III SA/Kr 737/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: WSA Michał Niedźwiedź WSA Urszula Zięba (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr SKO.Z/4100/15/2025 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie postanowieniem z 11 kwietnia 2025 r. stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia przez K. S. zażalenia na postanowienie Wójta Gminy Trzyciąż z 4 marca 2024 r. o odmowie wydania zaświadczenia dotyczącego pracy w gospodarstwie rolnym. Postanowienie Kolegium podjęte zostało w następującym stanie faktycznym: Ww. postanowienie Wójta Gminy z 4 marca 2024 r. zostało doręczone skarżącej 5 marca 2024 r. – postanowienie to zostało odebrane przez męża skarżącej na podstawie udzielonego przez nią upoważnienia do odbioru zaświadczenia z Urzędu Gminy w sprawie wliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. W dniu 2 października 2024 r. do Sądu Rejonowego w Chrzanowie wpłynął pozew skarżącej o zaliczenie do pracowniczego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym męża. Postanowieniem z 4 lutego 2025 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w Chrzanowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przekazał sprawę do rozpoznania i rozstrzygnięcia SKO w Krakowie – jako organowi właściwemu do rozpoznania zażalenia skarżącej na postanowienie Wójta Gminy z 4 marca 2024 r. Wskazanym na wstępie postanowieniem z 11 kwietnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, stwierdziło uchybienie przez stronę terminowi do wniesienia zażalenia. W motywach powyższego postanowienia Kolegium zacytowało treść art. 141 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 219 k.p.a. i wskazało, że postanowienie Wójta zostało doręczone skarżącej 5 marca 2024 r. (odbiorcą był M. S.). Data odbioru postanowienia nie jest w sprawie sporna. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że we wskazanej dacie doszło do skutecznego doręczenia postanowienia żalącej. Organ podał, że skarżąca wniosła swój środek zaskarżenia – pozew do Sądu Rejonowego w Chrzanowie, uznany przez ten Sąd za zażalenie na postanowienie Wójta – składając go osobiście 2 października 2024 r. na dzienniku podawczym SR. W konsekwencji 7 – dniowy termin do wniesienia zażalenia na postanowienie ustanowiony w Kpa nie został dotrzymany. Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że ostatnim dniem w jakim należało wnieść zażalenie, był dzień 12 marca 2024 r. SKO podało, że rozpatrzenie zażalenia wniesionego z uchybieniem terminu byłoby niedopuszczalne i stanowiłoby rażące naruszenie prawa. W skardze wniesionej do WSA w Krakowie na powyższe postanowienie organu odwoławczego, Skarżąca wniosła o uchylenie skarżonego postanowienia w całości z uwagi na jego niezgodność z prawem i bezzasadność. Podkreśliła, że Sąd Rejonowy nie powinien przekazywać sprawy do SKO, ponieważ sprawa zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy jest sprawą z zakresu prawa pracy i sąd władny jest do jej rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że sąd administracyjny, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", dokonując przedmiotowej kontroli, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli bada on jedynie, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Nie rozstrzyga natomiast sprawy administracyjnej co do jej istoty. Powyższe uwagi są istotne w rozpoznanej sprawie, gdyż skarżąca kwestionuje prawidłowość przekazania przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sprawy do rozpoznania i rozstrzygnięcia SKO w Krakowie. Z wyżej zacytowanych przepisów wyraźnie wynika, że sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli działań podejmowanych przez sąd powszechny. Istotna jest w tym zakresie także treść art. 365 §1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. A zatem – tak jak to miało miejsce w rozpoznanej sprawie - w sytuacji przesądzenia w prawomocnym orzeczeniu przez sąd powszechny o braku swojej właściwości i nadania danej sprawie charakteru administracyjnoprawnego, nawet wówczas gdyby organ nie podzielał tego stanowiska, dla zapewnienia stronie prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez podmiot władzy publicznej, organ był zobligowany ją rozpatrzyć i wydać stosowne rozstrzygnięcie. Przechodząc zatem do oceny postanowienia Kolegium o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia, wychodząc poza zarzuty skargi, Sąd uznał, że wydane ono zostało z istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, co prowadzić musi do jego uchylenia, aczkolwiek z innych względów niż podniesione w skardze. Zaskarżonym postanowieniem Kolegium stwierdziło uchybienie przez skarżącą terminowi do wniesienia zażalenia od postanowienie Wójta Gminy o odmowie wydania zaświadczenia. Podstawą jego wydania było założenie organu, iż doszło do skutecznego doręczenia postanowienia Wójta Gminy w dniu 5 marca 2024 r., a zatem ostatnim dniem, w którym dopuszczalne było złożenie zażalenia był 12 marca 2024 r. Sąd z takim stanowiskiem organu się nie zgadza i stwierdza, że SKO nie dokonało wystarczająco wnikliwej oceny skuteczności doręczenia postanowienia w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia. Zgodnie z art. 141 § 2 k.p.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie. Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia zażalenia – jest zatem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowemu terminowi powoduje bezskuteczność zażalenia, czego następstwem jest ostateczność postanowienia organu I instancji. W sytuacji takiej organ odwoławczy wydaje postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia. Podstawą takiego orzeczenia jest art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Na zasadzie art. 144 k.p.a. przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Zatem obowiązkiem organu jest zbadanie, czy zażalenie zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie. W związku z tym, iż 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia liczy się od dnia doręczenia postanowienia, kluczowe jest ustalenie czy i kiedy nastąpiło skuteczne jego doręczenie. Jak wynika z akt sprawy postanowienie Wójta Gminy zostało odebrane 5 marca 2024 r. przez M. S. (k. 134). Na podstawie akt można domniemywać, że doręczenie to nastąpiło w siedzibie organu I instancji. Kolegium w swoich rozważaniach pominęło jednak okoliczność, że w aktach sprawy, bezpośrednio przed postanowieniem Wójta znajduje się upoważnienie udzielone przez skarżącą mężowi do "odbioru zaświadczenia z Urzędu Gminy Trzyciąż w sprawie wliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy" (k. 132). Okoliczność ta uszła jednak uwadze Kolegium. Sąd zauważa także, że akta sprawy nie pozwalają na przyjęcie, że mąż skarżącej był jej pełnomocnikiem. Sąd zauważa w związku z tym, że z art. 42 §1 k.p.a. wynika, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Z kolei art. 42 §2 k.p.a. wskazuje, że pisma mogą być również doręczane w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Sąd podkreśla, że do doręczenia w siedzibie organu może dojść wtedy, gdy podmiot uprawniony do odbioru pisma znajduje się w siedzibie organu. Mąż skarżącej, jak to wynika z wcześniejszych uwag, nie był jednak takim podmiotem. Został on bowiem upoważniony do odbioru jedynie zaświadczenia z urzędu Gminy w sprawie wliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Nie został umocowany do odbioru innych dokumentów sporządzonych przez organ w sprawie dotyczącej zaliczenia pracy w gospodarstwie do stażu pracy. W tej sytuacji postanowienie o odmowie wydania przedmiotowego zaświadczenia mogło być w lokalu organu doręczone wyłącznie adresatowi, a więc skarżącej. Przepis art. 42 § 2 k.p.a. nie przewiduje możliwości doręczenia pisma w lokalu organu administracji dorosłemu domownikowi, jak ma to miejsce np. w sytuacji uregulowanej w art. 43 k.p.a. Za właściwe miejsce doręczenia pisma k.p.a. uznaje przede wszystkim mieszkanie adresata, a w art. 43 przewiduje możliwość doręczenia pisma w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu także dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu. Jeszcze raz należy podkreślić, że lokal organu administracji jest miejscem, w którym pismo może być doręczone adresatowi podczas jego pobytu w siedzibie organu. Z taką sytuacją nie mieliśmy jednak do czynienia w rozpoznanej sprawie. Należy zatem przyjąć, że w sprawie nie doszło do skutecznego doręczenia postanowienia Wójta, a więc termin do wniesienia zażalenia nie rozpoczął biegu. W konsekwencji skarżąca nie mogła uchybić terminowi do wniesienia zażalenia, a organ nie miał podstaw do rozstrzygania o stwierdzeniu jego uchybienia. A zatem SKO w Krakowie nieprawidłowo zastosowało art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. Jak wskazał WSA w Szczecinie z wyroku z 12 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 764/24, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni pogląd ten podziela, doręczenie jest w postępowaniu administracyjnym czynnością sformalizowaną, stanowi gwarancję podstawowych praw strony w tym postępowaniu, a jednocześnie chroni organ przed negatywnymi skutkami działań strony zmierzającej do utrudnienia czy wydłużenia postępowania. Zatem czynność ta powinna być dokonana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami. Za wszelkie błędy popełnione w zakresie doręczenia odpowiada organ administracji publicznej i to bez względu na to, czy czynność tę realizował samodzielnie, czy też zlecał jej wykonanie innym uprawnionym podmiotom, a ich wystąpienie skutkuje niemożnością uznania czynności doręczenia za skuteczną (tak m.in. NSA w wyrokach z: 24 maja 2022 r., sygn. akt. I FSK 2295/21 oraz 11 maja 2012 r., sygn. akt. I FSK 1134/11). Oznacza to, że adresat pisma nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść (tak np. NSA w wyroku z 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt. II GSK 962/23). Sąd wskazuje w związku z tym, że dopiero prawidłowe doręczenie skarżącej postanowienia Wójta Gminy z 4 marca 2024 r. zagwarantuje stronie możliwość realizacji przysługujących jej na tym etapie postępowania praw, otwierając drogę do żądania rozpatrzenia sprawy przez organ II instancji. Jednym z formalnych warunków decydujących o dopuszczalności wniesienia zażalenia jest zachowanie terminu przewidzianego w art. 141 § 2 k.p.a.. Z przepisu tego natomiast wynika, że bieg terminu do wniesienia zażalenia rozpoczyna się wraz z doręczeniem postanowienia. Mając powyższe na względzie Sąd, działając na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia SKO w Krakowie (pkt I sentencji postanowienia). O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących uiszczony wpis od skargi, orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. (pkt II sentencji postanowienia). Rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na zasadzie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu jeśli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie kończące postępowanie.