faktycznemu i nie tworzyły fikcji meldunkowej. Decyzja o wymeldowaniu (podobnie jak zameldowanie) ma wyłącznie charakter ewidencyjny, czyli rejestrowy. Oznacza tylko i wyłącznie, że strona opuściła dany lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje interesy życiowe koncentruje w innym miejscu. Wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw do lokalu (por. wyrok NSA z 10 lipca 2012 r., II OSK 824/11, LEX nr 1219265). Opuszczenie lokalu można z kolei uznać za dobrowolne , jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swojego centrum życiowego w inne miejsce , z własnej woli , ale również z dobrowolnym opuszczeniem lokalu mamy w sytuacji , gdy niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu , opuszczający lokal nie podejmuje działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu. Opuszczenie lokalu może nastąpić w sposób wyraźny przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że okolicznością bezsporną jest , że właścicielem budynku w miejscowości K jest wnioskodawca , natomiast skarżący nie posiada żadnego tytułu prawnego do tego lokalu. Skarżący pozostaje w konflikcie z wnioskodawcą . Jak wynika z akt sprawy w dniu 21 października 2014r. skarżący spowodował na terenie posesji wypadek, po którym to zdarzeniu wnioskodawca nakazał skarżącemu opuszczenie lokalu . W dniu 22 października 2014r.skarżący – jak sam przyznał w piśmie z dnia 26 czerwca 2017r. – opuścił lokal zabierając swoje rzeczy osobiste i wyjechał do innej miejscowości . Powodem opuszczenia lokalu była obawa przed "konsekwencjami" , jak stwierdził skarżący . Istotne również jest , że po około 2 latach od opuszczenia lokalu skarżący został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji, a następnie osadzony w zakładzie karnym. W związku z powyższym za prawidłowe należy uznać ustalenie organu odwoławczego , że decyzja o opuszczeniu lokalu byłą świadoma decyzją skarżącego , którą sam zrealizował , a swoje centrum życiowe przeniósł w inne miejsce. Materiał dowodowy niniejszej sprawy co prawda potwierdza, że skarżący podejmował próby powrotu do lokalu , jednak wnioskodawca nie wyrażał no to zgody z uwagi na naganne ( agresywne ) zachowanie skarżącego. W świetle przedstawionych przez organ odwoławczy niespornych okoliczności faktycznych za prawidłowe należy uznać ustalenie tego organu , że skarżący opuścił lokal w rozumieniu art.35 ww. ustawy o ewidencji ludności . Organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzją Wójta Gminy i orzekł o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu starego z budynku K, albowiem opuszczenie przez skarżącego miejsca zameldowania na pobyt stały miało charakter dobrowolny oraz trwały. W orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1097/12) utrwalony został pogląd, że jeżeli strona twierdzi, że została usunięta z dotychczasowego miejsca pobytu w drodze przymusu fizycznego lub psychicznego, a nie wystąpiła na drogę sądową o ochronę swoich uprawnień do zamieszkiwania w miejscu pobytu (nie skorzystała z środków prawnych w postaci powództwa cywilnego czy o przywrócenie naruszonego posiadania), to taka sytuacja daje podstawy do przyjęcia, że osoba dotychczasowe miejsce pobytu stałego opuściła dobrowolnie. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bo choć skarżący opuścił miejsce zameldowania po zdarzeniu, które miało miejsce na terenie posesji K w październiku 2014 r., gdzie pogłębił się konflikt w rodzinie i jak skarżący sam stwierdził, że do opuszczenia zmusili go swoim zachowaniem wnioskodawca i jego żona, to nie podjął on w celu ochrony swego posiadania żadnych kroków prawnych. Reasumując należy stwierdzić , że fakt dobrowolnego opuszczenia lokalu i niezamieszkiwania w nim przez skarżącego od 2014r. jest bezsporny , w związku z tym spełnione zostały przesłanki określone w art.35 ww. ustawy o ewidencji ludności , a w konsekwencji do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w miejscowości K. Sąd podzielił stanowisko Wojewody, że orzekając w sprawie o wymeldowanie, w przypadku dobrowolnego opuszczenia budynku, organ rozstrzygający sprawę nie bada przyczyn, które skłoniły osobą do opuszczenia miejsca stałego pobytu, a jedynie ustala fakt opuszczenia budynku, jako jedynej przesłanki warunkującej wymeldowanie. Argumentacja skarżącego dotycząca tego, że w przedmiotowym lokalu mieszkał od urodzenia , że nie przebywa w miejscu zamieszkania z powodu od niego niezależnego , gdyż odbywa karę pozbawienia wolności , ani chęć powrotu do domu rodzinnego po odbyciu kary – nie mogła odnieść zamierzonego skutku . Ocena , czy wystąpiła dobrowolność opuszczenia lokalu pozbawiona jest jednak swej doniosłości , jeśli dana osoba wskutek własnych bezprawnych działań została zmuszona do opuszczenia lokalu poprzez swoje agresywne zachowanie wobec właściciela posesji i jego rodziny. Zadeklarowany w toku postępowania zamiar powrotu skarżącego do przedmiotowego lokalu nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy. Zamiar ten ma bowiem jedynie charakter werbalny. Nie jest możliwa jego realizacja w sytuacji, w której skarżący nie legitymuje się tytułem prawnym do przedmiotowego lokalu - nieruchomość stanowi własność wnioskodawcy, który nie wyraża zgody na zamieszkanie w nim skarżącego. Utrzymanie zameldowania skarżącego w przedmiotowym lokalu sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym, a skoro skarżący nie ma również obecnie realnych możliwości na powrót do lokalu, odmowa wymeldowania prowadziłaby do trwałej fikcji meldunkowej. Skoro skarżący faktycznie nie zamieszkuje w lokalu, to dalsze utrzymywanie jego zameldowania oznaczałoby sankcjonowanie fikcji meldunkowej. Reasumując, zdaniem Sądu materiał dowodowy został zgromadzony w niniejszej sprawie w sposób umożliwiający rozstrzygnięcie sprawy, a organ odwoławczy wyprowadziły z niego prawidłowe wnioski. Sąd podzielił stanowisko organ II instancji, że organ I instancji wprawdzie prawidłowo zebrał materiał dowody, lecz nie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego, bowiem nie wziął pod uwagę, że wymeldowanie jest konsekwencją wcześniejszego opuszczenia budynku, a właśnie taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu wyznaczonego dla skarżącego adwokata orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w związku w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).