III SA/Kr 714/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 18 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. G. na postanowienie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia 28 lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema synami. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi mieszkanie o powierzchni 63 m2 oraz nieruchomość rolna o areale 0,22 ha. Nie posiadają zasobów pieniężnych. Do żony należy wyposażenie biura o wartości około 8000 zł oraz samochód VW "Torren" z 2004 r. /prawdop. Touran – przyp RWSA/. Stałe miesięczne dochody wspólnego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 4700 zł wyjaśniając, że składa się na to 3000 zł dochodu z działalności gospodarczej żony, 800 zł z jego działalności gospodarczej oraz 900 zł wynagrodzenia za pracę skarżącego. Uzasadniając swoje starania odniósł się w pierwszym rzędzie do okoliczności nurtującej go sprawy. Zaakcentował, iż pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Mieszkanie obciążone jest hipoteką. Samochód przewłaszczony na rzecz banku. Małżonkowie posiadają zadłużenie na około 300000 zł. Aktualnie mają trudności z terminowym regulowaniem swoich zobowiązań. Żona ma własny kredyt, który spłaca miesięcznie po około 1000 zł. Ma się borykać z egzekucjami komorniczymi Na leczenie dzieci przeznaczają miesięcznie około 100 zł a na przedszkole 450 zł. Wezwany przedstawił plik dokumentów oświadczając, że zaległości czynszowe wynoszą około 3000 zł (vide: wezwanie do zapłaty [...] sp. z o.o). Opłaty za energię elektryczną, kształtują się w ostatnim czasie na poziomie ok. 133-307 zł (vide rachunki). Opłaty te podobnie jak opłaty za telefon czy przedszkole reguluje z opóźnieniem (vide: polecenie przelewu eBankNet; zdjęcie wiadomości sms od operatora sieci ER;: polecenie przelewu PeKaO SA). Raty kredytu w zależności od posiadanych środków spłaca częściowo. Wskazał otrzymane monity i wezwania dotyczące nieterminowo spłacanych zobowiązań (vide: vide: wezwanie Krajowej Izby Rozliczeniowej; wezwanie UM; wezwania Nykredit; pismo Fundacji [...]; monit Fundacji [...]; monit EFL; monity Citihandlowy; monity Getin Bank SA; monity Raiffeisen Bank). Podniósł, że z uwagi na dokonane zajęcie komornicze (vide: odpis zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego) bank wypowiedział żonie umowę karty kredytowej, rozkładając jej spłatę na raty (vide: pismo BZ WBK). Skarżący nie dysponuje rachunkami za leczenie dzieci bo korzysta wyłącznie z publicznej służby zdrowia. Nie posiada rachunków za lekarstwa bo jak powiada takich nie przechowuje. Na okoliczność istniejącej między nim a małżonką rozdzielczości majątkowej przedłożył kopię aktu notarialnego tej umowy. Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego, kiedy na przestrzeni 2005-2008 r. małżonkowie zaciągali kredyty istniało większe zapotrzebowanie na świadczone przez nich usługi i banki chętnie udzielały im kredytów bez zabezpieczeń oraz dokumentowania dochodów a te były wysokie na poziomie pomiędzy 40-70.000 zł. Z nastaniem kryzysu, od ponad roku klienci opóźniają się jednak z regulowaniem należności. Obecnie, małżonkowie mają trudności z uzyskaniem kredytu. Na okoliczność swoich zarobków skarżący przedstawił kopię deklaracji ZUS podnoszą, że niezależnie od tego można odnaleźć je w historii posiadanego rachunku. Za rok 2007 przedłożył rozliczenie PIT-5 a także PIT-11 od obu pracodawców. Dołączył także swoje i małżonki deklaracje podatkowe. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. f) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu powszechnego obowiązku obrony. Na mocy zarządzenia Przewodniczącej Wydziału sprawę niniejszej skargi mającej za przedmiotem odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania opatrzono symbolem "6240" (vide: k. 1) uznając, że odpowiada ona sprawom "zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej" i mieści się w kategoriach spraw z zakresu "powszechnego obowiązku obrony kraju" (vide: załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych). W konsekwencji uznania, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jego wniosek w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych pozostaje bez wpływu na drugie ze zgłoszonych żądań a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest to, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej wzmiankowane prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem wykazania, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy zacząć wypada od konstatacji, iż sytuacja skarżącego jest nietypowa. Z jednej strony przedłożone monity i wezwania uwidaczniają, że boryka się z pewnymi trudnościami płatniczymi, (choć równocześnie z przedstawionych kopii dokumentów źródłowych nie wynika podawana przez skarżącego wysokości zadłużenia w bankach na 300000 zł). Z drugiej jednak strony skarżący nie za bardzo wpisuje się charakterystykę beneficjenta, do którego adresowane jest prawo pomocy. Przypomnieć należy, że jest to instytucja szczególna która w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie powinna być kierowana przede wszystkim do osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Z kolei akcentowana przez skarżącego konieczność spłaty dotychczasowych zobowiązań wymaga korekty o tyle, że długi prywatne strony nie korzystają z bezwzględnego pierwszeństwa. Nie można też tracić z pola widzenia, że jeśli pozaciągane pożyczki i kredyty mimo opóźnień w ich spłacie nie zostały postawione przez banki w stan natychmiastowej wymagalności więc dokonana przez te instytucje finansowe ocena sytuacji rodziny nie wypada niepokojąco. Ponieważ skarżącego z jego rodziną przy posiadanym majątku (niezależnie od sposobu jego finansowania – przyp. RWSA) i wysokości bieżących dochodów gospodarstwa domowego, nie sposób postrzegać jako osoby ubogie w potocznym tego słowa znaczeniu, więc do rozważenia pozostaje kwestia, czy wysokość opłaty za czynności kwalifikowanego pełnomocnika za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz ewentualny udział w rozprawie przed NSA nie pozostaje w takiej dysproporcji z możliwościami finansowymi skarżącego, że ich poniesienie doprowadzi do zachwiania sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić rodzinie minimum warunków socjalnych. Zestawiając wysokość bieżących dochodów gospodarstwa domowego skarżącego z wysokością stawek radcowskich przewidywanych za takie czynności w oparciu o §14 ust. 2 pkt. 2 lit. a) i pkt. 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. 02/163/1349 ze zm.), liczonych nawet maksymalnie (§2 ust. 2 rozp.) trudno jest jednak bronić poglądu, że jest to wydatek, którego poniesienie odbędzie się z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania skarżącego lub jego rodziny. Opłaty te nie przewyższają ani wysokości deklarowanych przez skarżącego dochodów rodziny tj. 4700 zł, ani odnotowywanych realnie wpływów na konto w banku PekaO, które w analizowanym okresie wynosiły ok. 7000 zł miesięcznie (vide: historia rachunku w banku PeKaO). Okoliczność, że w przedstawionych za 2008 r. kopiach deklaracji i informacji podatkowych małżonkowie wykazują albo niewielki dochód albo stratę nie powoduje zmiany przyjętej optyki. Przypomnieć wypada, że "koszty uzyskania przychodów" są wyliczane w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu do jakiego pojęcie to została powołana w domenie prawa podatkowego. W związku z tym nie znajduje ono prostego przełożenia na rzeczywistą sytuację majątkową strony ani tym bardziej nie przesądza o jej zdolności czy też możliwościach płatniczych, które to okoliczności mają znaczenie rozstrzygające przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Potwierdzeniem prawdziwości tej tezy są zresztą oświadczenia skarżącego, który stwierdził wprost, że w latach 2005-2008 dochody małżonków były wysokie i rosnące na poziomie 40-70000 zł. Dalej. Wynikający z przedstawionych deklaracji i informacji podatkowych niemal dwukrotny wzrost przychodów małżonków w 2008 r. sprzeciwia się też bezkrytycznemu przyjmowaniu twierdzeń skarżącego o zapaści sytuacji finansowej rodziny powodowanej kryzysem. Skarżący powołując się na rzekome trudności z odzyskaniem należności nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu by on lub małżonka zmuszeni byli podejmować jakiekolwiek kroki prawne w celu ich przymusowego egzekwowania. Wziąwszy pod uwagę, że małżonkowie korzystają z kliku kart kredytowych (vide: historia rachunku w banku PeKaO) w różnych bankach (vide: monity) sceptycznie należy też podejść do twierdzeń skarżącego, że obecnie mają problemy z otrzymaniem kredytów. Wreszcie warta odnotowania jest i skała prowadzonych przez małżonkę interesów, która w ubiegłym roku uzyskała ponad 427000 zł przychodu. Podnoszona przez skarżącego okoliczność pozostawania z małżonką w rozdzielności majątkowej nie odgrywa większego znaczenia. Po pierwsze dlatego, że jeśli między małżonkami funkcjonuje taki oto układ, że wspólnie zamieszkują pod jednym adresem, oboje uczestniczą w wydatkach związanych z utrzymaniem domu, podejmują uzgodnione decyzje kredytowe, mogą wzajemnie liczyć na swą pomoc a wszystko uzupełnia cecha stałości to prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czego skarżący zresztą nie kwestionuje. Po drugie, małżonkowie funkcjonując nawet w takim ustroju i tak mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wzmiankowany obowiązek obejmuje zaś prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów (por. postan. NSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. GZ 71/04). Stwierdził to zresztą wcześniej na gruncie procedury cywilnej Sąd Najwyższy formułując w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 r. (sygn. I CZ 37/67) tezę która zachowuje aktualność także na kanwie rozstrzyganego przypadku, że "mąż ma obowiązek pomocy wobec żony także w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych i zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami tego obowiązku nie niweczy". Oczywistym pozostaje, że drugostronnie odnosi się to do żony. Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).